کمبود آب آشامیدنی در بادغیس؛ زنان بیشترین بار خشکسالی را بر دوش میکشند
گزارشگر: هدیه احمدی ویراستار: آینور سعیدپور
خشکسالیهای پیدرپی، کاهش بارندگی و افت منابع آب زیرزمینی، زندگی هزاران خانواده روستایی در بادغیس را با چالش جدی روبهرو کرده است. در بسیاری از روستاهای این ولایت، دسترسی به آب آشامیدنی سالم همچنان یکی از بزرگترین دغدغههای روزمرهی خانوادهها به شمار میرود؛ اما بیشترین بار این بحران را زنان و دخترانی بر دوش میکشند که هر روز ساعتها برای تهیه آب پیادهروی میکنند. این مسئولیت نه تنها سلامت جسمی آنان را تهدید میکند، بلکه فرصت آموزش، اشتغال و مشارکت اجتماعی را نیز از آنان میگیرد.
فاطمه، ۳۶ساله و باشندهی روستای موسوی در ولسوالی آبکمری بادغیس، میگوید که هر روز بخش قابل توجهی از وقتش صرف آوردن آب میشود. او، میافزاید که بسیاری از باشندگان این روستا در دسترسی به آب آشامیدنی با مشکل روبهرو اند. به گفتهی فاطمه، زنان و دختران مسوولیت تامین آب را بر عهده دارند و باید روزانه ساعتها پیادهروی کنند تا به نزدیکترین منبع آب برسند.
او، در گفتوگو با خبرگزاری بانوان افغانستان، بخشی از چالش دسترسی به آب آشامیدنی را چنین روایت میکند: «آبی که ما استفاده میکنیم از یک چاه تأمین میشود و فاصله آن تا خانه زیاد است. روزانه بین دو تا سه ساعت را صرف آوردن آب میکنیم و اگر افراد زیادی برای گرفتن آب آمده باشند، این زمان بیشتر هم میشود. همیشه آب سالم در دسترس نداریم، اما مجبور هستیم از همان آب استفاده کنیم.»
به گفتهی او، مسوولیت تهیه آب در خانواده بر دوش خودش و دخترش قرار دارد؛ مس.ولیتی که به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزانه آنان تبدیل شده است.
در ولسوالی مقر بادغیس نیز، وضعیت تفاوت چندانی ندارد. باشندگان این ولسوالی نیز، در تامین آب آشامیدنی صحی با مشکل روبهرو اند. زنان، دختران و کودکان مسوول تهیهی آب در خانوادهها اند باید آب مورد نیاز را با ساعتها پیادهروی تهیه کنند.
زینب، ۴۲ساله و مادر یک خانواده هفتنفری، میگوید که خشکسالیهای چند سال اخیر زندگی مردم مقر را دشوارتر کرده است.
او میگوید که در سالهای پسین سطح آبهای زیرزمینی کاهش یافته و مردم محل نیز، با مشکل روبهرو اند. زینب و دخترش، هر روز ساعتها با ظرفهای سنگین آب پیادهروی میکند تا بتواند آب مورد نیاز را تهیه کند.
زینب، میگوید که اکنون دغدغهی تهیهی آب مورد نیاز بخش جداییناپذیر زندگیشان شده است. «در چند سال اخیر مشکل آب بسیار بیشتر شده است. بیشتر من و دخترم برای آوردن آب میرویم. مسیر طولانی، گرمای هوا و حمل ظرفهای پر از آب بسیار سخت است، اما چاره دیگری نداریم. اگر آب نیاوریم، زندگی خانواده مختل میشود.»
به گفتهی زنان روستایی، در بسیاری از روزها ساعتها انتظار در کنار چاهها یا منابع محدود آب نیز بخشی از این دشواری است؛ موضوعی که زمان انجام دیگر کارهای روزمره، رسیدگی به کودکان و حتا استراحت را از آنان میگیرد.
در همین حال فعالان حقوق زن میگویند که کمبود آب آشامیدنی تنها یک مشکل خدماتی نیست، بلکه پیامدهای اجتماعی، آموزشی و بهداشتی گستردهای برای زنان و دختران دارد.
وحیده نوری، فعال حقوق زن، به خبرگزاری بانوان افغانستان میگوید: «در بسیاری از روستاها زنان ساعتها برای آوردن آب پیادهروی میکنند. این وضعیت باعث خستگی، مشکلات جسمی و محدودشدن فرصت آموزش و کار زنان میشود.»
این فعال حقوق زن، میافزاید که بسیاری از دختران نیز به دلیل مسوولیت تامین آب، از آموزش بازمیمانند یا ناچار به ترک مکتب میشوند؛ زیرا بخش زیادی از وقت روزانه آنان صرف آوردن آب برای خانواده میشود.
کارشناسان محیط زیست نیز، هشدار میدهند که بحران آب در افغانستان هر سال عمیقتر میشود و بادغیس از جمله ولایتهایی است که بیشترین آسیب را از خشکسالی و تغییرهای آبوهوایی دیده است.
همتالله شیرزی، کارشناس محیط زیست، میگوید: «در ولایتهای جنوب و جنوبغرب افغانستان، منابع آب سطحی و زیرزمینی به شدت کاهش یافته است. مهمترین عاملهای این وضعیت، تغییرهای آبوهوایی، کاهش بارندگی، افزایش دمای هوا و تبخیر بیشتر آب است. بادغیس نیز، از منطقههای آسیبپذیر کشور در برابر این تغییرها به شمار میرود.»
او، تاکید میکند اگر مدیریت منابع آب، حفاظت از سفرههای زیرزمینی و اجرای پروژههای پایدار آبرسانی در اولویت قرار نگیرد، بحران آب در سالهای آینده شدت بیشتری خواهد یافت.
گزارشهای نهادهای بینالمللی نیز نشان میدهد که بحران آب در افغانستان تنها به چند ولایت محدود نیست. یونیسف اعلام کرده که پیامدهای تغییرهای آبوهوایی در افغانستان بیش از هر چیز از طریق کاهش منابع آب نمایان شده و نزدیک به دوسوم مردم این کشور از خشکسالی آسیب دیدهاند. کاهش سطح آب رودخانهها، خشکشدن چشمهها و افزایش بیماریهای ناشی از مصرف آب آلوده، از مهمترین پیامدهای این وضعیت عنوان شده است.
بر اساس تازهترین دادههای برنامه مشترک نظارت سازمان جهانی بهداشت و یونیسف، تنها حدود ۳۱ درصد جمعیت افغانستان به آب آشامیدنی با مدیریت ایمن دسترسی دارند؛ در حالی که بخشی از مردم همچنان از منابع غیربهداشتی یا آبهای سطحی استفاده میکنند. این شکاف در مناطق روستایی به مراتب بیشتر است و خانوادهها ناچارند برای دسترسی به آب، مسیرهای طولانی را طی کنند.
یونیسف، تاکید کرده که زنان و دختران بیشترین تاثیر را از این بحران میپذیرند؛ زیرا در بسیاری از خانوادههای افغانستان، مسوولیت تامین آب بر عهده آنان است.
در گزارش سالانه یونیسف درباره وضعیت بشردوستانه افغانستان نیز آمده است که خشکسالی مداوم در شماری از ولایتها همچنان فشار سنگینی بر خدمات اساسی وارد کرده است.
