وضعیت زنان در تحقیق “آپارتاید جنسیتی” زیر ذرهبین کانون وکلای دادگستری بینالمللی
آینور سعیدپور
موسسهی حقوق بشر انجمن بینالمللی وکلای دادگستری (IBAHRI)، میگوید که این نهاد تحقیق آپارتاید جنسیتی را تشکیل داده است. یک تحقیق موقت پارلمان بریتانیا در مورد اینکه آیا ستم سیستماتیک زنان و دختران در افغانستان و ایران به منزلهی آپارتاید جنسیتی است یا خیر.
کانون وکلای دادگستری، با نشر بیانیهای نگاشته است که آپارتاید یک جنایت بر اساس قوانین بینالمللی است که حول موضوع جداسازی نژادی و نه جنسیتی طراحی شده است و فقط در مورد آن اعمال می شود. اما وقتی وضعیت زنان در افغانستان و ایران در نظر گرفته میشود، مشخص میشود که تشابهاتی در نحوهی جداسازی و حذف زنان در این کشورها از جامعه وجود دارد.
شماری از زنان حقوقدان، سیاستمداران، علما و مدافعان حقوق بشر افغانستان و ایران همراه با فعالان و کارشناسان بینالمللی خواستار به رسمیت شناختن وضعیت زنان و دختران در دو کشور به عنوان آپارتاید جنسیتی شدهاند.
کانون وکلای دادگستری همچنان نگاشته است که رفتار با زنان در این حوزههای قضایی شامل انقیاد و جدایی مشابهی است که در دوران آپارتاید آفریقای جنوبی مشاهده شد.
ریچارد گلدستون، قاضی بازنشسته دادگاه قانون اساسی آفریقای جنوبی، اظهار داشت: «در آفریقای جنوبی اعمال سیستماتیک تبعیض علیه اکثریت مردم آن – بر اساس نژاد – اعمال شد. این جنایت آپارتاید بود. بنابراین، در افغانستان و ایران نیز تبعیض سیستماتیک علیه تمام زنان و دختران در آن کشورها اعمال میشود. بنابراین، پیگیری به رسمیت شناختن بینالمللی جنایت آپارتاید جنسیتی و جستوجوی اصلاحات مناسب در اسناد حقوقی بینالمللی برای دستیابی به این هدف مناسب است.»
در ایران، زنان از ادامهی آموزش در برخی رشتهها، حضور در رویدادهای ورزشی، اخذ پاسپورت و مسافرت به خارج از کشور بدون اجازهی همسر و موارد دیگر منع میشوند. در افغانستان، زنان اساساً از زندگی عمومی و جامعه محروم هستند. آنان از سفر بدون همراهی مرد، آموزش، کار در خارج از خانه در بیشتر بخشها و دسترسی به حمامهای عمومی، پارکها و سالنهای ورزشی منع شدهاند.
همزمان با فروپاشی نظام جمهوری در کشور و قدرتگیری مجدد طالبان در افغانستان، زنان بار دیگر از حقوق اساسیشان محروم شدند. طالبان پس از به دستگرفتن قدرت بر اساس آمار سازمان ملل بیش از ۵۰ فرمان محدود کننده بر زنان صادر کرده است. زنان در افغانستان از حق آموزش، گشتوگذار، پوشش، حضور در محلهای عام چون پارکهای تفریحی و حمامها، ورزش و سفر منع شدهاند.
در سال گذشته، موضوع طرد کردن زنان از زندگی عمومی در افغانستان و ایران مورد توجهی فزایندهای از جمله کارشناسان سازمان ملل قرار گرفته است.
ریچارد بنت، گزارشگر ویژهی سازمان ملل متحد در مورد وضعیت حقوق بشر در افغانستان گفت: «تبعیض، ستم و جداسازی زنان و دختران سیستماتیک مستلزم بررسی بیشتر پدیده در حال تکامل «آپارتاید جنسیتی» است.»
بارونس هلنا کندی کی سی، مدیر موسسهی حقوق بشر انجمن بینالمللی وکلای دادگستری (IBAHRI)، اظهار داشت: «به دنبال اخبار در مورد سیستماتیک و شدیدترین شکل تبعیض جنسیتی که زنان و دختران هم در رژیم ملاها در ایران و هم در رژیم طالبان در افغانستان با آن مواجه هستند، IBAHRI به شدت مورد توجه قرار گرفته است. نگران این هستند که وجود زنان و دختران در خارج از خانههایشان پاک شود. محدودیت حرکت و محرومیت از تحصیل، مشارکت در زندگی عمومی، زندگی سیاسی، زندگی اجتماعی و اقتصاد زنان و دختران صرفاً بر اساس جنسیت آنان قابل قبول نیست. بنابراین، باید ارزیابی شود که چگونه آن اقدامات غیرقانونی دو رژیم در مفهوم آپارتاید جنسیتی قرار می گیرد و چگونه آپارتاید جنسیتی در جرایم قانونی موجود میگنجد.»
نمایندگان پارلمان بریتانیا برای نخستینبار موضوع “آپارتاید جنسیتی” در افغانستان و ایران را بررسی میکنند. رژیم طالبان در بیش از دو سال حاکمیتاش در افغانستان متهم به آپارتاید جنسیتی است.
