بازداشت دختران در هرات؛ روایتی از شهری که در ترس فرو رفته است
آینور سعیدپور
در پی بازداشت شماری از زنان و دختران در هرات بهدلیل رعایتنکردن «حجاب مورد نظر طالبان»، اعتراضهای مردمی در واکنش به این اقدام و سرکوب معترضان، فضای این شهر در روزهای پسین با نگرانی، اضطراب و ترس همراه بوده است. شماری از دختران جوان در هرات، میگویند که اقدامهای طالبان تاثیر عمیقی بر روند زندگیشان گذاشته و بهندرت همراه با حس ترس و نگرانی از خانه بیرون میشوند.
نگین، یکی از دختران جوان ساکن هرات، میگوید که فضای شهر در دو هفتهی پسین بهطور محسوسی تغییر کرده است. به گفتهی او، «ترس و اضطراب در میان مردم، بهویژه زنان و دختران، به شدت افزایش یافته است.» او، میافزاید که بسیاری از زنان از بیم بازداشت یا برخوردهای احتمالی، از حضور در مکانهای عمومی خودداری میکنند و این موضوع باعث کاهش چشمگیر حضور زنان در سطح شهر شده است.
این باشندهی هرات، وضعیت روزمره در روزهای پسین در هرات را چنین روایت میکند: «دیدن اینکه دختران تنها بهدلیل نوع پوشش یا حضور در اجتماع با بازداشت و خشونت روبهرو میشوند بسیار دردناک است.» به باور او، ادامهی این وضعیت احساس ناامیدی و نگرانی را در میان زنان گسترش داده و بر روحیه و زندگی روزمره آنان تاثیر منفی گذاشته است.
در همین حال، مریم، یکی دیگر از باشندگان هرات نیز، روایت مشابه از فضای حاکم بر شهر هرات دارد. او از تاثیر مستقیم این رویدادها بر خانوادهها و دختران سخن میگوید. به گفتهی او: «وضعیت کنونی ما با ترس و نگرانی است. بسیاری از خانوادهها در حالت اضطراب استند. فضای شهر هم ناامن و ملتهب است.»
او، میافزاید افرادی که شاهد صحنههای بازداشت یا شلیکهای مستقیم به سوی معترضان در هرات بودهاند، همچنان تحت تاثیر آن قرار دارند و این موضوع به نگرانیهای عمومی دامن زده است.
مریم، تاکید میکند که خواست اصلی زنان و خانوادهها «آرامش، امنیت و احترام به حقوق زنان و دختران» است. او میگوید: «ما حق داریم که در آرامش زندگی کنیم، کار کنیم و در جامعه حضور داشته باشیم.»
در کنار نگرانیهای امنیتی، محدودیتهای آموزشی و اجتماعی نیز، از موضوعهای برجسته در اظهارات مصاحبهشوندگان است.
فرشته، دیگر باشندهی شهر هرات نیز، میگوید که دختران و زنان در سالهای پسین با محدودیتهای بیسابقه روبهرو اند و اکنون اقدام به بازداشت گستردهی آنان در فضاهای عمومی، وضعیت را بیشتر از پیش بر آنان تنگ کرده است. او، میافزاید که محرومیت دختران از آموزش و کار سبب شده محدودشدن حضور آنان در مکانهای عمومی شده بود و اکنون خانوادهها و دختران بیشتر در تنگا قرار گرفتهاند.
این باشندهی هرات، با اشاره به بازداشت دختران بهدلیل پوشششان میگوید که این اقدام با انگ اجتماعی به همراه است و آنان پس از آزادی هیچگاه نمیتوانند به یک زندگی عادی بازگردند. او از نهادهای حقوقبشری و ملل متحد، میخواهد که مداخلهی موثر در این زمینه داشته باشند تا طالبان این روند را متوقف کرده و آزادیهای اساسی زنان را به آنان بازگرداند. «این تأسفبار است که یک مادر یا یک دختر مجرد به دلیل چنین مسائلی بدنام شود.»
در میان این روایتهای نگرانی، ترس و استرس، سخنان نرگس، دیگر باشندهی هرات، بازتابی از ناامیدی عمیق بخشی از زنان نسبت به آینده است. او میگوید: «خانمها از لحاظ روحی و روانی خیلی آسیب دیدهاند. مادران به فکر آینده و زنده ماندن دخترانشان هستند.»
نرگس، همچنان از بیتوجهی جامعهی جهانی به وضعیت زنان و دختران در افغانستان انتقاد میکند و میگوید که بسیاری از زنان احساس میکنند صدای آنان کمتر و حتا شنیده نمیشود.
این نگرانیها در حالی مطرح میشود که از دو هفته به اینسو نیروهای امربهمعروف و نهیازمنکر طالبان، شمار زیادی از دختران را بهدلیل پوشششان از بخشهای مختلف هرات بازداشت و زندانی کردهاند.
در پی این اقدام، شماری از باشندگان هرات، دست به اعتراض خیابانی زدند؛ گردهمایی که به شدت از سوی طالبان با شلیکهای هوایی و مستقیم، ضربوشتم معترضان و بازداشت آنان پاسخ داده شده است. در این رویداد شماری از معترضان کشته و زخمی نیز، شدهاند.
شمار دقیق دختران بازداشتشده بهدلیل پوشششان تا هنوز بهگونهی دقیق اعلام نشده است؛ اما بخش زنان ملل متحد، گفته که تا هنوز دهها دختر از هرات بازداشت شدهاند.
در همین حال، آمار دقیق کشتهشدگان زخمیان این رویداد نیز، به گونهی مستقل تأیید نشده است؛ اما پیشتر دفتر نمایندگی ملل متحد در افغانستان (یوناما) کشتهشدن یک نفر و زخمیشدن بیش از 20 نفر را تایید کرده بود.
به تازگی امروز، مرتضا، جوان ۱۶سالهای که در جریان سرکوب اعتراضها در برابر بازداشت زنان و دختران در هرات از سوی طالبان زخمی شده بود، جان باخت.
این اقدام واکنشهای گستردهی نیز، در پی داشته است. اعضای شورای امنیت دربارهی این وضعیت ابراز نگرانی کرده و نصیراحمد اندیشه، سفیر و نمایندهی دایمی افغانستان در ژنو نیز، گفته که در شصتودومین نشست شورای حقوق بشر، بازداشت زنان و دختران بررسی و مستندسازی خواهد شد.
همزمان فعالان حقوق زن و شماری از شهروندان افغانستان در کشورهای مختلف از جمله ایران، پاکستان، آلمان، کانادا، فرانسه، ایتالیا و برخی دیگر از کشورهای اروپایی تجمعهای اعتراضی برگزار کردند و خواستار توقف بازداشت زنان و احترام به حقوق و آزادیهای اساسی آنان شدند.
