نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل؛ تاکید بر پاسخگویی طالبان در برابر نقض حقوق زنان
یاسمن رها
با آغاز شصتوسومین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در ژنو، وضعیت حقوق بشر در افغانستان بار دیگر به یکی از محورهای مهم این نشست تبدیل شده است. گزارشگر ویژهی حقوق بشر سازمان ملل، نمایندهی افغانستان در ژنو و فعالان حقوق بشر در این نشست، از ادامهی محدودیتها، سرکوب زنان و نقض گستردهی حقوق بشر از سوی طالبان انتقاد کرده و خواستار اقدام عملی جامعهی جهانی برای پاسخگوکردن عاملان این نقضها شدهاند.
نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد روز دوشنبه، ۱۶ سنبله، در شهر ژنو سوییس آغاز شده و قرار است یک ماه ادامه یابد. وضعیت حقوق بشر در سودان، میانمار و افغانستان از موضوعات مهم این نشست است.
ریچارد بنت، گزارشگر ویژهی حقوق بشر سازمان ملل متحد برای افغانستان، در این نشست گزارش ششماههی خود درباره وضعیت حقوق بشر در افغانستان را ارایه کرده است.
او گفته که طالبان بهصورت مداوم آستانهی تحمل جامعهی جهانی را در برابر محدودیتها و سیاستهای خود آزمایش میکنند و پس از پنج سال به این نتیجه رسیدهاند که محکومیت اقدامهای آنان از سوی جامعهی جهانی هزینه چندانی برای این گروه ندارد.
بنت افزوده که طالبان از خطوط قرمز جامعهی جهانی دربارهی حقوق بشر عبور میکنند، بدون اینکه با پیامد جدی روبهرو شوند.
او خطاب به جامعهی جهانی گفت: «هر زمانی که ما با کلمات اعتراض میکنیم اما همانند قبل عمل میکنیم، همان پیام مشابه را میفرستیم: این قابل قبول نیست.»
گزارشگر ویژهی حقوق بشر سازمان ملل تاکید کرده که به دفاع از حقوق مردم افغانستان، بهویژه زنان و دختران، متعهد است و از اعضای شورای حقوق بشر خواسته که برای حمایت از حقوق آنان تنها به ابراز نگرانی و محکومیت اکتفا نکنند و دست به اقدام عملی بزنند.
نگرانی از نهادینهسازی سرکوب زنان
در همین نشست، دیدهبان حقوق بشر نیز با انتقاد از سیاستهای طالبان گفته که این گروه در یک سال گذشته با تصویب قوانین و صدور احکام و فرامین، آزار و اذیت مبتنی بر جنسیت را در افغانستان بیشازپیش نهادینه کرده است.
این نهاد در بیانیهی خود گفته که طالبان بهگونهی سیستماتیک زنان و دختران را از حقوق اساسیشان محروم کرده و اقدامهای این گروه، حمایتهای حقوقی از زنان و دختران را تضعیف کرده است.
دیدهبان حقوق بشر از «اصولنامهی جزایی محاکم» طالبان بهعنوان یکی از نمونههای این اقدامها یاد کرده و گفته است که در این اصولنامه تنها «ضربوشتم بیش از حد» بهعنوان خشونت خانگی در برابر زنان به رسمیت شناخته شده است؛ موضوعی که به گفتهی این نهاد، مسیر موثری برای دسترسی قربانیان سایر اشکال خشونت به عدالت باقی نمیگذارد.
این نهاد همچنان گفته است که طالبان در «اصولنامهی تفریق زوجین» حمایتهای مربوط به حداقل سن ازدواج دختران را حذف کردهاند.
دیدهبان حقوق بشر افزوده است که روزنامهنگاران، مدافعان حقوق بشر، معترضان و کارکنان پیشین دولت نیز همچنان با «بازداشتهای خودسرانه، ناپدیدسازی اجباری، شکنجه و دیگر نقضهای جدی حقوق بشر» روبهرو هستند.
این نهاد از کشورهای عضو سازمان ملل متحد خواسته است که یک راهبرد معتبر برای حمایت، پیشگیری و پاسخگویی در افغانستان تهیه کنند.
دیدهبان حقوق بشر همچنان خواستار تمدید ماموریت ریچارد بنت، بهعنوان گزارشگر ویژهی حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان و فراهمکردن امکانات لازم برای دفتر او شده است.
این نهاد گفته است که نظارت مستقل، گزارشدهی و تعامل بنت، با جامعهی مدنی افغانستان همچنان ضروری و جایگزینناپذیر است.
دیدهبان حقوق بشر در این نشست خواستار عملیاتیشدن فوری سازوکار مستقل پاسخگویی برای افغانستان شده و تاکید کرده است که این سازوکار باید از نیروی انسانی و بودجه کافی برخوردار باشد تا بتواند شواهد نقض حقوق بشر را بهگونه امن جمعآوری، حفظ و تحلیل کند و زمینه شناسایی عاملان و پیگیری قضایی آنان را در سطح ملی و بینالمللی فراهم سازد.
این نهاد همچنان بر عدم عادیسازی تعامل با طالبان، جلوگیری از اخراج اجباری مهاجران به افغانستان و حمایت از قربانیان برای دسترسی به عدالت تاکید کرده است.
تاکید بر پاسخگویی طالبان
نصیراحمد اندیشه، نمایندهی افغانستان در ژنو، نیز در سخنرانی خود در نشست شورای حقوق بشر خواستار اقدام عملی برای پاسخگوکردن عاملان نقض حقوق بشر در افغانستان شده است.
او گفته که شورای حقوق بشر سازمان ملل باید از روندهای مربوط به صلاحیت قضایی جهانی و ابتکارات عدالت انتقالی به رهبری شهروندان افغانستان حمایت کند تا پاسخگویی در برابر نقض حقوق بشر تنها به نهادهای مستقر در ژنو و لاهه محدود نماند.
اندیشه از اعضای شورای حقوق بشر خواسته که از عملیشدن کامل و فوری سازوکار مستقل تحقیقاتی افغانستان اطمینان حاصل کنند و منابع و امکانات لازم را برای اجرای موثر ماموریت این سازوکار فراهم سازند.
او همچنان خواستار حمایت اعضای این شورا از تحقیقات دادگاه کیفری بینالمللی درباره افغانستان شده است.
نمایندهی افغانستان در ژنو بر حمایت از روند بهرسمیتشناختن «اپارتاید جنسیتی» بهعنوان «جنایت علیه بشریت» در چارچوب کنوانسیون آینده درباره جنایت علیه بشریت نیز تاکید کرده است.
آقای اندیشه گفته که جامعهی جهانی باید از چرخهای عبور کند که در آن نقض حقوق بشر تنها مستند و محکوم میشود، اما بدون پاسخگویی واقعی دوباره تکرار میشود.
او تاکید کرده که اکنون موضوع تنها بحث دربارهی واقعیتهای افغانستان نیست، بلکه تصمیمگیری دربارهی اقدامهایی است که باید در برابر این واقعیتها انجام شود.
انتقاد از ادامهی محدودیتها
وژمه توخی، کنشگر حقوق زنان و نمایندهی سازمان سیویکوس و بنیاد پوهنه، نیز در این نشست گفته که نقض جدی حقوق بشر در افغانستان در پنج سال حاکمیت طالبان ادامه داشته است.
او از کشورهای عضو شورای حقوق بشر خواسته به گونهای با طالبان تعامل نکنند که به مشروعیتبخشیدن یا عادیسازی «سرکوب نظاممند» مردم افغانستان به ویژه زنان منجر شود.
توخی گفته که «طالبان در پنج سال گذشته آزادی بیان و اعتراضهای مسالمتآمیز را بیشازپیش سرکوب کردهاند و بازداشتهای خودسرانه، بدرفتاری و تهدید مدافعان حقوق بشر و خبرنگاران همچنان ادامه دارد».
به گفتهی او، زنان و دختران تقریبا بهطور کامل از زندگی عمومی حذف شدهاند و این وضعیت به «آپارتاید جنسیتی» شباهت دارد.
او همچنان با اشاره به قانون «جزایی محاکم» جدید طالبان گفته که این قانون که در زمستان ۱۴۰۴ تصویب شد، سرکوب را تشدید کرده است.
توخی با اشاره به برخورد طالبان با اعتراضهای هرات در جوزا، گفته که این رویدادها خطرهایی را که معترضان و منتقدان با آن روبهرو هستند، نشان میدهد؛ با این حال، زنان و فعالان مدنی همچنان به مقاومت در برابر این سرکوب ادامه میدهند.
او خواستار فراهمشدن بودجه و امکانات لازم برای سازوکار مستقل تحقیقاتی افغانستان شده تا این سازوکار بتواند هرچه زودتر فعالیت خود را آغاز کند و شواهد مربوط به جنایتهای بینالمللی را گردآوری و حفظ کند.
توخی همچنان خواستار حمایت فوری از فعالان جامعهی مدنی افغانستان، بهویژه زنان مدافع حقوق بشر در داخل کشور و در تبعید شده است.
تبعیض در برابر هزارهها
حمیرا رضایی، فعال حقوق بشر، نیز در این نشست دربارهی وضعیت هزارهها در افغانستان سخنرانی کرده است.
او گفته که هزارهها در افغانستان همواره با «حملههای هدفمند، آزار و اذیت مذهبی، تبعیض، کوچ اجباری و تصرف زمینهای اجدادیشان» روبهرو بودهاند.
رضایی افزوده که ادامهی این موارد نقض حقوق بشر سبب شده است بسیاری از هزارهها برای یافتن امنیت و حمایت، از مسیرهای خطرناک به کشورهای همسایه و اروپا پناه ببرند.
او با اشاره به ۲۵ سپتامبر، «روز یادبود نسلکشی هزارهها» توسط عبدالرحمان خان، از جامعهی جهانی خواسته که آزار و اذیت تاریخی و مستمر هزارهها را بهعنوان «نسلکشی» به رسمیت بشناسد.
رضایی گفته که باید روند پاسخگویی، برقراری عدالت و جبران خسارت برای قربانیان و بازماندگان پیش برده شود و جامعه بینالمللی پیش از آنکه جان انسانهای بیشتری گرفته شود و جوامع بیشتری از هزارهها از بین بروند، اقدام کند.
هزارهها در سالهای اخیر در بخشهای مختلف افغانستان هدف حملههای مرگبار قرار گرفتهاند. مراکز آموزشی، مساجد، حسینیهها، سالنهای عروسی و وسایط نقلیه در مناطق هزارهنشین از جمله مکانهایی بودهاند که در حملههای هدف قرار گرفتهاند.
با وجود انتقادهای گسترده در نشست شورای حقوق بشر، طالبان تاکنون به بخشهای مطرحشده دربارهی ادامه محدودیتها و نقض حقوق بشر در افغانستان پاسخ ندادهاند.
طالبان پس از بازگشت به قدرت در افغانستان، محدودیتهای گستردهای بر حقوق و آزادیهای مردم، بهویژه زنان و دختران، وضع کردهاند. ممنوعیت آموزش و کار زنان و دختران و محدودیت بر حضور آنان در جامعه و دسترسی به خدمات صحی از جمله این محدودیتها است.
کارشناسان سازمان ملل متحد پیش از این سیاستهای طالبان در برابر زنان و دختران افغانستان را «جنایت علیه بشریت» دانسته و گفتند که این سیاستها ممکن است مصداق «اپارتاید جنسیتی» نیز باشد.
