گزارش یوناما؛ گوشهای از وضعیت حقوق بشری تحت حاکمیت طالبان
آینور سعیدپور
بازداشت دختران به دلیل پوشششان بار دیگر پس از نشر گزارش سه ماههی دفتر نمایندگی سازمان ملل در افغانستان (یوناما)، واکنش برانگیز شد. این گزارش از وضعیت حقوق بشری افغانستان با بازنشر گسترده در رسانههای داخلی و بینالمللی به همراه بوده است. شماری از سازمانهای حقوق بشری، فعالان اجتماعی، چهرههای سیاسی و کنشگران سیاسی بار دیگر بازداشت دختران از قومهای مشخص را نکوهش کردند.
سازمان حقوق بشری بهنام «اتحاد فعالان حقوق بشر»، در دومین بیانیهای خود دربارهی بازداشت دختران توسط طالبان ابزار نگرانی کرده و گفته است که این گروه به «عقدهگشایی گستردهی قومی» دست زده است.
این سازمان حقوق بشری در اعلامیهای خود نگاشته است که دختران بازداشت شده به دلیل پوشششان متمرکز بر استانها و قومهای مشخص بوده است. این سازمان همچنان طالبان را به «عقدهگشایی قومی» متهم کرد. «گروگانگیریها، آدمربایی و اختطاف دختران توسط گروه تروریستی طالبان متمرکز بر استانها و قومهای مشخص است.»
این در حالیست که یوناما پیشتر با نشر گزارشی تایید کرد که طالبان در روزهای اخیر دختران را از منطقههای هزارهنشین و برخی را ساحههای تاجیکنشین بازداشت کرده است. «زنان و دختران را عمدتا از منطقه هزارهنشین دشت برچی و برخی را در خیرخانه، که ساکنان آن عمدتا تاجیکاند، گرفتار کرده است».
این سازمان بازداشت دختران را «تبعیض نژادی» دانسته و از «کمیته رفع تبعیض نژادی» خواسته که «جنایتهای» طالبان را در اولویت دستور کاری خود قرار دهد.
در بیانیهای اتحاد فعالان حقوق بشر آمده: «براساس اصول فرهنگی مردمان بومی زنان از احترام ویژه و جایگاه بلند برخوردارند. گستاخی و بیعزتیای که گروه تروریستی طالبان بر مردم میکند، در فرهنگ بومی این مردم وجود ندارد. سابقه نداشته و کاملاً مردود است.»
به گفتهی این سازمان حقوق بشری، طالبان به مردم افغانستان به مثابهی «غنایم جنگی» نگاه میکند و «هیچ نوع قاعدهی اخلاقی و حقوقی» مانع اعمال آنها نمیشود.
در همین حال، عبدالطیف پدرام، رهبر حزب کنگرهی ملی در پیوند به گزارش اخیر یوناما میگوید که اپارتاید جنسیتی امارت قرون وسطایی طالب در مورد زنان هزاره و تاجیک یادآور جنایتها و نسلکشیهای عبدالرحمن خانیست.
حزب جمعیت اسلامی افغانستان و «جبهه آزادی افغانستان» نیز با نشر اعلامیههای جداگانه در واکنش به گزارش جدید یوناما در مورد وضعیت حقوق بشر در افغانستان، گفتهاند که این گزارش بخشی از واقعیتهای ناگوار در زیر حاکمیت طالبان را نشان میدهد.
حزب جمعیت اسلامی افغانستان، با نشر اعلامیهای امروز (سهشنبه، ۳ دلو)، نگاشته است: ادامهی حاکمیت طالبان بیتردید بزرگترین تهدید برای امنیت، فرهنگ و جامعهی افغانستان است.”
دربخش از این اعلامیه با اشاره به گزارش سهماههی یوناما آمده است: «گزارش یوناما را بخش کوچکی از مصداقهای عینی واقعیتهایی میداند که بارها از جانب ما و سایر نیروهای طرفدار مردمسالاری و مردم افغانستان بیان گردیدهاند»
این حزب همچنان با اشاره به گزارش یوناما و بازداشت دختران هزاره و تاجیک بهدلیل پوشششان نگاشته است میگوید که طالبان به گونهی هدفمند در پی ضربهزدن به اعتبار اجتماعی و فرهنگی قومهای خاصی است.
«جبهه آزادی افغانستان» نیز در واکنش به گزارش یوناما با نشر اعلامیهای گفته است این گزارش گوشهای از واقعیتهای تکاندهندهی جاری در افغانستان زیر سلطهی رژیم “نامشروع طالبان” را نشان میدهد.
جبههی آزادی افغانستان، بازداشت دختران را مخالف باورهای دینی و ارزشهای فرهنگی مردم افغانستان و در مغایرت با کنوانسیونهای بینالمللی و در راستای تطبیق «آجندای آپارتاید جنسیتی» دانسته است.
در بحش از اعلامیهای این جبهه آمده است: «ربودن دختران توسط واحد استخباراتی گروه طالبان که زیر عنوان امر به معروف و نهی از منکر شناخته میشود از مناطق مشخص شهر کابل که در گزارش یوناما به صراحت از آن تذکر رفته است، عبور از تمامی خطوط سرخ جامعهی افغانستان است و این عمل قبیح گروه طالبان، افغانستان را با بحران غیرقابل مهار قومی و زبانی مواجه میسازد.»
طالبان پس از به دستگرفتن قدرت در افغانستان، باوجود وعدههای قبلی برای رعایت حقوق زنان؛ اما بار دیگر با بیش از پنجاه فرمان حقوق و آزادیهای اساسی زنان و دختران را سلب کرده است.
باوجود انتقادها و خواستهای مکرر سازمانهای حقوق بشری و جامعهی جهانی، طالبان اما هموراه تاکید دارند که حقوق زنان را مطابق به شریعت اسلامی تاامین کردهاند.
پیشتر ملا هبتالله آخندزاده در نوار صوتی مدعی شده که وی با فرمایشهایش حقوق زنان تامین کرده است.
ذبیحالله مجاهد نیز گزارش یوناما از وضعیت حقوق بشری را با نشر اعلامیهای رد کرد و یوناما را به بیخبری از احکام شرعی متهم کرد.
