دیدهبان حقوق بشر: نظارت بر حقوق زنان در افغانستان باید ادامه یابد
آینور سعیدپور
دیدهبان حقوق بشر و شماری از سازمانهای حقوق بشری از کشورهای عضو شورای حقوق بشر سازمان ملل خواسته متموریت گزارشگر ویژه برای افغانستان را تمدید و گزارشدهی اختصاصی دربارهی حقوق زنان و دختران را حفظ کنند؛ این نهادها هشدار داده که محدودیتهای طالبان علیه زنان و دختران همچنان در حال گسترش و نهادینهشدن است.
دیدهبان حقوق بشر و سازمانهای امضاکننده در نامهای به مناسبت شصتوسومین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل، از کشورهای عضو خواسته ماموریت گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور افغانستان را بهطور کامل تمدید کنند و به گزارشدهی اختصاصی و گفتوگوی تعاملی تقویتشده درباره حقوق زنان و دختران ادامه دهند.
در این نامه آمده که وضعیت زنان و دختران، یکی از برجستهترین نمونههای «تبعیض نهادینهشده» در افغانستان است. آنان به موضع گزارشگر ویژه و دیگر کارشناسان سازمان ملل اشاره کرده که وضعیت موجود را مصداق «آزار و اذیت جنسیتی» و «آپارتاید جنسیتی» توصیف کردهاند.
دیدهبان حقوق بشر و سازمانهای همکار گفته که دختران همچنان از رفتن به مکتب متوسطه و دانشگاه محروم اند و زنان نیز از بخش بزرگی از فرصتهای کاری، مناصب دولتی و حضور در عرصه عمومی کنار گذاشته شدهاند.
به گفتهی این نهادها، محدودیتهای اعمالشده بر رفتوآمد، پوشش و دسترسی زنان به پارکها، سالنهای ورزشی و دیگر فضاهای عمومی نیز بخشی از این نظام محدودیتها است.
در این نامه همچنان به فرمانها و مقررات جدید طالبان در ۲۰۲۶ اشاره شده و آمده که این اقدامها، محدودیتهای حقوقی و اجتماعی علیه زنان را عمیقتر کرده است.
تاکید بر حضور زنان افغانستانی در گفتوگوهای بینالمللی
دیدهبان حقوق بشر و سازمانهای همکار همچنان خواستار ادامه گفتوگوی تعاملی تقویتشده درباره حقوق زنان و دختران شدهاند؛ گفتوگویی که به گفتهی آنان زمینه مشارکت مستقیم زنان افغانستانی را فراهم کرده است.
در این نامه تاکید شده که زنان افغانستانی، از جمله مدافعان حقوق زنان و زنانی که در داخل کشور زندگی میکنند، باید در بحثهای مربوط به آیندهی افغانستان و سیاستهایی که بر حقوق آنان تاثیر میگذارد، مشارکت فعال و معنادار داشته باشند.
این نهادها از جامعهی جهانی خواسته صدای زنان افغانستانی را تقویت کند و از فعالیت آنان حمایت کند و زنان را در مرکز گفتوگوهای مربوط به حقوق خود و آینده افغانستان قرار دهد.
درخواست گزارش اختصاصی درباره زنان و دختران
درخواست دیگر این سازمانها، حفظ گزارش اختصاصی گزارشگر ویژه درباره نقض حقوق زنان و دختران و برگزاری گفتوگوی تعاملی تقویتشده درباره این موضوع است.
آنان همچنان خواستهاند گزارشگر ویژه منابع لازم برای اجرای موثر ماموریت خود، از جمله رسیدگی به پروندههای فردی و دسترسی به افغانستان یا انجام ماموریتهای مرتبط، در اختیار داشته باشد.
در این نامه از شورای حقوق بشر خواسته شده که توصیههای گزارشگر ویژه را نیز بهگونهی معنادار پیگیری کند.
درخواست برای رسیدگی به وضعیت اقلیتها
دیدهبان حقوق بشر و سازمانهای امضاکننده در کنار مسایل مربوط به زنان، خواستار تهیه یک گزارش اختصاصی درباره وضعیت گروههای قومی، مذهبی و زبانی به حاشیهراندهشده در افغانستان شدهاند.
در این نامه به نگرانیها دربارهی وضعیت هزارهها، شیعیان اسماعیلی و دیگر جوامع به حاشیهراندهشده اشاره شده است.
همچنان بازداشتهای خودسرانه، ناپدیدشدنهای اجباری، شکنجه و بدرفتاری با خبرنگاران، مدافعان حقوق بشر، معترضان و منتقدان طالبان از دیگر نگرانیهای مطرحشده در این نامه است.
این سازمانها همچنان از شورای حقوق بشر خواسته سازوکار مستقل تحقیقاتی افغانستان را که در اکتبر ۲۰۲۵ ایجاد شد، هرچه سریعتر عملیاتی و منابع مالی پایدار آن را تامین کند.
دیدهبان حقوق بشر خواسته که این سازوکار در تحقیقات خود رویکرد جنسیتی، حقوق کودکان و رویکرد قربانیمحور را در نظر بگیرد و با قربانیان، بازماندگان و جامعهی مدنی افغانستان بهگونهی امن و معنادار همکاری کند.
دیدهبان حقوق بشر و سازمانهای همکار این درخواستها را در آستانهی تصمیمگیری شورای حقوق بشر درباره قطعنامه جدید افغانستان مطرح کردهاند.
در نامه آمده که با گذشت پنج سال از بازگشت طالبان به قدرت، وضعیت حقوق بشر در افغانستان بهجای ثبات، همچنان رو به وخامت است و از شورای حقوق بشر و کشورهای عضو خواسته نظارت بینالمللی بر افغانستان، بهویژه درباره حقوق زنان و دختران، ادامه یابد.
این نهادها همچنان تاکید کرده که ادامهی گزارشدهی و نظارت بینالمللی برای جلوگیری از عادیشدن وضعیت موجود و تقویت پاسخگویی در قبال نقضهای حقوق بشری در افغانستان ضروری است.
