محرومیت از آزمون «اگزیت»؛ دختران: آیندهی کاری و آموزشی ما روشن نیست
گزارشگر: خاطره خیراندیش | ویراستار: آینور سعیدپور
پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، دختران دانشآموختهی رشتههای پزشکی در افغانستان همچنان از شرکت در امتحان اگزیت محروماند؛ آزمونی که عبور از آن برای ادامهی مسیر حرفهای دانشآموختگان طب اهمیت دارد. در این مدت، شمار دقیق دخترانی که پس از سالها تحصیل در انتظار شرکت در این آزمون ماندهاند، مشخص نیست؛ اما شماری از آنها میگویند که این بلاتکلیفی، آیندهی شغلی و مسیر ادامه تحصیلشان را با ابهام روبهرو کرده است.
سمیه احمدی و زینب رضایی، دو تن از دانشآموختگان رشتههای پزشکی اند که هر دو سالها برای رسیدن به رویای پزشکشدن درس خواندهاند، اما اکنون، پس از فراغت، به جای ادامهی مسیر علمی و ورود به دورههای تخصصی، با آیندهای نامعلوم روبهرو هستند.
سمیه احمدی در ۱۴۰۱ از دانشگاه طبی کابل فارغ شد. چهار سال از فراغت او میگذرد؛ اما هنوز نتوانسته است در آزمون اگزیت شرکت کند. او اکنون در یکی از شفاخانههای کابل بهعنوان داکتر مصروف خدمت است، اما میگوید جایگاه کاریاش روشن نیست و فرصت ادامهی مسیر تخصصی نیز برایش فراهم نشده است.
احمدی، در گفتوگو با خبرگزاری بانوان افغانستان، میگوید که به دلیل نداشتن سند معتبر کاری، مجبور است که با معاش اندک کار کند. «با وجود اینکه افغانستان به داکتران متخصص، بهویژه در بخش نسایی و ولادی، نیاز جدی دارد، اما هنوز هم به دختران اجازه داده نشده است تا امتحان اگزیت را سپری کنند. ما هفت سال درس خواندیم و آرزو داشتیم پس از آن وارد دوره تخصص شویم و بهعنوان داکتر متخصص خدمت کنیم. اما اکنون به دلیل برگزارنشدن امتحان اگزیت، تنها بهعنوان داکتر عمومی کار میکنیم؛ آن هم گاهی بدون معاش یا با معاش اندک. جایگاه کاری ما نیز مشخص نیست و وظایف ما بیشتر حالت عمومی دارد.»
برای احمدی، مساله فقط پیداکردن یک شغل نیست. او میگوید سالها تحصیل و تلاش را با این امید پشت سر گذاشته بود که پس از فراغت، مسیر تخصص را ادامه دهد و در یکی از رشتههای تخصصی طب فعالیت کند.
او از روزهایی یاد میکند که با تمام توان درس میخواند تا آیندهای بهتر برای خود بسازد و روزی بتواند بهعنوان یک پزشک متخصص به هموطنانش خدمت کند. احمدی با حسرت از رویایی سخن میگوید که سالها برای رسیدن به آن تلاش کرده بود. او میخواست که در بخش جراحی قلب تخصص بگیرد. «همیشه آرزو داشتم جراح قلب شوم و بهصورت تخصصی فعالیت کنم، اما شرایط امروز چنین فرصتی را از من گرفته است. شاید اگر روزی زمینه برگزاری امتحان اگزیت فراهم شود، آن اشتیاق سوزان که امروز در وجود من و همنسلانم است، دیگر مانند گذشته باقی نمانده باشد. با این همه، هنوز امیدوارم آن روز فرا برسد.»
او میگوید گاهی با خود فکر میکند اگر در گذشته رشته دیگری را انتخاب کرده بود، شاید امروز سند رسمی و جایگاه شغلی مشخصی داشت؛ با این حال، هنوز باور دارد هیچ وضعیتی همیشگی نیست و روزی فرصت ادامه مسیر علمی برای او و دیگر دختران فراهم خواهد شد.
احمدی میگوید شرایط کنونی برای دخترانی که سالها در رشته طب تحصیل کرده، اما نتوانستهاند آزمون اگزیت را سپری کنند، ضربه روانی بزرگی وارد کرده است. «وقتی به سالهای گذشته، به رویاها و هدفهای بزرگی که داشتم فکر میکنم و بعد به امروز و شرایط موجود نگاه میکنم، احساس میکنم تمام دنیایم تغییر کرده است. بارها دچار افسردگی شدید شدهام و بسیاری از همصنفیهایم نیز وضعیت مشابهی دارند. بارها برای استخدام در شفاخانهها درخواست دادهایم، اما به دلیل نداشتن سند اگزیت موفق نشدهایم.»
با وجود این دشواریها، احمدی تلاش میکند دانش خود را حفظ کند. او در آموزشگاههای آنلاین شرکت میکند و امیدوار است روزی بتواند در آزمونهای بینالمللی و دورههای تخصصی اشتراک کند. «از کودکی آرزو داشتم داکتر شوم و برای رسیدن به این هدف بسیار تلاش کردم. باور دارم دختران تنها نباید در بخش نسایی فعالیت کنند؛ بلکه توانایی حضور در تمام رشتههای تخصصی طب را دارند.»
تجربه زینب رضایی نیز، اگرچه از نظر جزئیات با زندگی سمیه متفاوت است، اما در نقطهای مشترک به همان بنبست میرسد.
رضایی سالها از عمرش را صرف تحصیل در رشته طب کرد، اما اکنون به دلیل برگزارنشدن آزمون اگزیت، خانهنشین شده است. او میگوید سالهایی که برای رسیدن به حرفه پزشکی صرف کرده، به دلیل نبود فرصت ادامهی مسیر حرفهای، نتیجهای را که انتظار داشته برایش به همراه نداشته است.
رضایی میگوید: «سالها زحمت من و همصنفیهایم به باد رفت. اکنون نه در نهادهای دولتی برای ما زمینه کار فراهم است و نه در بسیاری از شفاخانهها و کلینیکهای خصوصی فرصت مناسبی وجود دارد. اگر کاری هم پیدا شود، یا معاش بسیار ناچیز دارد یا اصلاً بدون معاش است.»
او میافزاید که این دردی نیست که او به تنهایی تحمل میکند، بلکه میلیونها دختر تنها بهدلیل جنسیتشان از آموزش در بخشهای مختلف محروم شدهاند؛ وضعیتی که به گفتهی زینب، همیشه روانش را اذیت میکند.
برای رضایی نیز، با وجود سالهای دشوار، این مسیر هنوز تمام نشده است. او میگوید اگر روزی دوباره آزمون اگزیت برگزار شود، با قاطعیت مسیر رسیدن به هدفهایش را ادامه خواهد داد.
زهره آرزو، دوست نزدیک زینب رضایی، میگوید سالها از نزدیک شاهد تلاشهای او بوده است. به گفته او، زینب شب و روز را یکی میکرد تا بتواند به آرزوی دیرینهاش، یعنی پزشکشدن، برسد؛ اما محرومیت از شرکت در آزمون اگزیت، فاصلهای دشوار میان او و رویاهایش ایجاد کرده است. «زینب اکنون در سردرگمی نسبت به آینده شغلی خود قرار دارد و این وضعیت تنها به او آسیب نزده، بلکه جامعه نیز از نبود داکتران زن متضرر میشود.<»
در همین حال، فریده ناصری، استاد دانشگاه طب در یکی از دانشگاههای خصوصی، نیز بلاتکلیفماندن دختران دانشآموختهی رشتههای پزشکی را نگرانکننده عنوان میکند. «دخترانی که سالها با امید و پشتکار درس خواندهاند، انتظار داشتند پس از امتحان اگزیت وارد بازار کار شوند؛ اما برگزارنشدن این امتحان آنان را از رسیدن به هدفشان بازداشته است.»
به گفتهی ناصری، ادامه این وضعیت تنها به آینده شغلی دانشآموختگان زن محدود نمیشود و میتواند در سالهای آینده پیامدهایی برای نظام صحی افغانستان داشته باشد. او میگوید ادامه این وضعیت افزون بر آسیبهای روانی، در سالهای آینده افغانستان را با کمبود جدی پزشک زن، بهویژه در منطقههای دورافتاده، روبهرو خواهد کرد.
آزمون اگزیت در این میان تنها یک آزمون عادی برای دانشآموختگان پزشکی نیست. این آزمون بخشی از مسیر حرفهای آنان برای سنجش توانایی علمی و مسلکی و ادامه فعالیت رسمی در عرصه پزشکی است. امتحان اگزیت برای دانشآموختگان رشتههای پزشکی برگزار میشود و موفقیت در آن با روند دریافت جواز فعالیت حرفهای آنان ارتباط دارد.
در حالی که شمار دقیق دختران دانشآموختهی رشتههای پزشکی که در انتظار شرکت در آزمون اگزیت اند در دسترس نیست، ادامه این وضعیت به معنای باقیماندن شمار نامعلومی از نیروی آموزشدیده پزشکی در وضعیت بلاتکلیفی است.
این وضعیت در شرایطی ادامه دارد که نظام بهداشت افغانستان با کمبود شدید پزشکان زن روبهرو است. در جامعهای که دسترسی زنان به خدمات صحی، بهویژه در بخشهای مربوط به سلامت زنان، به حضور کارکنان زن وابسته است.
در حالی که نگرانیهای جهانی از ممنوعیت آموزش دختران، بهویژه تاثیر آن بر نظام بهداشت افغانستان فزاینده بوده، اما طالبان همچنان به دختران اجازهی بازگشت به دانشگاهها را نداده است.
