نقش مادران در مبارزه با پولیو؛ تصمیم‌هایی که آینده‌ی کودکان را می‌سازد

صبح زود در یکی از محله‌های شهر کابل، زرمینه، مادر ۳۸ساله، کودک خردسالش را در آغوش گرفته و منتظر رسیدن گروه واکسیناسیون است. او از آن‌دسته مادرانی است که هیچ‌گاه کمپاین‌های واکسین را از دست نمی‌دهد و باور دارد که سلامت فرزندانش به همین تصمیم‌های کوچک وابسته است.

این مادر، بر اهمیت واکسین ضدپولیو تاکید کرده و می‌گوید که تنها با دریافت یک قطره واکسین در هر دور می‌توان از فلج‌شدن دایمی کودکان پیش‌گیری کرد. او، هم‌چنان از مادران دیگر نیز، می‌خواهد که واکسین ضدبیماری فلج کودکان را جدی گرفته و به بدون هیچ دلیلی آن را ترک کنند.

زرمینه، در بخشی از سخنانش می‌گوید «همیشه کودکان خود را واکسین می‌کنم. چون ممکن است که خدای ناخواسته کودکانم برای همیشه فلج شوند. تنها راه محافظت کودکان همین واکسین است و کوشش می‌کنم که هیچ‌گاه از دستم نرود.»

هم‌زمان با آغاز کارزار تازه‌ی واکسیناسیون، تلاش‌ها برای پوشش گسترده جریان دارد تا از گسترش بیماری‌ای جلوگیری شود که هنوز هم تهدیدی جدی برای کودکان در افغانستان به شمار می‌رود.

نهاد «افغانستان عاری از پولیو»، هم‌زمان با آغاز این کارزار، از خانواده‌ها خواسته که برای اجرایی‌شدن بهتر واکسین ضدپولیو و محو این بیماری با واکسیناتوران هم‌کاری کنند.

بنفشه، مادر ۴۲ساله و دارای چهار کودک، از تجربه‌ی خود در محافظت از فرزندانش می‌گوید. او که سال‌هاست با کارزار‌های واکسین هم‌کاری می‌کند، باور دارد که پیش‌گیری، بهترین راه مقابله با بیماری‌ها، به‌ویژه فلج کودکان است که می‌تواند سبب فلج دایمی آنان شود.

او از پیامدهای بی‌توجهی مادران در کارزارهای واکسین ضدپولیو هشدار داده و می‌گوید: «همیشه اطفال خود را واکسین می‌کنم. مبادا خدای نکرده به یک‌باره فلج شوند. به نظرم واکسین‌کردن کودکان خیلی اهمیت دارد.»

فاطمه، مادر ۲۸‌ساله‌ی دیگر در کابل که مادر دو کودک است، می‌گوید که تمام واکسین‌های کودکانش را تطبیق کرده و نمی‌خواهد که آنان به بیماری‌های مبتلا شوند که شماری از آن حتا درمان ندارد.

او، هم‌چنان می‌گوید آگاهی مردم نسبت به گذشته بیش‌تر شده و دیدگاه‌های سنتی و خرافاتی نسبت به واکسین ضدپولیو کم‌تر شده است. به گفته‌ی فاطمه در جای که او زندگی می‌کند، بیش‌تر زنان ترجیح می‌دهند که کودکان‌شان در هر دور کارزار واکسین پولیو را دریافت کنند.

این مادر می‌گوید: «همیشه اطفال خوده به طور منظم در هر دور واکسین می‌کنم. واکسین چیزی است که در برابر مریضی نگاه می‌کند. در سابق‌ها چقدر طفل‌ها بدون این که واکسین شوند از بین می‌رفتند و حالی خیلی بهتر شده است.»

ماریه، مادر 3۵ساله چهار کودک از پروان، از جمله زنانی است که تلاش می‌کند نه‌تنها از کودکان خود، بلکه از دیگران نیز محافظت کند. او می‌گوید که هر بار با آمدن واکسیناتوران، بدون تأخیر کودکانش را واکسین می‌کند.

به باور ماریه، دریافت یک قطره واکسین ضدپولیو کودکان را در برابر ویرس‌ها مقاوم کرده و آنان را از ابتلا به بیماری در امان نگه‌ می‌دارد که حتا ممکن است، سبب فلج‌شدن دایمی کودکان شود. «هر بار که واکسیناتوران میایه، طفل‌های خوده را واکسین می‌کنم. واکسین بهترین بخش زندگی اطفال است، چون پولیو بیماری بدی است که اگر یک‌بار کودکان مبتلا شود، دیگر برای همیشه فلج می‌شوند.»

نوریه، مادر ۲۷ساله که یک کودک دارد، با تاکید بر سادگی این اقدام، آن را یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های مادران می‌داند. او از مادران دیگر نیز، می‌خواهد که در برابر سلامتی کودکان‌شان بی‌توجه نباشند. «واکسین پولیو بسیار مهم است. با یک قطره، بسیار مهم است. به عنوان یک مادر از تمام مادران می‌خواهم که کودکان‌شان را واکسین کنند تا در آینده فلج نشوند.»

با این حال، کارشناسان صحی می‌گویند که هنوز هم چالش‌هایی در مسیر ریشه‌کن‌سازی این بیماری وجود دارد. در برخی منطقه‌ها، کم‌بود آگاهی یا بی‌باوری نسبت به واکسین باعث می‌شود که شماری از کودکان از این روند محروم بمانند.

عبدالحد، پزشک داخله عمومی در کابل، می‌گوید که این بی‌توجهی می‌تواند پیامدهای سنگینی داشته باشد. او که سال‌ها با بیماران مختلف سر و کار داشته، تأکید می‌کند که پولیو از جمله بیماری‌هایی است که فرصت اشتباه در آن وجود ندارد.

او می‌گوید: «اگر بخواهیم طفل‌های ما با پولیو مواجه نشوند، یگانه راه واکسین است. هیچ مصروفیتی نباید مانع واکسین شدن کودکان شود. یک بی‌توجهی می‌تواند سبب فلج‌شدن دایمی یک فرد شود.»

به گفته‌ی این پزشک، کودکانی که به این بیماری مبتلا می‌شوند، تا پایان عمر با معلولیت زندگی می‌کنند و این نه‌تنها برای خانواده، بلکه برای جامعه نیز یک چالش بزرگ است.

در همین حال، شرافت‌زمان امرخیل، سخن‌گوی وزارت صحت عامه‌ی طالبان، می‌گوید که این کارزار چهارروزه در ۳۱ ولایت افغانستان راه‌اندازی شده و هدف آن واکسین‌کردن بیش از ۱۲.۶ میلیون کودک زیر پنج سال است. او می‌گوید که در کنار واکسین پولیو، برای کودکان بین شش تا ۵۹ ماه ویتامین ای نیز داده می‌شود تا سیستم معافیتی آنان تقویت شود.

با وجود این تلاش‌ها، پولیو هنوز در افغانستان ریشه‌کن نشده است. این بیماری ویروسی که بیش‌تر کودکان خردسال را مبتلا می‌کند، می‌تواند باعث فلج دایمی شود و درمان مشخصی ندارد. تنها راه جلوگیری از آن، واکسیناسیون مداوم است.

بر بنیاد آمارهای سازمان جهانی بهداشت، در ۲۰۲۵ دست‌کم ۹ مورد مثبت این بیماری در افغانستان ثبت شده است.