پنج سال حاکمیت طالبان؛ دیده‌بان حقوق بشر: زنان به‌گونه‌ی نظام‌مند سرکوب شده‌اند

دیده‌بان حقوق بشر، می‌گوید که طالبان در پنج سال گذشته با اجرای محدودیت‌های گسترده بر زنان و دختران، افغانستان را به یکی از وخیم‌ترین بحران‌های حقوق بشری جهان تبدیل کرده‌اند؛ وضعیتی که به گفته‌ی‌ این نهاد، هم‌زمان با تشدید بحران انسانی و کاهش کمک‌های بین‌المللی، میلیون‌ها نفر را در معرض آسیب قرار داده است.

این سازمان، امروز (دوشنبه، ۱۲ اسد) هم‌زمان با انتشار جدول زمانی نقض حقوق بشر در پنج سال گذشته، اعلام کرده که طالبان از زمان تصرف کابل در ۱۵ اگست ۲۰۲۱، به‌گونه‌ی نظام‌مند حقوق زنان و دختران را محدود کرده و آزادی کار، رفت‌وآمد، آموزش و حضور آنان در زندگی عمومی را هدف قرار داده‌اند.

در گزارش آمده که این محدودیت‌ها بخشی از سیاست گسترده‌ی طالبان برای کنترل اجتماعی و خاموش‌کردن هرگونه صدای مخالف است. به گفته‌ی دیده‌بان حقوق بشر، مأموران امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر طالبان با یورش به محل‌های کار، نظارت بر فضاهای عمومی و بازداشت خودسرانه‌ی زنان به اتهام رعایت‌نکردن پوشش مورد نظرشان، این سیاست‌ها را اجرا کرده‌اند.

این نهاد، با اشاره به ادامه‌ی ممنوعیت آموزش دختران تاکید کرده که افغانستان هم‌چنان تنها کشور جهان است که دختران در آن از ادامه‌ی تحصیل پس از صنف ششم محروم هستند.

فرشته عباسی، پژوهش‌گر بخش افغانستان در دیده‌بان حقوق بشر، گفته است: «پنجمین سال‌گرد بازگشت طالبان به قدرت، یادآور تلخ پیامدهای ویران‌گر مصونیت از مجازات است. دولت‌ها باید از صدور بیانیه‌های ابراز نگرانی فراتر بروند و برای تحقق عدالت در قبال جنایت‌های جدی در افغانستان، از جمله جنایت علیه بشریت از طریق آزار و اذیت جنسیتی، اقدام کنند.»

دیده‌بان حقوق بشر، هم‌چنان هشدار داده که قانون‌های تازه‌ی طالبان، تبعیض علیه زنان را بیش از پیش در ساختار حقوقی افغانستان نهادینه کرده است. بر بنیاد این گزارش، «اصول‌نامه‌ی جزایی دادگاه‌های طالبان» ضرب‌وشتم شدید را به‌عنوان خشونت خانگی علیه زنان به رسمیت می‌شناسد و در نتیجه، قربانیان دیگر اشکال خشونت عملاً از دست‌رسی به عدالت محروم می‌شوند.

در گزارش آمده که «اصول‌نامه‌ی تفریق زوجین» حمایت‌های قانونی مربوط به حداقل سن ازدواج را حذف کرده و خطر افزایش ازدواج کودکان را بیش از پیش افزایش داده است.

بحران انسانی رو به وخامت

دیده‌بان حقوق بشر، هشدار داده که هم‌زمان با تشدید محدودیت‌ها، بحران انسانی در افغانستان نیز عمیق‌تر شده است. برآوردها این سازمان نشان می‌دهد که بیش از ۱۷ میلیون نفر، معادل حدود ۴۰ درصد جمعیت این کشور، با ناامنی شدید غذایی روبه‌رو خواهند شد؛ در حالی که برنامه‌ی کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل هم‌چنان با کم‌بود شدید بودجه مواجه است.

این نهاد، افزوده که محدودیت‌های طالبان بر فعالیت کارکنان زن در نهادهای امدادرسان، از جمله الزام حضور محرم، دست‌رسی زنان به فرصت‌های شغلی و کمک‌های بشردوستانه را بیش از پیش محدود کرده است.

بر بنیاد داده‌های سازمان ملل متحد، افغانستان درگیر یکی از بدترین بحران‌های انسانی است؛ وضعیتی که زنان و کودکان به‌گونه‌ی نامتناسب از آن آسیب دیده‌اند.

درخواست برای پاسخ‌گویی

دیده‌بان حقوق بشر از دولت‌ها خواسته از سازوکار مستقل تحقیقاتی شورای حقوق بشر سازمان ملل برای بررسی نقض‌های حقوق بشر در افغانستان حمایت کنند و زمین‌یه پاسخ‌گویی عاملان این نقض‌ها را فراهم کنند.

این سازمان هم‌چنان بر ضرورت پشتیبانی از تحقیقات دادگاه کیفری بین‌المللی و دیگر روندهای قضایی مبتنی بر اصل صلاحیت جهانی تاکید کرده است.

طالبان در ۱۵ اگست ۲۰۲۱ با سقوط کابل بار دیگر قدرت را در افغانستان به دست گرفتند. از آن زمان تاکنون، این گروه ده‌ها فرمان و دستور محدودکننده علیه زنان و دختران صادر کرده است؛ از ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم و تحصیل زنان در دانش‌گاه‌ها گرفته تا محدودیت اشتغال، ممنوعیت کار در بسیاری از نهادهای داخلی و بین‌المللی، محدودیت رفت‌وآمد بدون محرم و اعمال مقررات سخت‌گیرانه درباره‌ی پوشش.

سازمان ملل متحد، دیده‌بان حقوق بشر و دیگر نهادهای بین‌المللی بارها این سیاست‌ها را مصداق تبعیض نظام‌مند علیه زنان دانسته و از طالبان خواسته‌ این محدودیت‌ها را لغو کنند. با وجود این، طالبان تاکنون نه‌تنها از این سیاست‌ها عقب‌نشینی نکرده، بلکه با تصویب قانون‌ها و مقرره‌های تازه، دامنه‌ی محدودیت‌ها را بیش‌تر کرده‌اند.