«تحقیر، تهدید و ترس از بازداشت»؛ روایت دختران از روبه‌روشدن با محتسبان طالبان

زنان در کابل می‌گویند که حضور مأموران امر‌به‌معروف و نهی‌ازمنکر طالبان در مکان‌های عمومی و افزایش نظارت بر پوشش، فضای زندگی روزمره آنان را بیش‌از‌پیش با ترس و اضطراب هم‌راه کرده است. به گفته‌ی آنان، این برخوردها تنها به دستورهای شفاهی محدود نمی‌شود، بلکه در بسیاری موارد با «تحقیر، تهدید و ایجاد محدودیت در رفت‌وآمد» زنان هم‌راه است؛ وضعیتی که به باور آنان سبب حذف تدریجی زنان از عرصه‌های اجتماعی شده و بر سلامت روان، آموزش و کار زنان تاثیر عمیق گذاشته است.

صدف رضایی، باشنده‌ی کابل می‌گوید که بارها از سوی مأموران امر‌به‌معروف و نهی‌ازمنکر طالبان به دلیل حجاب مورد نظر این گروه مورد بازپرسی قرار گرفته و تهدید به بازداشت شده است. او می‌گوید از زمان بازگشت طالبان به قدرت، زنان در بسیاری از مکان‌های عمومی به دلیل نوع پوشش زیر نظر قرار می‌گیرند و با بازخواست‌های مکرر روبه‌رو هستند.

او یکی از تجربه‌های خود در زمان برخورد با طالبان را چنین روایت می‌کند: «یک روز طالبان به من برگه‌ای درباره حجاب دادند و خواستند صورتم را بپوشانم. وقتی از آن‌جا دور شدم، برگه را در جوی آب انداختم. طالب با دیدن این صحنه به طرفم آمد و شروع به گفتن حرف‌های توهین‌آمیز کرد و من از ترس محل را ترک کردم.»

به گفته‌ی صدف، چنین برخوردهایی اتفاقی یا موردی نیست و زنان در خیابان‌ها به طور مداوم با هشدارهایی در مورد حجاب روبه‌رو می‌شوند. او می‌گوید که این رفتارها به زنان این احساس را می‌دهد که جایگاه و ارزش آنان در جامعه نادیده گرفته می‌شود.

این زن باور دارد که سیاست‌های طالبان در برابر زنان و تأکید بر حجاب اجباری، اعتماد‌به‌نفس بسیاری از زنان را کاهش داده است. به گفته‌ی او، زمانی که زنان به طور مداوم هدف هشدار، بازخواست و کنترل قرار می‌گیرند، به تدریج از حضور در جامعه فاصله می‌گیرند و احساس امنیت خود را از دست می‌دهند. او می‌گوید: «زمانی که چنین برخوردهایی صورت می‌گیرد ما زنان فکر می‌کنیم که انگار بشر نیستیم که چنین در جامعه با ما برخورد می‌شود.»

به گفته‌ی او، بازداشت‌های خودسرانه‌ی زنان، گزارش‌های مربوط به لت‌وکوب و محدودیت‌های روزافزون بر آزادی رفت‌وآمد، تاثیر مستقیم بر زندگی روزمره‌ی زنان گذاشته است. او می‌گوید این وضعیت حتا دست‌رسی زنان به فرصت‌های محدود آموزشی را نیز دشوارتر کرده است. صدف می‌افزاید: «وقتی ترس تمام وجود ما را فرا می‌گیرد و در جاده‌ها زنان لت‌وکوب و بازداشت می‌شوند، بدون شک دیگر جرأت بیرون رفتن را ندارم. آموزش که ممنوع است، باز هم از همان مرکزهای آموزشی معدود هم نمی‌توانیم استفاده کنیم.»

او می‌گوید پیامد این شرایط تنها متوجه زنان نیست، بلکه خانواده‌ها نیز تحت تاثیر فضای ترس قرار گرفته‌اند. به گفته‌ی او، بسیاری از خانواده‌ها برای جلوگیری از مشکلات احتمالی، محدودیت‌های بیش‌تری بر رفت‌وآمد دختران و زنان اعمال می‌کنند.

او هم‌چنان به رویدادی اشاره می‌کند که به گفته خودش شاهد آن بوده است. صدف می‌گوید: «من خودم دیدم که یک آموزگار را طالبان مورد بازپرسی قرار داد و به دلیل نداشتن نقاب با خود بردند. این یعنی تمام برخوردهای طالبان توهین‌آمیز است. امربه‌معروف هیچ چیزی از حقوق بشر نمی‌داند.» او می‌گوید انتظاری از طالبان ندارد و باور دارد که سیاست‌های این گروه در قبال زنان تغییری نخواهد کرد.

روایت صدف تنها یکی از نمونه‌های تجربه‌ی زنان از برخوردهای مأموران امر‌به‌معروف طالبان است. شماری از زنان دیگر نیز می‌گویند که این محدودیت‌های پی‌هم، احساس امنیت و آزادی آنان را در محیط‌های عمومی کاهش داده است.

ثنا سروش، یکی دیگر از باشندگان کابل، نیز از محدودیت‌های طالبان بر پوشش زنان انتقاد کرده و می‌گوید که هشدارهای طالبان برای زنان «آزاردهنده و تحقیرآمیز» است. ثنا می‌افزاید: «ما می‌دانیم چگونه لباس بپوشیم و رفتار کنیم، اما نمی‌توانیم در برابر این محدودیت‌ها واکنشی نشان دهیم، چون فضای ترس وجود دارد.»

به گفته‌ی او، چنین برخوردهایی در برابر دید دیگران، احساس شرمندگی و کاهش اعتمادبه‌نفس را در زنان بیش‌تر می‌کند. او می‌افزاید که این وضعیت در بسیاری موارد خانواده‌ها را نیز به اعمال محدودیت بیش‌تر بر رفت‌وآمد زنان تشویق کرده است.

در همین حال، شماری از فعالان حقوق زن نیز نسبت به پیامدهای روانی این وضعیت هشدار می‌دهند. شازیه احمدی، فعال حقوق زنان، می‌گوید تکرار مداوم چنین برخوردهایی می‌تواند اثرهای گسترده و بلندمدتی بر سلامت روان زنان داشته باشد.

به باور او، احساس «حقارت، اضطراب و افسردگی» در میان زنان افزایش یافته و بسیاری از آنان به تدریج از حضور در اجتماع، فعالیت‌های روزمره و مشارکت اجتماعی فاصله گرفته‌اند.

او تاکید می‌کند که «ادامه‌ی این روند می‌تواند زنان را بیش‌از‌پیش به انزوا سوق دهد و آسیب‌های جدی روانی و اجتماعی برجای بگذارد».

این در حالی‌ست که در روزهای اخیر گزارش‌های متعددی از افزایش محدودیت‌های طالبان بر پوشش زنان در شماری از ولایت‌های افغانستان منتشر شده است. هم‌زمان، بازداشت زنان و دختران در هرات به دلیل آن چه طالبان «رعایت نکردن حجاب» عنوان کرده‌اند، با واکنش‌ها و اعتراض‌های مردمی روبه‌رو شد. 

رویدادهای اخیر در هرات تنها بر باشندگان این ولایت تاثیر نگذاشته، بلکه موجی از نگرانی را در میان زنان سایر ولایت‌ها نیز ایجاد کرده است. افزایش بازداشت‌ها و محدودیت‌ها سبب شده تا بسیاری از زنان با ترس و دلهره از خانه بیرون شوند و نگران برخورد مأموران امر‌به‌معروف و نهی‌ازمنکر طالبان باشند.