مبارزه، بازداشت و ادامهی مسیر زنان معترض در برابر طالبان در سال ۲۰۲۳
آینور سعیدپور
سال ۲۰۲۳، نبرد نابرابر میان زنان و طالبان همچنان در خیابانها و به شیوههای خلاقانه در خانهها، مکانهای سربسته و شبکههای اجتماعی جریان داشت. در آنسوی خط نبرد طالبان، با زور تفنگ دادخواهی، عدالتخواهی و اعتراضهای زنان را با خشونت سرکوب کرده، شماری از زنان را بازداشت و زندانی نیز کردند. برخی از این زنان، بدون محکمه و اثبات جرمشان ماهها را در زندانیهای طالبان سپری کرده و بر اساس گزارشها این زنان شکنجه و لتوکوب نیز شدهاند.
در سال ۲۰۲۳، زنان به شیوههای مختلف در برابر فرمانهای محدود کنندهی طالبان صدا بلند کردند. در موردهای این زنان باوجود سرکوب و بازداشت، بار دیگر به خیابان آمده و در برابر طالبان ایستاده شدند.
گروهی از زنان ۱۹هم جولای (۲۸ سرطان) در واکنش به مسدود شدن آرایشگاههای زنانه، در کابل با شعار «نان، کار، عدالت» به خیابان آمدند و اعتراض شان را نسبت به توقف فعالیتهای شان فریاد کشیدند؛ اما این اعتراض نیز مانند گذشته با خشونت از سوی جنگجویان طالبان سرکوب شد.
نیروهای نظامی طالبان اعتراض زنان در پیوند به مسدود شدن آرایشگاههای زنانه را با شلیکهای هوایی، استفاده از موترهای آبپاش، دندههای برقی و گاز آشکآور سرکوب کردند.
سرکوب این اعتراض زنان نیز با واکنشهای داخلی و بینالمللی به همراه بود. سازمانها و موسسههای حقوق بشری از جمله موسسهی موسوم به «فریدم نو» در واکنش به این عملکرد طالبان، زنان معترض افغانستانی را “شجاع” توصیف کرده و گفته بود که این زنان علیه “ظلم و ستم” طالبان اعتراض میکنند؛ اما آنان با یورش، شکنجه و زندانی شدن مواجه اند.
دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان یا یوناما، نیز با براز نگرانی از سرکوب خشونتآمیز تظاهرات مسالمتآمیز زنان گفته بود که شهروندان افغانستان حق ابراز عقیده بدون مواجه شدن با خشونت را دارند.
در آستانهی دوسالگی حاکمیت طالبان بر افغانستان نیز فعالان مدنی، مدافعان حقوق بشر و حقوق زنان، از “13 تا 20” اگست فعالیتهای اعتراضی در داخل و خارج از افغانستان برگزار کردند.
گروهی از زنان در دوازدهم اگست به مناسبت دوسالگی حاکمیت طالبان و ادامهی فرمانهای محدودکنندهی آنان بر زنان، بار دیگر در ولایتهای کابل و تخار به خیابان آمده و اعتراض کردند؛ اما بار دیگر پاسخ طالبان به صدای زنان، سرکوب و خشونت بود. طالبان تجمعهای اعتراضی این بانوان را با شلیکهای هوای پراکنده کرد.
همزمان با این شماری از بانوان در ولایتهای مختلف در مکانهای سربسته اعتراض کردند. برخی از زنان معترض دیگر نیز در اسلامآباد پاکستان تجمع اعتراضی برپا کردند.
اعتراضهای زنان با حمایتهای بعضی از سازمانهای حقوق بشر به شمول سازمان ملل متحد نیز به همراه بوده است. سازمان ملل چندین بار با نشر فراخوانی خواستار حمایت از مبارزهی زنان و سرمایهگذاری برای مقاومت آنان شده است.
از سوی هم، سازمان عفو بینالملل نیز به منظور پاسخگو ساختن طالبان، در حمایت از زنان و دختران افغانستانی همزمان با روز جهانی محو خشونت علیه زنان کارزار شانزدهی روزهی «برای زنان افغانستانی صحبت کنید» را راهاندازی کرد.
زنان به چه شیوههای اعتراض کردهاند؟
زنان در یک سال پسین به شیوههای مختلف و پراکنده در ولایتهای مختلف افغانستان در برابر فرمانهای زنستیزانه و محدود کنندهی طالبان اعتراض کردند.
زنان در این یک سال چندین بار در ولایتهای محتلف اعتراضهای خیابانی کردند. اما پس از مواجه شدند با سرکوب، به شیوههای خلاقانهی دیگر اعتراض کردند.
زنان در مکانهای سربسته و نامعلوم در مناسبتهای مختلف تجمعهای اعتراضی برگزار کردند. علاوه بر این آنان اعتراض زنان در به شیوههای محتلف در شبکههای اجتماعی نیز جریان داشت.
زهره-نام مستعار- یک تن از زنان معترض میگوید پس از آنکه اعتراضهای شان با خشونت از سوی طالبان پاسخداده شد؛ آنان بازهم به راه شان برای رسیدن به آزادی و برابری ادامه دادند.
زهره میافزاید که او شماری از زنان بهگونهی پنهانی و به دور از چشم طالبان، همچنان به اعتراضهای شان ادامه داده است. علاوه بر این زهره میگوید که طالبان حتا حرکتهای اعتراضی مسالمتآمیز را نیز پذیرفته نمیتواند و آنرا به شیوههای مختلف سرکوب میکند.
در همین حال شماری از فعالان حقوق بشر نیز میگویند که زنان در سال گذشتهی میلادی با شجاعت برای عدالی و آزادی در برابر طالبان ایستادگی کردهند.
مریم معروف آروین، فعال حقوق زن و از زنان معترض حکومت طالبان را تک قومی، تک جنسیتی و زنستیزانه عنوان کرده و میافزاید که زنان “دلیرانه” در برابر طالبان برای دستیابی حقوق اساسیشان مبارزه کردهاند.
وی، همچنان با شاره با سرکوب اعتراضهای زنان، بازداشت، زندانی بانوان معترض میافزاید که طالبان هر گونه خشونت را بر زنان برای خاموش کردن صدای آنان اعمال کرده است.
این فعال حقوق زن با اشاره به زندانی بودن شماری از فعالان حقوق زن در زندانهای طالبان تاکید میکند که طالبان با اعمال سیاست زور و سرکوب نمیتواند آنان را تسلیم و مجبور به پیروی از قانونهای سختگیرانهی شان کنند. «طالبان اگر قطعا فکر میکنند که با یک چنین رفتارها و چنین عملکردها، شکنجهها و سرکوبهای که انجام میدهند. ما دست از مبارزات بیرون میکنیم و تسلیمپذیر استیم؛ قطعا چنین اتفاقی نخواهد افتاد. برای اینکه ما ایمان داریم که ما زنان و دختران افغانستان و مردم افغانستان هرگز تسلیمپذیر و انزوا پذیر در برابر یک چنین سیاستها و عملکردهای طالبان بهنام دین و شریعت نیستند.»
وی، همچنان ابراز امیداوری میکنند که در سال آینده، مردم افغانستان متحدانه در کنار همدیگر فراتر از بحث جنیستی در برابر طالبان ایستادگی کرده و اعتراضهای شان را نسبت به طالبان و قانونهای شان نشان بدهند.
اعتراض زنان در خارج از کشور
همزمان با اعتراض زنان در داخل کشور در سال ۲۰۲۳، در مخالفت با طالبان؛ شماری از زنان و فعالان حقوق بشری در خارج از کشور نیز تجمعهای اعتراضی برگزار کردهاند.
از این جمله میتوان به اعتصاب غذایی دوازده روزهی تمنا زریاب پریانی، ازفعالان حقوق زن و زنان معترض یادآوری کرد. او، در اعتراض به سیاستهای طالبان در برابر زنان، اعتصاب غذا کرد. پس از این اعتصاب، خانم پریانی و شماری دیگر از فعالان حقوق زن و حقوق بشری برای به رسمیتشناسی “آپارتاید جنسیتی” در افغانستان به اعتراضهای شان ادامه دادند.
تمنا زریاب و برخی دیگر از مدافعان حقوق بشر، اخرین چادر تحصن اعتراضی سال ۲۰۲۳ را در شهر بن آلمان برگزار کرد. وی گفت که اعتراضهایشان را تا به رسمیتشناسی “آپارتاید جنسیتی” ادامه خواهد داد.
در این یک سال فعالان حقوق زن و مدافعان حقوق بشر در پاکستان نیز به گونهی گسترده در مخالفت به طالبان و رفتار آنان با زنان گردهماییهای مختلف را برگزار کردند.
زندانی شدن زنان معترض از سوی طالبان
طالبان در سال ۲۰۲۳، فعالان حقوق زن را با خشونت بازداشت و زندانی کردند. علاوه بر این این زنان بدون محکمه و اثبات جرم شان ماهها تحت شکنجهی طالبان در زندانهای این گروه سپری کردند. زنان پس از بازداشت به مکانهای نامعلومی انتقال داده شده و حتا به خانوادههای آنان نیز اجازهی دیدار را نمیدهند. از سوی بر اساس گفتههای یوناما، این بانوان با وکیل مدافع، خدمات صحی و بهداشتی نیز دسترسی نداشته اند.
پریسا مبارز، از زنان معترض همراه با برادرش (۲۳ دلو) از سوی طالبان در ولایت تخار بازداشت شد. بازداشت این زن معترض نیز با واکنشهای گستردهی داخلی و بینالمللی به همراه بود.
در اعتراض به این بازداشت اتحادیه اروپا در افغانستان، ریچارد بنت، گزارشگر ویژهی حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان، دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان، ریناامیری، نمایندهی ویژه امریکا در امور زنان و حقوق بشر در افغانستان و برخی دیگر از فعالان حقوق بشری و سازمانهای حقوق بشری خواستار آزادی بیقیدوشرط این زن معترض از زندان طالبان شد.
یوناما (۲۳ دلو)، از طالبان خواسته بود که حقوق بشر و آزادیهای اساسی شهروندان افغانستان احترام بگذارند. از سوی هم این نهاد گفته بود که بازداشتهای “خودسرانهی” طالبان درسراسر افغانستان ادام دارد.
شهزاد اکبر، رییس پیشین کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان و رییس موسسهی رواداری نیز گفته است که او و همکارانش در بیش از دو سال گذشته، الگوی نگرانکنندهی نقض حقوق بشری مستند کرده است.
طالبان به تاریخ ۲۸ سنبلهی سال جاری ندا پروانی، از زنان معترض را همراه با همسر و کودکاش از شهر کابل بازداشت کردند.
در واکنش به بازداشت این فعال حقوق زن نیز سازمان محتلف بشری از جمله سازمان عفو بینالملل، ریچارد بنت، گزارشگر ویژهی حقوق بشر سازمان ملل متحد؛ رینا امیری، نمایندهی ویژه امریکا در امور زنان و دختران افغانستان خواستار آزادی بیقیدوشرط وی و خانوادهاش شدند.
پس از آن نیروی استخبارات طالبان ژولیا پارسی، از زنان معترض را به تاریخ پنجم میزان همراه با پسرش از خانهی شان در منطقهی قلعهی فتحالله شهر کابل بازداشت کردند.
طالبان همچنان در ادامهی بازداشتهای شان منیژه صدیقی از زنان معترض و عضو «جنبش خودجوش زنان معترض» را از ساحهی کارته نو شهر کابل بازداشت کردند.
در آخرین مورد نیز طالبان پریسا آزاده، عضو «جنبش زنان افغانستان برای عدالت و آزادی» را به تاریخ 23 عقرب از منطقهی دشت برچی در غرب کابل بازداشت کردند.
بازداشت و زندانی کردن این زنان توام با واکنشهای جهانی بوده است. طوری که در 75مین سالگرد اعلامیه جهانی حقوق بشر، سازمان عفو بینالملل، دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان، ریچاردبنت گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل، رینا امیری نمایندهی ویژهی امریکا در امور زنان، هیدر بار رییس بخش زنان در دیدهبان حقوق بشر و برخی دیگر خواستار رهایی این زنان از زندانهای طالبان شدند.
طالبان؛ اما هیچیک از خواستهای جامعهی جهانی برای رعایت حقوق بشری و آزادی فعالان حقوق زن و معترضان را نپذیرفته است.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان بارها گفته است که حکومت این گروه “فرمایشهای” خارجیها را نمیپذیرد. وی همچنان هرگونه خواستهای جهانی مبنی بر رعایت حقوق بشری، خوداری از بازداشتهای خودسرانه، آزادی مدافعان حقوق بشری و فعالان حقوق زن را مداخله در امور داخلی افغانستان عنوان کرده است. وی همچنان به اعتراضهای زنان نیز برچسب دسیسههای خارجی را زده است.
آقای مجاهد همچنان ادعا کرده است کرده است که بازداشت کسی به معنای خاموش کردن، صدای کسی نیست و این بازداشتها برای امنیت افکار عامه و جلوگیری از دسیسههای خارجی در افغانستان از سوی این گروه صورت میگیرد.
مسیر عدالتخواهی زنان ادامه خواهد داشت
شماری از بانوان که در دو سال و چهار ماه حاکمیت طالبان به اعتراضهای شان با وجود سرکوب و ایجاد فضای ارعاب و ترس از سوی طالبان به اعتراضها شان ادامه دادند؛ تاکید دارند که در سال آینده نیز برای عدالتخواهی به مبارزهی شان ادامه خواهند داد.
دریا نشاط، از زنان معترض و عضو رهبری جنبش شنبههای ارغوانی، تاکید دارد که اعضای این جنبش تا تاامین عدالت اجتماعی، برابری و ختم ستم ملی و همچنان تامین حق، عدالت و آزادی “شجاعانه” به مبارزههای شان در برابر طالبان ادامه خواهند داد.
در همین حال ترنم سادات سعیدی، فعال حقوق زن با اشاره به عملکرد طالبان در برابر زنان، وضع فرمانهای محدود کننده، حذف زنان از زندگی عمومی، سرکوب و بازاشت و شکنجهی زنان میگوید که زنان با قربانیهای زیاد به مبارزهی شان ادامه خواهند داد.
وی همچنان میافزاید که زنان در داخل و خارج از افغانستان تلاش کردند به مبارزهی شان برای دستیابی به حقوق شان ادامه بدهند.
نبرد نابرابر میان طالبان و زنان در افغانستان همچنان ادامه دارد؛ اما پایان این رویایی چه خواهد بود؟ گذر زمان ثابت خواهد کرد.
