کارگاه جواهرسازی در کابل؛ فرصتی برای خودکفایی زنان در میان محدودیتها
گزارشگر: مژده افغان | ویروستار: حدیث حبیبیار
در حالی که محدودیتهای طالبان فرصتهای آموزش و کار را از بسیاری زنان گرفته، شماری از آنان با راهاندازی کارگاه جواهرسازی تلاش میکنند تا هم برای خود درآمد کسب کنند و هم زمینهی خودکفایی زنان دیگر را نیز فراهم سازند. با این حال آنان میگویند که کمبود مواد اولیه، هزینهی بلند تجهیزات، مشکلات مالی و بازرسیهای پیدرپی محتسبان امربهمعروف و نهیازمنکر طالبان، ادامهی فعالیت این کارگاهها را با چالش روبهرو کرده است.
وحیده نجفی، مسوول این کارگاه، نزدیک به ده سال است که در بخش جواهرسازی فعالیت میکند و حدود یک سال پیش کارگاه آموزشی خود را برای فعالیت زنان راهاندازی کرده است. او میگوید که هدفش تنها آموزش یک حرفه نیست، بلکه تلاش دارد که زنان و دختران محروم از آموزش و کار را مهارت بیاموزد تا از این طریق به خودکفایی برسند.
او میگوید که آغاز این کار با چالشهای فراوانی همراه بوده است. به گفتهی او، تهیهی ابزارهای جواهرسازی هزینهی بسیار زیادی نیاز دارد و بسیاری از وسایل بهسختی در دسترس قرار میگیرد. افزون بر این، بازرسیهای مکرر محتسبان طالبان فضای کارگاه را برای آموزش دشوار کرده است. او میگوید: «وسایل بسیار گران است و تهیهی آن هزینهی زیادی دارد. از سوی دیگر، محتسبان امربهمعروف و نهیازمنکر بارها بدون اطلاع قبلی وارد کارگاه شدند و از ما بازرسی کردند. این وضعیت سبب میشود تا هنرجویانی که اینجا مشغول آموزش هستند، احساس ناآرامی و ناامنی کنند و نتوانند با تمرکز کامل آموزش ببینند.»
به گفتهی وحیده، کمبود مواد خام و نبود بودجهی کافی از دیگر چالشهای جدی این کارگاه است. او میافزاید که دسترسی دشوار به مواد اولیه نه تنها روند ساخت جواهرات، بلکه آموزش عملی هنرجویان را نیز با مشکل روبهرو کرده است. با وجود این مشکلات، او همچنان به فعالیت خود ادامه داده و توانسته که زمینهی آموزش جواهرسازی را برای شماری از زنان فراهم کند تا پس از پایان دوره بتوانند از این راه درآمدی بهدست آورند.
او میگوید آرزو دارد در آینده دامنهی این آموزشها را گسترش دهد و مردان را نیز شامل برنامههای آموزشی خود کند. به باور او، بحران اقتصادی تنها زنان را تحت تاثیر قرار نداده و بسیاری از مردان نیز برای یافتن فرصتهای کاری با دشواری روبهرو هستند. او میافزاید: «خیلی دوست دارم در آینده برای آقایان هم زمینهی آموزش این حرفه را فراهم کنم؛ چون نه تنها زنان، بلکه مردان نیز در شرایط کنونی با فشارهای زیادی روبهرو هستند و به فرصتهای کاری نیاز دارند.»
مریم، یکی از هنرجویان این کارگاه، میگوید که علاقهمند شده این هنر را بهگونهی تخصصی بیاموزد؛ زیرا جواهرسازی تنها ساخت زیورآلات نیست و نیاز به شناخت دقیق وزن، ارزش مواد و شیوههای مختلف طراحی و ساخت دارد. او میافزاید که در آغاز آموزش با دشواریهای زیادی روبهرو بوده، اما به مرور زمان توانسته که مهارتهای لازم را فرا گیرد.
او میگوید که بستهماندن دروازههای مکتب و ازبینرفتن فرصت ادامهی آموزش، مسیر زندگی بسیاری از دختران را تغییر داده و او نیز ناچار شده به جای آموزش رسمی، یادگیری یک هنر را دنبال کند. «در ابتدای آموزش با مشکلات زیادی روبهرو شدم، اما این دشواریها در هر رشتهای وجود دارد. من تلاش میکنم این هنر را بهخوبی یاد بگیرم؛ چون اکنون فرصت ادامهی آموزش رسمی برای ما وجود ندارد. اگر مکتبها باز میبود و مشغول درس میبودم، شاید هرگز این رشته را انتخاب نمیکردم؛ زیرا آموزش مکتب برای من ارزش زیادی دارد.»
به گفتهی او، هدفش تنها یادگیری این هنر نیست، بلکه میخواهد پس از کسب تجربهی کافی، کارگاه یا فروشگاه جواهرسازی خود را راهاندازی کند و فرصت آموزش را برای دختران دیگر نیز فراهم سازد. او میگوید: «همانگونه که خودم آموزش دیدم، میخواهم دختران دیگر هم بتوانند این هنر را یاد بگیرند و به استقلال اقتصادی برسند.»
در همین حال، عزیزه سادات، کارشناس مسایل اقتصادی، میگوید که حضور زنان در صنعت جواهرسازی میتواند نقش مهمی در رشد اقتصاد افغانستان داشته باشد؛ زیرا این کشور از منابع ارزشمند سنگهای قیمتی مانند لاجورد، زمرد و یاقوت برخوردار است و توسعهی صنایعدستی وابسته به این منابع میتواند هم ارزش بیشتری داشته باشد و هم فرصتهای شغلی بیشتری برای زنان فراهم سازد.
او میافزاید که مشارکت زنان در این بخش تنها به درآمد خانوادهها محدود نمیشود، بلکه میتواند به معرفی محصولات افغانستان در بازارهای داخلی و خارجی نیز کمک کند. با این حال، زنان تجارتپیشه با موانع متعددی از جمله نبود دسترسی به قرضههای کوچک، مشکلات حملونقل و محدودیتهای گسترده در فعالیتهای اقتصادی روبهرو هستند.
خانم سادات، با وجود شرایط دشوار کنونی، بر توانایی زنان برای ادامهی فعالیت اقتصادی تاکید میکند و میگوید که زنان افغانستانی در سالهای گذشته بارها ثابت کردهاند که میتوانند در سختترین شرایط نیز راهی برای ادامهی زندگی و کار پیدا کنند. «گرچه شرایط کنونی برای زنان بسیار دشوار است، اما آنان میتوانند از همین شرایط بهعنوان فرصتی برای رشد استفاده کنند. معمولاً کسانی که در سختترین شرایط دوام میآورند، قویترین افراد هستند و زنان افغانستانی نیز بارها این توانایی را ثابت کردهاند.»
پس از بازگشت طالبان به قدرت، زنان از بسیاری فرصتهای آموزشی و شغلی محروم شدهاند. در این میان، شماری از آنان برای تامین هزینههای زندگی و حفظ حضور در بازار کار به هنرها و صنایعدستی مانند جواهرسازی، خیاطی، خامکدوزی، قالینبافی و نگینتراشی روی آوردهاند؛ هنرهایی که برای بسیاری از زنان به یکی از معدود راههای کسب درآمد و رسیدن به استقلال مالی تبدیل شدهاست.
