کارگاه کوچک، امیدهای بزرگ؛ زنان در بدخشان با سکهدوزی کسب درآمد میکنند
گزارشگر: ثمین روفی | ویراستار: حدیث حبیبیار
در شرایطی که زنان در افغانستان، با محدودیتهای روزافزون از سوی طالبان روبهرو هستند و فرصتهای آموزشی و اجتماعی آنان بیش از پیش محدود شده است، شماری از زنان بدخشانی با رویآوردن به فعالیتهای اقتصادی و صنایع دستی، تلاش میکنند تا راهی برای تأمین معیشت و حفظ نقش اجتماعی خود بیابند. در همین حال ایجاد یک کارگاه کوچک خیاطی و سکهدوزی، یکی از نمونههای این تلاشها است که از دل خانهای شکل گرفته و به منبع درآمد برای خانوادهها بهویژه دختران بازمانده از آموزش تبدیل شده است.
ملکه، باشندهی شهر فیضآباد ولایت بدخشان، یکی از زنانی است که با دخترانش یک دستگاه کوچک صنایع دستی سکهدوزی راهاندازی کرده است. او میگوید که محرومشدن دخترانش از ادامهی آموزش و نیاز خانواده به درآمد، انگیزهی اصلی آغاز این کار بوده است و تلاش دارد از طریق این فعالیت، آیندهای متفاوت برای دخترانش رقم بزند.
ملکه ۴۸ساله و مادر سه دختر بازمانده از مکتب است. این خانواده پس از بستهشدن مکتبها، بهجای خانهنشینی، به فعالیتهای صنایع دستی روی آورده و مهارتهای خود را به منبع درآمد تبدیل کردهاند.
او میگوید که سکهدوزی را حدود ده سال پیش در یکی از خیاطیهای شهر آموخته و بهصورت محدود در خانه کار میکرده است. با بستهشدن مکتبها، تصمیم گرفت این هنر را به دخترانش آموزش دهد و بهصورت جدیتر دنبال کند. ملکه در این باره میگوید: «من ده سال قبل سکهدوزی را در یک خیاطی یاد گرفتم و کمکم میدوختم. وقتی مکتبها بسته شد، با دخترانم یک دستگاه کوچک ساختیم.»
این کارگاه کوچک تنها به اعضای خانواده محدود نمانده است. افزون بر دختران ملکه، چند دختر جوان دیگر از همسایهها نیز برای یادگیری سکهدوزی به این کارگاه میآیند. به گفتهی ملکه، هدف او این است که دخترانی که از درس بازماندهاند، صاحب یک حرفه شوند. او میافزاید: «سکهدوزی یکی از مشکلترین صنایع دستی است، زحمت زیاد دارد، اما چون کار ظریف و دشوار است، آن را به قیمت بالاتر هم میفروشیم.»
سکهدوزی هنری است که با ترکیب رنگها و نقشهای متنوع، چشم هر بینندهای را به خود جلب میکند. این هنر نیازمند صبر، دقت و مهارت بالا است و هر سوزنزدن آن بهگونهای حرفهای و با حوصلهمندی انجام میشود. آمادهسازی گلهای کاغذی و دوخت آنها روی پارچههای مخملی، بخشی جداییناپذیر از این فرایند است.
شاهپیری، یکی از دختران جوانی که در این کارگاه مشغول کار است، میگوید در آغاز، دوخت سکه برایش بسیار دشوار بوده؛ اما با تلاش مداوم توانسته این هنر را بیاموزد. او میگوید: «در اوایل خیلی دوختن سکه برایم مشکل بود؛ اما با سعی و تلاش زیاد یاد گرفتم و حالا میتوانم گلهای قشنگ برش بدهم و بدوزم.»
او از این فرصت پیشآمده ابراز خرسندی میکند و میگوید این کار سبب شده تا از افسردهگی و خانهنشینی رهایی یابد. «خوشحالم که پس از تلاشهای فراوان، این شغل را آموزش دیدم و میتوانم از طریق آن کسب درآمد کنم.»
شاهپیری میافزاید که در این کارگاه کوچک، محصولات گوناگونی از جمله واسکت یا جلیقههای مردانه و زنانه، کلاههای طفلانه، گهوارهبند، بالشت، کمربند سکهدوزیشده برای عروس و دیگر وسایل تزئینی تولید میشود.
او همچنان میافزاید که محصولاتشان را مطابق سفارش مشتریان آماده میکنند و تلاش دارند تا کیفیت کار را حفظ کنند. «خواست مشتری برای ما مهم است و کوشش میکنیم که سفارشها را مطابق خواست و علاقهی شان آماده کنیم».
در همین حال فعالان حقوق زن، نقش صنایع دستی را در بهبود وضعیت اجتماعی و روانی زنان مهم میدانند. زرمینه، یکی از فعالان حقوق زن در بدخشان، میگوید که فعالیت در حوزهی صنایع دستی میتواند فشارهای روحی و روانی زنان را کاهش دهد و زمینهی خودکفایی آنان را فراهم کند. او تأکید میکند: «زنان کارآفرین نهتنها برای خود؛ بلکه برای دخترانی که از آموزش بازماندهاند، فرصت یادگیری حرفه ایجاد میکنند.»
همچنان کارشناسان اقتصادی نیز بر اهمیت صنایع دستی در رشد اقتصاد محلی تأکید دارند. مریم حمیدی، یکی از کارشناسان اقتصادی در بدخشان، میگوید که تولید صنایع دستی تأثیر مستقیم بر اقتصاد خانوادهها و جامعه دارد.
به گفتهی او، این فعالیتها سبب افزایش درآمد زنان و رشد تولیدات میشود و بدون محدودیت سنی و مکانی، در داخل خانه قابل انجام است.
این در حالی است که تولیدات صنایع دستی مانند سکهدوزی، گرافدوزی، چادر سیمزدن، پختهدوزی، سفیددوزی و رغزهبافی از ولایت بدخشان به بازارهای داخل و خارج از کشور راه یافته و برای بسیاری از زنان، بهویژه زنان محروم از آموزش، به منبع امید و درآمد تبدیل شده است.
