با‭ ‬نگاهی‭ ‬آسیب‌شناسانه‭ ‬به‭ ‬تاریخ‭ ‬صد‭ ‬سال‭ ‬اخیر‭ ‬افغانستان‭ ‬مبرهن‭ ‬می‌‌گردد‭ ‬که‭ ‬زنان‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬درازنا‭ ‬اولین‭ ‬قشر‭ ‬آسیب‌پذیر‭ ‬از‭ ‬تحولات‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬تصامیم‭ ‬درست‭ ‬و‭ ‬نادرست‭ ‬تصمیم‌گیرنده‌گان‭ ‬بوده‌اند‭. ‬از‭ ‬شکوفایی‭ ‬وضعیت‭ ‬زنان‭ ‬که‭ ‬بانی‭ ‬آن‭ ‬شاه‭ ‬امان‌الله‭ ‬خان‭ ‬بود‭ ‬گرفته‭ ‬تا‭ ‬صفحه‭ ‬تاریک‭ ‬تاریخ‭ ‬افغانستان‭ ‬در‭ ‬دوران‭ ‬طالبان‭ ‬و‭ ‬پژمرده‌گی‭ ‬وضعیت‭ ‬سیاسی،‭ ‬اجتماعی‭ ‬زنان،‭ ‬این‭ ‬گروه‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬موضوع‭ ‬همواره‭ ‬در‭ ‬معرض‭ ‬اساسی‌ترین‭ ‬تحولات‭ ‬کشور‭ ‬قرار‭ ‬داشته‌اند‭. ‬شاه‭ ‬امان‌الله‭ ‬خان‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬پادشاهی‭ ‬می‌رسد،‭ ‬با‭ ‬جمعی‭ ‬از‭ ‬هم‌فکران‭ ‬و‭ ‬یارانش‭ ‬برای‭ ‬بهبودی‭ ‬وضعیت‭ ‬زنان‭ ‬آستین‭ ‬بر‭ ‬می‌زند،‭ ‬از‭ ‬نخستین‭ ‬اقدامات‭ ‬شاه‭ ‬آزادی‭ ‬در‭ ‬پوشش‭ ‬زنان‭ ‬و‭ ‬ایجاد‭ ‬فرصت‌های‭ ‬تحصیلی‭ ‬برای‭ ‬آنان‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬همین‭ ‬سبب‭ ‬نیز‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۱۹۲۴‭ ‬میلادی‭ ‬با‭ ‬موجی‭ ‬از‭ ‬مخالفت‌های‭ ‬مذهبیون‭ ‬و‭ ‬سنت‌گرایان‭ ‬مواجه‭ ‬شد،‭ ‬تا‭ ‬بالاخره‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۱۹۲۹م‭ ‬مخالفت‌های‭ ‬مذهبی‭ ‬و‭ ‬سنتی‭ ‬اوج‭ ‬گرفت‭ ‬و‭ ‬حکومت‭ ‬شاه‭ ‬تجددطلب‭ ‬سقوط‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬یک‭ ‬بار‭ ‬دیگر‭ ‬زنان‭ ‬به‭ ‬حاشیه‭ ‬زده‭ ‬شدند‭.‬

از‭ ‬دوران‭ ‬شاه‭ ‬امان‌الله‭ ‬خان‭ ‬الی‭ ‬حکومت‭ ‬طالبان‭ ‬وضعیت‭ ‬زنان‭ ‬به‭ ‬شکل‭ ‬متعارف‭ ‬و‭ ‬سنتی،‭ ‬که‭ ‬مولفه‌های‭ ‬آن‭ ‬آزادی‭ ‬نسبی‭ ‬در‭ ‬بیرون‭ ‬از‭ ‬منزل،‭ ‬بچه‌داری‭ ‬و‭ ‬خانه‌داری‭ ‬بود‭ ‬ادامه‭ ‬پیدا‭ ‬کرد‭. ‬این‭ ‬وضعیت‭ ‬نزدیک‭ ‬به‭ ‬یک‭ ‬قرن‭ ‬ادامه‭ ‬یافت‭ ‬تا‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬روی‭ ‬دیگر‭ ‬سکه‭ ‬در‭ ‬تاریخ‭ ‬سیاسی‭ ‬افغانستان‭ ‬نمایان‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬بار‭ ‬در‭ ‬جهت‭ ‬عکس،‭ ‬حکومتی‭ ‬به‭ ‬نام‭ ‬طالبان‭ ‬با‭ ‬قیودات‭ ‬لجام‌گسیخته‭ ‬زنان‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬واقعی‭ ‬به‭ ‬پس‌خانه‌های‭ ‬تاریخ‭ ‬راند‭. ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬دو‭ ‬نوع‭ ‬نگاه‭ ‬تندروانه‭ ‬در‭ ‬‮«‬انسداد‮»‬‭ ‬و‭ ‬‮«‬آزادی‭ ‬نسبی‮»‬‭ ‬زنان‭ ‬در‭ ‬زمان‌های‭ ‬متفاوت‭ ‬دیده‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬زنان‭ ‬همواره‭ ‬موضوع‭ ‬سیاسی‭ ‬بوده‌اند‭ ‬نه‭ ‬عامل‭ ‬امر‭ ‬سیاسی‭. ‬در‭ ‬آن‌سوی‭ ‬خط‭ ‬نگاه‭ ‬امانی‭ ‬به‭ ‬زنان‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬این‌سو‭ ‬نگاه‭ ‬طالبانی،‭ ‬واقعیت‭ ‬موضوعیت‭ ‬زنان‭ ‬در‭ ‬سیاست‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬خوبی‭ ‬حکایت‭ ‬می‌کند‭. ‬این‌جا‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬نقش‭ ‬زنان‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬دموکراسی‌ها‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬حکومت‌های‭ ‬خودکامه‭ ‬تجلی‭ ‬پیدا‭ ‬می‌کند‭. ‬این‭ ‬تجلی‭ ‬چه‭ ‬در‭ ‬جهت‭ ‬به‭ ‬فراز‭ ‬آوردن‭ ‬زنان‭ ‬باشد‭ ‬یا‭ ‬به‭ ‬فرود‭ ‬بردن‭ ‬آنان،‭ ‬مهم‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬زنان‭ ‬سوژه‭ ‬بوده‌اند‭. ‬در‭ ‬این‌جا‭ ‬سوالی‭ ‬پیش‭ ‬می‌آید‭ ‬که‭ ‬وضعیت‭ ‬زنان‭ ‬در‭ ‬هفده‭ ‬سال‭ ‬گذشته‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬تجربه‌ی‭ ‬دموکراتیک‭ ‬چه‭ ‬روایتی‭ ‬داشته‭ ‬است؟

هفده‭ ‬سال‭ ‬تجربه‌ی‭ ‬دموکراسی‭ ‬در‭ ‬حیات‭ ‬جدید‭ ‬افغانستان‭ ‬با‭ ‬دو‭ ‬دور‭ ‬انتخابات‭ ‬پارلمانی‭ ‬و‭ ‬سه‭ ‬دور‭ ‬انتخابات‭ ‬ریاست‭ ‬جمهوری‭ ‬مسیری‭ ‬زیگزاگی،‭ ‬توأم‭ ‬با‭ ‬فراز‭ ‬و‭ ‬فرودی‭ ‬را‭ ‬داشته‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬واقعیت‭ ‬را‭ ‬نمی‌توان‭ ‬کتمان‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬کشورهای‭ ‬پسامنازعه‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬یک‌باره‌گی‭ ‬دموکراسی‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬نمو‭ ‬می‌یابد،‭ ‬در‭ ‬بسا‭ ‬موارد‭ ‬نهادینه‌سازی‭ ‬مولفه‌های‭ ‬اساسی‭ ‬دموکراسی‭ ‬که‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬مولفه‌ها‭ ‬برگزاری‭ ‬انتخابات‭ ‬برای‭ ‬تعیین‭ ‬نماینده‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬رییس‭ ‬جمهور‭ ‬می‌باشد،‭ ‬با‭ ‬چالش‌های‭ ‬زیادی‭ ‬مواجه‭ ‬می‌شود‭ ‬و‭ ‬گاهی‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬امری‭ ‬سمبولیک‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬واژه‭ ‬به‭ ‬‮«‬تمثیل‮»‬‭ ‬دموکراسی‭ ‬مبدل‭ ‬می‌سازد‭ ‬تا‭ ‬تحقق‭ ‬دموکراسی‭. ‬در‭ ‬چنین‭ ‬فضای‭ ‬وارونه‌ای‭ ‬آن‌چه‭ ‬در‭ ‬دموکراسی‌های‭ ‬به‭ ‬ظاهر‭ ‬دموکرات‭ ‬بیش‌تر‭ ‬روی‭ ‬آن‭ ‬تأکید‭ ‬می‌شود،‭ ‬نقش‭ ‬فعال،‭ ‬مؤثر‭ ‬و‭ ‬البته‭ ‬سمبولیک‭ ‬زنان‭ ‬و‭ ‬جایگاه‭ ‬آنان‭ ‬در‭ ‬تعاملات‭ ‬سیاسی،‭ ‬اجتماعی‭ ‬و‭ ‬فرهنگی‭ ‬است‭. ‬افغانستان‭ ‬هم‭ ‬البته‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬امر‭ ‬مستثنا‭ ‬نیست‭.‬

‭ ‬از‭ ‬آغاز‭ ‬حیات‭ ‬جدید‭ ‬افغانستان‭ ‬که‭ ‬زایش‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬کنفرانس‭ ‬اول‭ ‬بن‭ (‬۲۰۰۱‭ ‬م‭) ‬بر‭ ‬می‌گردد،‭ ‬بحث‭ ‬زنان‭ ‬و‭ ‬جایگاه‌شان‭ ‬در‭ ‬ساختارهای‭ ‬سیاسی‭ ‬و‭ ‬اجتماعی‭ ‬کشور‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬موارد‭ ‬مهم‭ ‬و‭ ‬قابل‭ ‬تعمق‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬فیصله‭ ‬این‭ ‬کنفرانس،‭ ‬در‭ ‬ساختار‭ ‬حکومت‭ ‬می‌باید‭ ‬۳۰‭ ‬فی‌صد‭ ‬برای‭ ‬خانم‌ها‭ ‬اختصاص‭ ‬می‌یافت،‭ ‬در‭ ‬پارلمان‭ ‬نیز‭ ‬فی‌صدی‭ ‬مشخصی‭ ‬برای‭ ‬زنان‭ ‬اختصاص‭ ‬داده‭ ‬شد‭. ‬اما‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬بحث‭ ‬که‭ ‬ذهن‭ ‬هر‭ ‬زن‭ ‬این‭ ‬سرزمین‭ ‬را‭ ‬ممکن‭ ‬است‭ ‬مشغول‭ ‬بدارد‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬علی‌رغم‭ ‬این‭ ‬همه‭ ‬تمهیدات‭ ‬و‭ ‬احتمالاً‭ ‬مصرف‭ ‬میلیون‌ها‭ ‬دالر‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬یازدهم‭ ‬سپتامبر‭ ‬۲۰۰۱‭ ‬آیا‭ ‬وضعیت‭ ‬زنان‭ ‬افغان‭ ‬اعم‭ ‬از‭ ‬با‭ ‬سواد‭ ‬و‭ ‬بی‌سواد،‭ ‬شاغل‭ ‬و‭ ‬خانه‌دار‭ ‬تغییر‭ ‬کرده‭ ‬است‭ ‬یا‭ ‬خیر؟‭ ‬

باور‭ ‬من‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬زنان‭ ‬این‭ ‬سرزمین‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬ده‭ ‬سال‭ ‬اخیر‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬تحصیل‭ ‬و‭ ‬کار‭ ‬کرده‌ام‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬فعالیت‌هایی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬۱۷‭ ‬سال‭ ‬گذشته‭ ‬با‭ ‬موضوعیت‭ ‬زنان‭ ‬صورت‭ ‬گرفته‭ ‬است،‭ ‬ابعاد‭ ‬روبنایی‭ ‬داشته‭ ‬نه‭ ‬زیربنایی‭. ‬آن‌چه‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬زنان‭ ‬گفته‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬بیش‌تر‭ ‬شعار‭ ‬بوده‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬عمل،‭ ‬سمت‌هایی‭ ‬که‭ ‬برای‭ ‬زنان‭ ‬داده‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬بیش‌تر‭ ‬سمبولیک‭ ‬بوده‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬واقعی‭. ‬یکی‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬نمونه‌ها‭ ‬پارلمان‭ ‬و‭ ‬نقش‌آفرینی‭ ‬زنان‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬نهاد‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬پارلمان‭ ‬فقط‭ ‬یک‭ ‬نهاد‭ ‬نیست،‭ ‬محلی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬می‌توان‭ ‬سرنوشت‭ ‬میلیون‌ها‭ ‬انسان‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬اتخاذ‭ ‬تصامیم‭ ‬درست‭ ‬یا‭ ‬بالعکس‭ ‬رقم‭ ‬زد‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬تصویب‭ ‬قوانین‭ ‬آینده‭ ‬یک‭ ‬نسل‭ ‬را‭ ‬ساخت‭. ‬اما‭ ‬با‭ ‬وجود‭ ‬کرسی‌های‭ ‬اختصاص‭ ‬داده‭ ‬شده‭ ‬به‭ ‬زنان‭ ‬قانون‌گذار،‭ ‬یک‭ ‬سری‭ ‬قوانین‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬آن‌ها‭ ‬سرنوشت‭ ‬زنان‭ ‬را‭ ‬می‌توان‭ ‬تغییر‭ ‬داد،‭ ‬هنوز‭ ‬هم‭ ‬نزد‭ ‬پارلمان‭ ‬گروگان‭ ‬است‭. ‬مثال‭ ‬واضح‭ ‬آن‭ ‬قانون‭ ‬منع‭ ‬خشونت‭ ‬علیه‭ ‬زنان‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬هنوز‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬حد‭ ‬یک‭ ‬بحث‭ ‬بی‭ ‬فرجام‭ ‬باقی‭ ‬مانده‭ ‬است‭. ‬با‭ ‬در‭ ‬نظر‭ ‬داشتن‭ ‬همین‭ ‬مورد،‭ ‬با‭ ‬نگاه‭ ‬واقع‌گرایانه‭ ‬به‭ ‬کارکرد‭ ‬کمیسیونی‭ ‬تحت‭ ‬نام‭ ‬‮«‬کمیسیون‭ ‬زنان‮»‬‭ ‬دیده‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬دو‭ ‬دور‭ ‬گذشته‌ی‭ ‬پارلمان،‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬دست‌آورد‭ ‬این‭ ‬کمیسیون‭ ‬به‭ ‬جز‭ ‬از‭ ‬کار‌های‭ ‬روزمره‭ ‬و‭ ‬دعوت‭ ‬از‭ ‬چند‭ ‬وزیر،‭ ‬چیزی‭ ‬بیش‭ ‬نبوده‭ ‬است‭. ‬از‭ ‬عمر‭ ‬فعالیت‭ ‬کمیسیون‭ ‬مستقل‭ ‬حقوق‭ ‬بشر‭ ‬افغانستان‭ ‬نیز‭ ‬در‭ ‬چهار‭ ‬زون،‭ ‬کشور‭ ‬حدود‭ ‬هفده‭ ‬سال‭ ‬می‌گذرد‭. ‬علی‌رغم‭ ‬پول‌های‭ ‬هنگفتی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬نام‭ ‬زنان‭ ‬سرازیر‭ ‬می‌شود،‭ ‬هنوز‭ ‬هم‭ ‬زنان‭ ‬قربانی‭ ‬عظیم‭ ‬خشونت‌هایی‭ ‬از‭ ‬جنس‭ ‬تجاوز‭ ‬جنسی،‭ ‬سوختن،‭ ‬زدن‭ ‬و‭ ‬بریدن‭ ‬اعضا‭ ‬هستند‭. ‬پول‌های‭ ‬بی‌شماری‭ ‬به‭ ‬نام‭ ‬زنان‭ ‬هزینه‭ ‬شد،‭ ‬اما‭ ‬جز‭ ‬منافع‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬زنان‭ ‬پروژه‌گیر،‭ ‬تغییری‭ ‬در‭ ‬وضعیت‭ ‬زن‭ ‬افغان‭ ‬به‭ ‬میان‭ ‬نیامده‭ ‬است‭ .‬

‭ ‬زنان‭ ‬که‭ ‬همیش‭ ‬موضوع‭ ‬سیاست‭ ‬بوده‌اند،‭ ‬هنوز‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬چنین‭ ‬جایگاهی‭ ‬قرار‭ ‬دارند،‭ ‬با‭ ‬وجود‭ ‬سیل‭ ‬عظیم‭ ‬کمک‌های‭ ‬مادی‭ ‬و‭ ‬حمایت‌های‭ ‬معنایی‭ ‬جامعه‌ی‭ ‬جهانی‭ ‬ما‭ ‬نتوانستیم‭ ‬زن‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬موضوع‭ ‬به‭ ‬عامل‭ ‬ارتقا‭ ‬ببخشیم،‭ ‬هنوز‭ ‬هم‭ ‬سرنوشت‭ ‬زنان‭ ‬افغان‭ ‬به‭ ‬بازی‭ ‬گرفته‭ ‬می‌‌شود‭. ‬هنوز‭ ‬هم‭ ‬ستم‭ ‬سنت‌ها‭ ‬جرأت‭ ‬و‭ ‬اعتماد‭ ‬به‭ ‬نفس‭ ‬صدها‭ ‬زن‭ ‬این‭ ‬سر‭ ‬زمین‭ ‬را‭ ‬کوبیده‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬یک‭ ‬مقطع،‭ ‬سنت‌گرایان‭ ‬ما‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬حاشیه‭ ‬زدند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬برهه‌ای‭ ‬دیگر‭ ‬افرط‌گرایان‭ ‬مذهبی‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬انتخابات‭ ‬هم‌چنان‭ ‬زنان‭ ‬و‭ ‬مردان‭ ‬قانون‌گذار‭ ‬وارد‭ ‬پارلمان‭ ‬خواهند‭ ‬شد،‭ ‬اما‭ ‬این‭ ‬ورود‭ ‬به‭ ‬خانه‭ ‬ملت‭ ‬با‭ ‬چه‭ ‬برنامه‌ای‭ ‬همراه‭ ‬خواهد‭ ‬بود؟‭ ‬روند‭ ‬انتخابات‭ ‬با‭ ‬کامیابی‭ ‬تعدادی‭ ‬از‭ ‬زنان‭ ‬پایان‭ ‬خواهد‭ ‬یافت،‭ ‬اما‭ ‬چه‭ ‬تغییر‭ ‬و‭ ‬دگردیسی‭ ‬پایدار‭ ‬و‭ ‬معناداری‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬وضعیت‭ ‬زنان‭ ‬به‭ ‬بار‭ ‬خواهد‭ ‬آورد؟

منبع: هشت صبح

دیدگاه‌های کاربران فیس‌بوک
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail