در جستوجوی زیبایی؛ سلامت زنان چرا به حاشیه میرود؟
گزارشگر: بهار ادیب | ویراستار: یاسمن رها
در سالهای اخیر خدمات زیبایی برای شماری از زنان در هرات به بخشی از هزینههای روزمره تبدیل شده است؛ اما همزمان، معاینههای پزشکی و آزمایشهای پیشگیرانه برای برخی از آنان در اولویت نیست. متخصصان هشدار میدهند که به تاخیر انداختن مراقبتهای پزشکی، بهویژه در مورد بیماریهایی که در مراحل نخست نشانهی مشخصی ندارند، میتواند تشخیص بهموقع را دشوار و روند درمان را پرهزینهتر کند.
مبشره، ۲۰ساله، میگوید اگر توان پرداخت هزینهی یکی از خدمات زیبایی یا معاینهی پزشکی را داشته باشد، خدمات زیبایی را انتخاب میکند. او باور دارد که با تغذیهی سالم و ورزش میتواند از سلامت خود مراقبت کند، اما رسیدگی به ظاهر برایش اهمیت بیشتری دارد و سبب افزایش اعتمادبهنفسش میشود.
به گفتهی مبشره، نتیجهی خدمات زیبایی در مدت کوتاهی قابل مشاهده است و همین موضوع سبب میشود احساس رضایت بیشتری داشته باشد. او رسیدگی به ظاهر را بخشی از مراقبت شخصی خود میداند و باور دارد که داشتن چهرهی آراسته میتواند بر روحیه و اعتمادبهنفس او اثر مثبت بگذارد.
در مقابل، همهی زنان چنین نگاهی ندارند و برخی سلامت جسمی را مهمتر از تغییرات ظاهری میدانند. آنان باور دارند که معاینههای پزشکی تنها زمانی نباید انجام شود که فرد با بیماری یا نشانهی جدی روبهرو شده باشد.
ماریا احمدی، ۲۱ساله، انجام معاینات پزشکی را در اولویت میداند. او میگوید مراجعه برای آزمایش بدن، افزون بر بررسی وضعیت جسمی، به او آرامش فکری میدهد. او باور دارد بسیاری از زنانی که به خدمات زیبایی مراجعه میکنند، لزوماً مشکل جدی در ظاهر خود ندارند؛ بلکه گاهی تحت تاثیر مد، گرایشهای روز و معیارهایی قرار میگیرند که در شبکههای اجتماعی تبلیغ میشود.
او میگوید که مقایسهی مداوم ظاهر خود با تصویرهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی میتواند سبب شود زنان از چهره یا اندام خود ناراضی شوند و برای تغییر آن هزینه کنند؛ در حالی که ممکن است نیازهای واقعی سلامت آنان کمتر مورد توجه قرار گیرد. ماریا میگوید: «ظاهر خوب برای من مهم است، اما وقتی پای انتخاب میان زیبایی و سلامت باشد، سلامت بدنم را انتخاب میکنم.»
این تفاوت دیدگاهها در حالی مطرح میشود که متخصصان پزشکی بر اهمیت مراقبتهای پیشگیرانه تاکید دارند. به گفتهی آنان، بسیاری از بیماریها ممکن است در مرحلهی ابتدایی بدون نشانهی مشخص پیش بروند و زمانی آشکار شوند که درمان دشوارتر شده باشد.
فاضله، متخصص نسایی و ولادی، میگوید برخی زنان برای خدمات زیبایی بهصورت منظم مراجعه میکنند، اما معاینات دورهای و تشخیصهای ضروری را به تعویق میاندازند. به گفتهی او، چنین رویکردی میتواند خطر تشخیص دیرهنگام بیماریهایی مانند سرطان دهانهی رحم، سرطان سینه و دیگر مشکلهای مربوط به سلامت زنان را افزایش دهد.
او، انجام معاینههای دورهای نزد متخصص زنان، تشخیص زودهنگام دهانهی رحم و انجام آزمایشها در صورت نیاز را از جمله مراقبتهایی میداند که زنان نباید از آن غافل شوند. همچنان، بررسی فشار خون، قند و چربی خون، متناسب با سن و وضعیت جسمی هر فرد، از دیگر مواردی است که به گفتهی او باید مورد توجه قرار گیرد.
فاضله، میافزاید که مراجعه به پزشک نباید تنها پس از بروز درد یا نشانههای جدی انجام شود؛ زیرا برخی بیماریها ممکن است در مرحلهی نخست بدون علامت مشخص باشند. او میگوید: «نباید منتظر بمانیم تا بیماری خودش را با نشانههای شدید نشان بدهد؛ تشخیص زودهنگام میتواند مسیر درمان را تغییر دهد.»
اما ترجیح خدمات زیبایی بر مراقبتهای پزشکی تنها به ناآگاهی دربارهی بیماریها محدود نمیشود. عاملهای روانی نیز میتوانند بر تصمیم زنان برای هزینهکردن و توجه به ظاهر اثر بگذارند؛ بهویژه زمانی که نتیجهی یک اقدام زیبایی بلافاصله قابل مشاهده باشد.
صدیقه نظری، روانشناس، نتیجهی سریع خدمات زیبایی را یکی از عاملهای مهم در این زمینه میداند. به گفتهی او، تغییر چهره یا ظاهر پس از یک خدمت زیبایی معمولاً در مدت کوتاهی دیده میشود و واکنش مثبت اطرافیان نیز میتواند احساس رضایت فرد را افزایش دهد؛ در حالی که مراقبت از سلامت جسم و روان معمولا نتیجهی فوری و قابل مشاهده ندارد.
او، فشارهای اجتماعی و معیارهای غیرواقعی زیبایی را از عاملهای دیگری میداند که میتواند زنان را به توجه بیش از اندازه به ظاهرشان سوق دهد. به باور بانو نظری، زمانی که ارزش یک زن بیشتر بر اساس چهره، اندام یا ظاهرش سنجیده شود، احتمال اینکه برای رسیدن به معیارهای مورد انتظار هزینه و زمان بیشتری صرف کند، افزایش مییابد.
این روانشناس تاکید میکند که اعتمادبهنفس تنها از زیبایی ظاهری شکل نمیگیرد و تواناییها، مهارتها، شخصیت و شناخت فرد از خودش نیز در ساختن اعتمادبهنفس نقش دارد.
او، همچنان آموزش توجه به سلامت جسم و روان از دوران کودکی را ضروری میداند و مراجعه به روانشناس را امری طبیعی مانند مراجعه به دیگر پزشکان عنوان میکند. بانو نظری میگوید: «اگر ارزش یک زن فقط با ظاهرش سنجیده شود، بخش بزرگی از تواناییها و نیازهای واقعی او دیده نمیشود.»
در کنار عاملهای روانی، مرکزهای زیبایی نیز با بخشی از این تغییر اولویتها در ارتباط اند. زنانی که برای آرایش، مراقبت از پوست، مو و دیگر خدمات زیبایی مراجعه میکنند، گاهی در جریان همین مراجعهها دربارهی مشکلات جسمی یا روانی خود نیز صحبت میکنند.
مینا رحیمی، آرایشگر، میگوید بیشتر مشتریانش برای آراستهگی، افزایش اعتمادبهنفس و داشتن احساس بهتر نسبت به ظاهر خود به سالناش مراجعه میکنند. به گفتهی او، برخی زنان هنگام مراجعه از استرس، خستگی یا مشکلات جسمی خود نیز صحبت میکنند، اما با وجود این مشکلات، رسیدگی به ظاهر همچنان برایشان در اولویت قرار دارد.
رحیمی، باور دارد مرکزهای زیبایی میتوانند در کنار ارایهی خدمات، در آگاهیدهی دربارهی سلامت زنان نیز نقش داشته باشند؛ اما کارکنان این مرکزها نباید جای پزشک را بگیرند یا دربارهی بیماری و درمان نظر تخصصی بدهند. به گفتهی او، ارایهی اطلاعات درست و تشویق زنان به مراجعه به پزشک در صورت مشاهدهی نشانههای نگرانکننده، میتواند نقش مثبتی داشته باشد. او میگوید: «سالن زیبایی جای تشخیص بیماری نیست، اما میتواند زنی را که از یک مشکل جسمی یا روانی رنج میبرد، به گرفتن کمک تخصصی تشویق کند.»
با این حال، انتخاب میان زیبایی و سلامت تنها یک تصمیم فردی نیست و محیط اجتماعی نیز میتواند بر آن اثر بگذارد. نوع نگاه جامعه به ظاهر زنان، میزان حضور آنان در اجتماع و تصویری که رسانهها از زیبایی ارایه میکنند، از عاملهایی است که میتواند این اولویتها را شکل دهد.
وحید گلرانی، جامعهشناس، نگاه جامعه به ظاهر زنان را یکی از عاملهای جدی در افزایش توجه به خدمات زیبایی میداند. به گفتهی او، در بسیاری از جامعهها، از جمله افغانستان، گاهی ارزش زنان بیشتر از طریق ظاهرشان سنجیده میشود؛ در حالی که توانایی، تحصیلات و مهارتهای آنان کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
گلرانی، میگوید محدودبودن فرصتهای حضور اجتماعی، آموزش و اشتغال برای زنان نیز میتواند بر این وضعیت اثر بگذارد. به باور او، زمانی که زمینههای دیگری برای دیدهشدن و ابراز تواناییهای زنان محدود باشد، ظاهر میتواند به یکی از راههای جلب توجه و دریافت تایید اجتماعی تبدیل شود.
او نقش رسانهها و شبکههای اجتماعی را نیز مهم میداند و میگوید که نشر تصویرها و معیارهای غیرواقعی از زیبایی، مانند پوست بدون نقص، اندام خاص و چهرههای تغییریافته، میتواند زنان را به مقایسهی مداوم با دیگران وادار کند.
به گفتهی این جامعهشناس، ادامهی این وضعیت میتواند نارضایتی از بدن، فشار روانی و مصرف بیش از حد خدمات زیبایی را افزایش دهد. او میگوید: «وقتی ظاهر به معیار ارزشگذاری یک زن تبدیل شود، فشار برای رسیدن به یک تصویر غیرواقعی از زیبایی بیشتر میشود.»
در کنار عاملهای اجتماعی و روانی، وضعیت اقتصادی خانوادهها نیز میتواند بر انتخاب زنان میان خدمات زیبایی و مراقبتهای پزشکی اثر بگذارد. هزینهای که نتیجهی آن بلافاصله دیده میشود، برای برخی افراد تاثیرگذارتر از هزینهی معاینهای است که ممکنه تنها از یک بیماری احتمالی پیشگیری کند.
عزیزالله صامت، کارشناس اقتصادی، میگوید برخی خانوادهها به دلیل قابل مشاهده بودن نتیجهی خدمات زیبایی، این هزینهها را بخشی از مصرفهای روزمره میدانند؛ اما هزینهی معاینههای پیشگیرانه گاهی به دلیل نداشتن نتیجهی فوری به تعویق میافتد.
به گفتهی صامت، بیتوجهی به پیشگیریها و تشخیص زودهنگام بیماریهای زنانه میتواند در آینده هزینههای بیشتری را به خانواده تحمیل کند؛ زیرا بیماریهایی که دیر تشخیص داده میشوند، ممکن است به درمان طولانیمدت، جراحی یا مصرف داروهای بیشتر نیاز پیدا کنند.
او، افزایش آگاهی خانوادهها دربارهی اهمیت مراقبتهای پیشگیرانه را ضروری میداند و تاکید میکند که نهادهای حمایتی نیز میتوانند با ایجاد برنامههایی برای معاینههای دورهای، دسترسی زنان به خدمات پزشکی را آسانتر کنند. صامت میگوید: «پیشگیری ممکن است یک هزینهی کوچک امروز باشد، اما تاخیر در درمان میتواند هزینهای بسیار سنگینتر در آینده به خانواده تحمیل کند.»
در افغانستان، دسترسی زنان به خدمات صحی با چالشهای مختلفی روبهرو است و هزینهی درمان و آزمایشهای پزشکی میتواند مراجعهی منظم آنان به مرکزهای صحی را دشوار کند. این وضعیت در مواردی سبب میشود زنان مراجعه به پزشک را تا زمان بروز نشانههای جدی به تاخیر بیاندازند.
