سرکوب خاموش؛ چگونه طالبان با زبان و جنسیت زنان را حذف می‌کنند؟

در حالی که طالبان با تشدید محدودیت‌ها بر زنان و حاشیه‌راندن زبان فارسی‌–دری، دامنه تبعیض ساختاری در افغانستان را گسترش داده‌اند، مریم معروف آروین، فعال حقوق بشر، بر پیوند عمیق این دو سیاست تأکید می‌کنند. آروین، می‌گوید که زنان افغانستانی به‌خوبی دریافته‌ که آپارتاید جنسیتی و آپارتاید زبانی دو ابزار یک نظام واحد ظلم ‌اند و مبارزه برای کرامت انسانی بدون مقابله هم‌زمان با هر دو ممکن نیست.

گفت‌وگوی خبرگزاری بانوان افغانستان با مریم معروف آروین.

سعیدپور: در جریان این کارزار، بازخورد زنان داخل افغانستان چگونه بود؟
آروین:  با بازخورد بسیار خوب و بسیار محترمانه و با حمایت مواجه شده است. به‌ویژه وقتی ما به نگرانی که مبادا مبارزه آپارتاید جنسیتی توسط بحث مبارزه با آپارتاید زبانی علیه زبان فارسی-دری پاسخ دادیم:

بازخورد زنان داخل افغانستان نسبت به این کارزار، گسترده، مثبت و هم‌راه با احترام و حمایت جدی بوده است. به‌ویژه زمانی که نگرانی شماری از زنان را شنیدیم که مبادا طرح مبارزه با آپارتاید جنسیتی تحت‌الشعاع بحث مبارزه با آپارتاید زبانی علیه فارسی‌دری قرار گیرد. پاسخ ما روشن و صریح بود.

ما تأکید کردیم که این دو مبارزه در تضاد با هم نیستند؛ بلکه ریشه در یک ساختار واحد ظلم و تبعیض دارند. آپارتاید جنسیتی و آپارتاید زبانی دو ابزار یک نظام سرکوب ‌اند و مبارزه برای کرامت انسانی بدون مبارزه هم‌زمان با هر دو ممکن نیست. زنان داخل افغانستان این توضیح را با استقبال جدی پذیرفتند، زیرا خود دقیقاً در زندگی روزمره تحت فشار  هم‌زمان جنسیتی، زبانی و فرهنگی قرار دارند و عملا قربانی هستند همین فهم مشترک، حمایت آنان از این کارزار را عمیق‌تر و گسترده‌تر کرد.

سعیدپور: به‌نظر شما هدف طالبان از ایجاد فضای ترس و سرکوب زنان چیست؟
آروین: طالبان به شدت از زنان اگاه هراس دارند زیرا می‌دانند که بنیادشان را به لرزه می‌آورد. آن‌ها می‌دانند که این زنان می‌توانند به مادران مبدل شوند که هرگز نمی‌گذارند فرزندان‌شان طالب و تروریست شود.

طالبان به خوبی درک کرده که مادران آگاه فرزندان که محوکننده‌ی فکر طالبانی است را به دنیا آورده و پرورش می‌دهند.  از این‌رو طالبان با ایجاد فضای ترس و سرکوب به دنبال سرکوب شدید زنان به‌ویژه زنان آگاه و باسواد هستند.

سعیدپور: حذف زبان فارسی‌دری چه تأثیری به‌طور مشخص بر زنان، آموزش دختران و دسترسی زنان به اطلاعات دارد؟

آروین: حذف و حاشیه‌‌راندن زبان فارسی-‌دری در افغانستان تأثیری مستقیم، عمیق و چندلایه بر زنان و دختران دارد؛ زیرا زبان، ستون فقرات آموزش، هویت فرهنگی و دست‌رسی به اطلاعات است و هرگونه آپارتاید زبانی، به‌ویژه در یک جامعه چندزبانی مانند افغانستان، در عمل به حذف گروه‌های مشخص از مشارکت اجتماعی و آموزشی منجر می‌شود. این وضعیت برای زنان به‌طور برجسته‌‌تر و آسیب‌زاتر اتفاق می‌افتد

به عنوان مثال، باعث ضربه به آموزش دختران و تشدید بی‌سوادی جنسیتی می‌شود. فرایند یادگیری را مختل می‌کند، نابرابری آموزشی را تشدید کرده، بی‌سوادی ساختاری زنان را افزایش می‌دهد، باعث تشدید کنترول اجتماعی و ایدئولوژیک طالبان بر زنان می‌شود، باعث سبب حذف هویت فرهنگی و روانی زنان شده، باعث افزایش خشونت ساختاری و به‌حاشیه‌رانی مضاعف زنان فارسی‌-دری زبان می‌شود.

من باورمندم که آپارتاید زبانی طالبان علیه فارسی-‌دری، یک تهدید مستقیم علیه حقوق بنیادین زنان است؛ از حق آموزش گرفته تا حق مشارکت در زندگی فرهنگی و حق دست‌رسی به اطلاعات، و این وضعیت نه یک موضوع زبانی، بلکه یک سیاست سیستماتیک سرکوب، بی‌قدرت‌سازی و حذف زنان است که پیامدهای بلندمدت آن می‌تواند چند نسل را تحت تأثیر قرار دهد.

سعیدپور: آیا می‌توان گفت که زنان فارسی‌زبان، با تبعیضی دوچندان روبه‌رو استند؟ چگونه؟
آروین: بله، کاملا می‌توان گفت زنان فارسی‌‌زبان با تبعیضی دوچندان و چندلایه روبه‌رو هستند؛ زیرا آنان قربانی هم‌زمان دو ساختار سرکوب هستند: اول آپارتاید جنسیتی و آپارتاید زبانی.

زنان فارسی‌زبان در نتیجه‌ی آپارتاید زبانی علیه زبان فارسی-‌دری بارها و به‌صورت مضاعف قربانی شده، چون این تبعیض ساختاری، حقوق آنان را در چند سطح نقض و وضعیت‌شان را به‌طور چشم‌گیر آسیب‌پذیرتر می‌کند. در این حالت زنان فارسی‌‌زبان در معرض تبعیض ترکیبی قرار قرار می‌گیرند. آنان هم به‌دلیل زن‌بودن سرکوب می‌شوند و هم به‌دلیل فارسی‌زبان‌بودن. این تداخل دو شکل تبعیض Gender + Language طبق معیارهای حقوق بشری، یک وضعیت تبعیض مضاعف و چندلایه ایجاد می‌کند که پیامدهای آن بسیار شدیدتر از هر تبعیض منفرد است.

بنابر این باورمندم که آپارتاید زبانی علیه فارسی-‌دری، زنان فارسی‌زبان را چند برابر آسیب‌پذیرتر، بی‌قدرت‌تر و محروم‌تر از سایر گروه‌ها کرده و حقوق اساسی آنان را به‌طور تکراری و سیستماتیک نقض می‌کند.

سعیدپور:مهم‌ترین هدف کارزار هفت‌روزه چه بود و تا چه اندازه به آن نزدیک شدید؟
آروین: به سخنی بزرگی ‌که می‌گوید: سال نیکو، از بهارش پیداست.

ما با قوت، انرژی و انگیزه بسیار مثبت آغاز کردیم، ما توانستیم با  ائتلاف‌فکری که آرزو داشتیم روزی به‌ویژه در میان زنان و فعالان شکل بگیرد، آغاز کردیم.

هدف‌های این کارزار به گونه مثبت اتفاق افتاد. صادقانه باید عرض کنم که این کافی نیست و ما مسیر طولانی در پیش داریم که باید با حوصله‌مندی و پشت‌کار آن‌را برای حق، عدالت، آزادی و برابری طی کنیم؛ مسیر که تنها با اتحاد و ائتلاف‌فکری ممکن است طی شود.

سعیدپور: در طول این هفت روز، با چه محدودیت‌ها یا تهدیدهایی روبه‌رو بودید؟

آروین: با محدودیت‌ها و تهدیدهای بسیار فروان. دست‌کم من بارها از سوی طالبان تهدید به توقف این کارزار شدم. آن‌ها با برچسپ‌های چون تفرقه‌افگنی یا این‌که از سوی کفار حمایت می‌شوید، شما مسلمان نیستید، کافر هستید، کشتن شما جایز است زیرا برخلاف افغانیت و اسلامیت و علیه نظام اسلامی که کفر است کار می‌کنید، روبه‌رو شده‌ام.

طالبان افغانستان را به جامعه بسیار بسته مبدل کرده و توسط رسانه‌ها مردم را شست‌وشوی ذهنی می‌کند. افغانستان متاسفانه بعد حاکمیت طالبان بیش‌تر یک جامعه دین‌زده شده است. به همین خاطر طالبان با استفاده ابزاری از این آپارتاید زبانی علیه زبان فارسی-‌دری را توجیه و اجرا می‌کنند.

در جریان این کارزار بیش‌تر با زنان آشنا شدم که واقعا برایم امید بخش بود. آنان به خوبی می‌دانستند که سیاست‌ها و اقدام‌های طالبان علیه زبان فارسی-‌دری آپارتاید زبانی است و انها با منطق تاریخی، زبان شناسی و حقوق تاکید بر گسترش مبارزه مشترک با آپارتاید جنسیتی علیه زنان و آپارتاید زبانی علیه زبان فارسی دری داشتند.

شهروندان افغانستان، به ویژه فعالین و روشنفکران و قشر تحصیل کرده افغانستان از این ابتکار (مبارزه مشترک با آپارتاید جنسیتی و آپارتاید زبانی) بسیار خوب استقبال کردند و آنرا گام بسیار مثبت عنوان نمودند.

سعیدپور: واکنش جامعه‌ی جهانی، نهادهای حقوق بشری یا رسانه‌ها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
آروین: از هم‌کاری و هم‌صدایی رسانه‌ها به‌ویژه‌ی رسانه‌ی محترم شما را بسیار قدردانی می‌کنم، و واکنش مثبت آنان را گامی در راستای ایتلاف فکر جهت مبارزه مشترک با آپارتاید جنسیتی علیه زنان و آپارتاید زبانی علیه زبان فارسی-دری، و ادای مسولیت تاریخی و انسانی می‌دانم.

اما، در این میان به اصطلاح رسانه‌ها و افراد رسانه‌یی نیز بوده که تلاش کردند که صدای آن‌را خاموش کند؛ اما نباید فراموش کرد که آپارتاید جنسیتی علیه زنان و آپارتاید زبانی علیه زبان فارسی-دری مانند آفتاب روشن است.

اما پاسخ بسیاری از نهادهای حقوق‌بشری تا امروز متأسفانه ناکافی بوده است. برخی از این نهادها هم‌چنان بر این برداشت نادرست تکیه دارند که مساله‌ی افغانستان و جنایت‌های طالبان، صرفاً «مساله‌ی زنان» است. نه، چنین نیست. جنایت‌های طالبان فراگیر، چندبُعدی و در تمام عرصه‌ها جاری است. این گروه هم‌زمان مرتکب آپارتاید جنسیتی علیه زنان، آپارتاید زبانی علیه زبان فارسی-‌دری، جنایت‌های جنگی، کوچ‌های اجباری، سرکوب سیستماتیک اقلیت‌ها، شکنجه، قتل‌های هدف‌مند، و سایر جنایت‌های ضدبشری شده‌اند؛ جنایاتی که افغانستان را به یکی از عمیق‌ترین بحران‌های حقوق‌بشری جهان فرو برده است. به این لحاظ تداوم حکومت خودخوانده گروه طالبان نه‌تنها این وضعیت را در افغانستان وخیم‌تر می‌کند، بلکه تهدیدی جدی برای امنیت منطقه و جهان نیز است؛ تهدیدی که نشانه‌ها و پیامدهای آن هر روز آشکارتر می‌شود و با چشم سر می‌توان آن را مشاهده کرد.

سعیدپور: آیا این کارزار توانست صدای زنان معترض را پررنگ‌تر کند؟
آروین: کاملاً. ما با این کارزار بار دیگر ثابت کردیم که مبارزه‌ی زنان تنها برای حقوق و آزادی‌های خودشان نیست؛ بلکه این مبارزه در حقیقت یک ایستادگی همه‌جانبه در برابر طالبان و علیه جنایت سازمان‌یافته این گروه در عرصه‌های مختلف است، و این مبارزه نه فقط به سود زنان، بلکه به دفاع از کرامت، حقوق و آینده همه مردم افغانستان انجام می‌شود.

سعیدپور: انتظار مشخص شما از سازمان ملل متحد و یوناما چیست؟
آروین: به رسمیت شناسی آپارتاید جنسیتی علیه زنان و آپارتاید زبانی علیه زبان فارسی-دری

توقف بی‌درنگ آپارتاید جنسیتی علیه زنان و آپارتاید زبانی علیه زبان فارسی دری

به دادگاه کشانیدن رهبران طالبان، صدرود حکم بازداشت دیگر رهبران و مقام‌های طالبان و پاسخ‌گوسازی این گروه

اعمال فشار های جدی و قطع روابط با گروه طالبان

حمایت معنادار از زنان و نیروهای دموکراتیک مخالف طالبان به‌ویژه در افغانستان

سعیدپور: اگر این بی‌توجهی ادامه یابد، پیامد آن برای آینده زنان افغانستان چه خواهد بود؟
آروین: به‌شدت پیامد ها مخرب، امی کننده و جبران‌ناپذیر خواهد بود.

سعیدپور:  آیا این کارزار ادامه خواهد داشت یا برنامه‌های بعدی نیز در نظر دارید؟
آروین: بلی کاملا، طبق طرح از قبل طراحی‌شده، این مبارزه تا زمان ختم آپارتاید جنسیتی علیه زنان و آپارتاید زبانی علیه زبان فارسی-دری و به رسمیت‌شناسی آن، محاکمه و خواسته‌های که از قبلا مطرح کردم و تامین حق، عدالت و آزادی و حفاظت از آن ادامه دارد.

سعیدپور: پیام شما به زنانی که در داخل افغانستان زیر فشار شدید زندگی می‌کنند چیست؟
آروین: عزیزان من، زنان شجاع!

پیش از آن‌که زن باشید، انسان هستید؛ و انسانیت شما نخستین سنگر آزادی شماست. اگر از انسان‌بودن خویش پاس‌داری نکنیم، هیچ نظام ظالمانه‌ای اجازه نخواهد داد که از زن‌بودن، حقوق و کرامت‌مان دفاع کنیم. انسانیت شما زیربنای تمام آزادی‌‌های شماست. شما در تاریک‌ترین شرایط قرن ایستاده‌اید؛ اما همین ایستادگی شما پرچم روشنایی در دل جهان است. شما تنها قربانیان این دوران نیستید؛ شما سازندگان آینده‌ هستید، شما تنها صدای خاموش‌نشده این سرزمین نیستید؛ شما ضربان زند‌گی یک ملت هستید.

سعیدپور:  اگر بخواهید یک مطالبه روشن و فوری را مطرح کنید، آن چیست؟

آروین: حمایت از مبارزات قوی زنان در افغانستان

توقف آپارتاید جنسیتی علیه زنان و آپارتاید زبانی علیه زبان فارسی دری

حمایت از مبارزه مشترک با آپارتاید جنسیتی علیه زنان و آپارتاید زبانی علیه زبان فارسی دری