شهری در سکوت و ترس؛ حضور زنان در هرات کاهش یافته است

در شهرک جبرییل هرات، صبحی که قرار بود صدای اعتراض زنان علیه بازداشت‌های اخیر به اتهام «بی‌حجابی» بلند شود، به گفته‌ی شاهدان عینی به صحنه‌ای از تیراندازی، بازداشت و پراکندگی تبدیل شد. باشندگان و زنان حاضر در محل می‌گویند که نیروهای طالبان پس از برخورد با معترضان، از تیراندازی مستقیم و هوایی استفاده کردند؛ رویدادی که به زخمی‌شدن چند نفر و بازداشت ده‌ها تن انجامیده و فضای منطقه را به شدت امنیتی و ترس‌آلود کرده است. شاهدان عینی و باشندگان هرات می‌گویند که خیابان‌ها پس از این رویداد تقریباً خالی از زنان شده و جامعه‌ای که در ترس و بی‌اعتمادی فرو رفته است.

جرقه‌ای که از بازداشت زنان آغاز شد

طالبان در هفته‌ی روان به بازداشت گسترده‌ی زنان و دختران در سراسر هرات دست زده است. محتسبان این گروه ده‌ها دختر را به اتهام «بی‌حجابی» از سراسر هرات بازداشت و به زندان انتقال داده اند.

این گروه جمعه (15 جوز) در اعلامیه‌ای به باشندگان هرات هشدار داده که زنان و دختران بدون حجاب مورد نظرشان و آرایش‌کرده را بازداشت می‌کنند.

هدیه، باشنده هرات، می‌گوید که در جریان هفته‌ی روان، محدودیت‌ها به‌گونه‌ی بی‌سابقه بر زنان و دختران در این ولایت تشدید شده است. «طالبان از هر گوشه شهر دخترها را به بهانه بی‌حجابی بازداشت کرده و به محبس برده… حتی معلوم نیست کجا استند.»

به گفته‌ی او، این وضعیت باعث نگرانی شدید خانواده‌ها شد و همین نگرانی به مرور به اعتراض خیابانی انجامید. او، می‌افزاید که بازداشت خودسرانه‌ی دختران باعث شده که شماری از زنان برای اعتراض فراخوان دهند؛ رویدادی که امروز با حضور شماری از مردان و زنان در جبرییل هرات برگزار شد.

فاطمه، یکی دیگر از باشندگان نیز، می‌گوید که فضای عمومی شهر از چند روز پیش تغییر کرده بود. به گفته‌ی بازداشت گسترده‌ی دختران از سطح شهر سبب شده که بسیاری از زنان و دختران که از پیش از همه‌ی حقوق‌شان محروم شده بودند، در وضعیت بدتری قرار گیرند.

او، بخشی از روزمرگی زنان را در هرات چنین روایت می‌کند: «در این حالت از نگران بهتر از چیزی نگوییم، چون اصلا معلوم نیست که کی اعلان کنند که نفس‌کشیدن به خانم‌ها بند می‌شود مگر دیگر کاری مانده که در حق خانم ها نکرده باشند؟ از لحاظ روانی همه آسیب دیده‌اند… مادران نگران آینده دختران‌شان استند.»

این بازداشت‌ها، به روایت باشندگان، زمینه‌ی شکل‌گیری تجمع اعتراضی در شهرک جبرییل را فراهم کرد؛ تجمعی که هدف آن اعتراض به بازداشت زنان و مطالبه آزادی آنان عنوان شده است.

زنان در خط مقدم

سحر، یکی از شاهدان عینی که در تجمع حضور داشته، می‌گوید وقتی به محل رسید، زنان و دختران در خط مقدم قرار داشتند. «ساعت هشت و هشت‌ونیم بود که رسیدم… معترضان شعار “نان، کار و آزادی” سر می‌دادند… زنان و دختران آغازکننده تجمع بودند.»

به گفته‌ی او، تجمع در ابتدا کوچک و مسالمت‌آمیز بود و هنوز به مرحله تنش نرسیده بود.

سحر، می‌افزاید که فراخوان این گردهمایی از سوی زنان نشر شده بود و در شماری تلاش کردند که از بخش‌های مختلف با آنان یک‌جا شوند، اما طالبان به سرعت در خیابان‌ها حضور یافته و راه‌های متنهی به این مسیر را مسدود کردند.

نورحیا، باشنده‌ی هرات که در نزدیکی محل حضور داشته نیز، وضعیت را چنین توصیف می‌کند: «طالب‌ها همه‌جا استاد بودند… تفنگ دست‌شان بود… جاده‌ها بند شده بود… اصلاً نمی‌گذاشتند کسی تکان بخورد.»

در همین مرحله اولیه، به گفته‌ی شاهدان، فضای تجمع به سرعت زیر نظارت نیروهای امنیتی قرار گرفت.

نقطه‌ی انفجار؛ برخورد با زنان

معترضان و شاهدان عینی، می‌گویند که زمانی که طالبان به محل گردهمایی زنان رسیدند، به سرعت با زنان و دختران برخورد کردند. نیروهای طالبان دست به بازداشت زنان و دختران زنان زده‌اند.

به گفته سحر، یکی از معترضان، نخستین برخورد جدی زمانی آغاز شد که نیروهای طالبان به زنان حاضر در تجمع حمله کردند. «اول دست به زنان زدند و آنان را به زور داخل موترهای امربه‌معروف انداختند.»

او، می‌گوید که بازداشت زنان و دخترانی که در خیابان شعار نان‌، کار و آزادی سر داده‌اند، سبب واکنش مردان شده است: «مردها با سنگ و چوب حمله کردند.»

هدیه، باشنده‎‌ی هرات نیز، می‌گوید که طالبان با استفاده از خشونت معترضان را متفرق کردند. به گفته‌ی او، نیروهای این گروه با استفاده از تفنگ و میله‌های آهنی بر معترضان حمله کرده‌اند.  «لحظاتی بعد طالبان از هر طرف آمدند… با تفنگ و میله آهنی… مردم را متفرق می‌کردند.»

به روایت باشندگان، این لحظه آغاز تغییر کامل فضای تجمع از یک اعتراض مدنی به یک درگیری خیابانی بود.

تیراندازی مستقیم و هوایی

معترضان و شاهدان عینی، از آغاز تیراندازی به‌عنوان نقطه اصلی فروپاشی تجمع یاد می‌کنند. آنان می‌گویند که افراد طالبان پس از حضور به صحنه، به گونه‌ی مستقیم معترضان را نشانه گرفته‌اند.

سحر، معترض، بخشی از این رویداد را چنین روایت می‌کند: «تیراندازی هم مستقیم بود و هم هوایی… مردم وحشت کردند و پراکنده شدند.»

او تأکید می‌کند که تجمع هنوز گسترده نشده بود که نیروهای طالبان به محل گردهمایی آمده و تلاش کردند به سلاح، چوب و شلاق معترضان را پراکنده کنند.

هدیه نیز، می‌گوید که طالبان مستقیم و هوایی به‌طور پیوسته شلیک می‌کردند و صدای آن با فریاد معترضان به فضا پیچیده بود. «صدای فیر زیاد بود… طالبان مستقیم به مردم شلیک می‌کردند… خون در سرک دیده می‌شد.»

سحر یکی از سنگین‌ترین لحظات این رویداد را چنین توصیف می‌کند: «یک کودک دوازده ساله زخمی شده بود… خونش روی کوچه ریخته بود… هیچ‌وقت از ذهنم پاک نمی‌شود.»

او می‌گوید این صحنه تأثیر عمیقی بر او گذاشته است؛ طوری که نمی‌تواند هدف‌قرارگرفتن غیرنظامیان، به‌ویژه این کودک را فراموش کند. او می‌افزاید که هنوز  این رویداد در ذهنش تازه است. «دلم برای مردم می‌سوزد… نمی‌توانم خودم را کنترل کنم.»

در کنار تیراندازی، بازداشت‌ها نیز در جریان پراکندگی جمعیت گزارش شده است. شماری از گواهان رویداد، معترضان و باشندگان هرات، می‌گویند که هنگام تیراندازی و برای متفرق‌کردن گردهمایی شماری از معترضان بازداشت نیز، شده‌اند.

سحر، می‎گوید: «خودم دیدم چندین زن و دختر بازداشت شدند… حتی مردان و بچه‌ها هم گرفته شدند.»

شهر خالی از زن

در روزهای پس از بازداشت زنان و دختران به‌دلیل پوشش‌شان و هم‌چنان گردهمایی روز گذشته، فضای شهرک جبرییل به‌طور محسوس تغییر کرده است.

شماری از باشندگان این شهر، می‌گویند که بسیاری از زنان و دختران به‌دلیل ترس از بازداشت و زندانی‌شدن، از تردد در فضای شهر خودداری می‌کنند. به گفته‌ی آنان، اکنون فضای عمومی شهر بیش‌تر به مکانی بودن سکونت بدل شده است.

سحر، باشنده‌ی هرات، وضعیت کنونی را چنین روایت می‌کند: «هیچ‌کس جرأت بیرون رفتن ندارد… گشت طالبان در کوچه‌ها است… انگار هیچ آدمی زنده نیست.»

نورحیا، دیگر باشنده‌ی هرات نیز، می‌گوید که دختران و زنان از ترس بازداشت بیرون نمی‌شوند و حتا بسیاری از رفتن به محل‌های کارشان نیز، خودداری می‌کنند. «دیگر کسی اجازه تظاهرات ندارد… همه‌جا طالب است.»

صنم، باشنده هرات، نیز می‌گوید که ترس بیش‌تر از هر زمانی دیگر در میان شهروندان هرات، افزایش یافته است؛ طوری که حتا مردان خانواده نیز، مانع بیرون‌رفتن زنان و دختران می‌شوند. «ترس و اضطراب در میان مردم به شدت افزایش یافته… زنان از خانه بیرون نمی‌شوند.»

هدیه ،می‌گوید تغییر در زندگی روزمره کاملاً محسوس است. «دو روز است هیچ دختر و زنی در خیابان دیده نمی‌شود… حتی روی اقتصاد هم اثر گذاشته.»

عاقله، باشنده دیگر هرات، می‌افزاید که اکنون بسیاری از دختران اعتمادبه‌نفس‌شان را بیش از هر زمان دیگر از دست داده‌اند. به گفته‌ی او، زنان احساس تنهایی و ناامیدی می‌کنند، چون در نزدیک به پنج سال گذشته و در حالی هر روز از ابتدایی‌ترین حقوق‌شان محروم می‌شدند، از سوی هیچ‌کسی حمایت نشده‌اند.

در ماه‌های اخیر، محدودیت‌های بیش‌تر بر زنان در هرات وضع شده است. این محدودیت‌ها شامل افزایش نظارت بر پوشش، محدودیت رفت‌وآمد بوده است.

با این حال، در جریان هفته‌ی روان، طالبان ده‌ها دختر را در هرات به‌دلیل پوشش‌شان بازداشت و زندانی کرده‌اند؛ اقدامی که با واکنش باشندگان این شهر روبه‌رو شده و روز گذشته شماری در جبرییل گردهمایی اعتراضی برگزار کردند؛ گردهمایی که به‌شدت سرکوب شد.