«زنان فقط روایت رنج نیستند؛ روایت مقاومت و ایستادگی اند»
آینور سعیدپور
خدیجه امین، خبرنگار و نویسنده، میگوید روایتهای شخصی زنان و دختران میتواند بخشی مهم از مستندسازی وضعیت آنان در افغانستان باشد. او در بخش دوم گفتوگو دربارهی کتاب «بیحجاب: زن آزاد در برابر طالبان» از دشواری دسترسی به آمار و معلومات، مقاومت زنان در برابر محدودیتها، خطرهایی که زنان با آن روبهرو اند و تلاش برای رساندن این روایتها به جامعهی جهانی سخن میگوید.
گفتوگو با خدیجه امین، خبرنگار و نویسنده
سعیدپور: کتاب تا چه اندازه روایت زندگی شخصی شما است و تا چه اندازه بازتاب تجربههای جمعی زنان افغانستانی؟
امین: این کتاب افزون بر جنبههای شخصی زندگی، دربارهی فرهنگ افغانستا نیز است تا خوانندگان و جهان درک کند که افغانستان دارای زیباییهای است که تا هنوز در مورد آنها صحبت نشده یا کم دربارهی آنها بحث شده است.
سعیدپور: در جریان نگارش کتاب، با چه چالشهایی روبهرو بودید؟
امین: جاهایی که نیاز به آمار و دادههای معتبر داشتم، دسترسی به آنها ساده نبود. هرچند آمارهایی از سازمانهای معتبر از جمله یونیسف و یونسکو را استفاده کردم؛ اما بازهم موضوعهایی بود که دسترسی به معلومات بسیار دشوار بود. چون بسیاری از معلومات در حاکمیت طالبان سرپوشیده باقی میماند.
سعیدپور: این کتاب بیشتر برای مخاطبان افغانستان نوشته شده یا برای جامعهی جهانی؟
امین: مخاطبان این کتاب بیشتر جامعهی جهانی است. از آنجایی که ما برای بهرسمیتشناختهشدن آپارتاید جنسیتی تلاش میکنیم، این کتاب میتواند بخشی از مستندسازی جنایتهای طالبان در افغانستان باشد. همچنان میتواند بخشی از مخاطبان زنان و دختران در افغانستان هم باشد و حتما در روایتهای آن خودشان را نیز پیدا میکنند.
سعیدپور: تظار دارید خوانندگان غیر افغانستان پس از مطالعه این کتاب چه درکی از وضعیت زنان در افغانستان پیدا کنند؟
امین: انتظار دارم که خوانندگان پس از خواندن این کتاب تصویر واقعی از افغانستان داشته باشند تا بدانند که این کشور چگونه قربانی سیاستهای قدرتهای شده، مداخلهی کشورهای بیرونی چگونه وضعیت این کشور را تغییر داده است.
سعیدپور: آیا در کتاب تنها به رنجها و محدودیتها پرداختهاید یا نمونههایی از مقاومت و ایستادگی زنان نیز بازتاب یافته است؟
امین: این کتاب نهتنها که رنج زنان، بلکه مقاومت و ایستادگی زنان و دختران را در پنج سال گذشته نیز، نشان میدهد. زنانی که ثابت کردند که مبارزهی خستگیناپذیرشان را ادامه میدهند و راهشان برای حقوق زنان و دختران ادامه مییابد.
سعیدپور: به نظر شما ادبیات و روایتهای شخصی چه نقشی در مستندسازی وضعیت زنان افغانستانی دارند؟
امین: بیان روایتهای شخصی راه را هموار میکند که زنان و دختران دیگر نیز، بتوانند دربارهی رنجها و مقاومتهای شخصی شان بنویسد. مثلا زندگی خودم از وقتی که یک دختر 19ساله بود و ازدواج کرد تا طلاق و دستآوردهایش ساده نیست. به همین دلیل روایتهای شخصی برای مستندسازی وضعیت زنان بسیار مهم است.
سعیدپور: زنان افغانستانی امروز با چه خطرهایی روبهرو اند که جهان کمتر درباره آنها میشنود؟
امین: امروز زنبودن در افغانستان ساده نیست. افغانستان یکی از خطرناکترین کشورها برای زنان است. زنان نمیتوانند آزادانه گشتوگذار کنند، راهپیمایی نمیتوانند. آنان با خطرهای قتل، ازدواج اجباری، ازدواجهای زیرسن مواجه استند. همچنان خودکشی و قتلهای ناموسی افزایش یافته است.
سعیدپور: پس از انتشار کتاب، چه بازخوردهایی از مخاطبان دریافت کردهاید؟
امین: برخیها استقبال میکنند. اما در کشور ما مردم یاد دارند که خیلی زود قضاوت کنند. برخی مخاطبان بخاطر اسم کتاب قضاوت میکنند. درست است که نام کتاب بیحجابی است؛ اما در هیچ جای کتاب من خلاف ارزشها و اصول اسلامی چیزی ننوشتم. در کتاب هم حقوق زنان در اسلام را اضافه کردم.
سعیدپور: آیا برنامهای برای ترجمه کتاب به زبانهای دیگر یا نگارش آثار بعدی دارید؟
امین: در آیندهی نزدیک این کتاب به زبانهای دیگر هم ترجمه هم خواهد کردم. فعلا کتابی را زیر دست دارم که دربارهی دو خبرنگار در دو کشور متفاوت است که به زودی رونمایی خواهد شد. همچنان کتابی از نامههای دختران و زنان از افغانستان است که زیر دست دارم که به زودی به نشر خواهد رسید.
سعیدپور: اگر بخواهید پیام اصلی کتاب را در چند جمله برای مخاطبان ما بیان کنید، آن پیام چیست؟
امین: پیام اصلیام است که تاریخ افغانستان ثابت کرده که هر حکومتی که با ظلم حاکمیت کرده، دوام نکرده است. این بار هم باور دارم که وضعیت تغییر خواهد کرد. پس نیاز است که زنان و دختران همچنان به مقاومت و ایستادگی خود ادامه بدهند.
پرسش پایانی: امروز، در شرایطی که میلیونها زن و دختر در افغانستان با محدودیتهای گسترده روبهرو اند، شما چه پیامی برای آنان دارید؟
پیامم به زنان و دخترانی که از اساسیترین حقوقشان محروم اند، این است که بدون خستگی به مبارزه و مقاومت خود ادامه بدهند و ما در کنارشان استم. آنان سرنوشت و آیندهی افغانستان را خواهد نوشت.
