بیکاری، خودسانسوری و تابآوری؛ وضعیت خبرنگاران زن در افغانستان
حدیث حبیبیار
در حالیکه پس از تحول سیاسی ۲۰۲۱، محدودیتها بر کار رسانهای زنان در افغانستان بهگونهی بیسابقهای افزایش یافته، بسیاری از خبرنگاران زن یا از کار بازماندند یا ناگزیر به ترک کشور شدهاند. با این حال، شماری از آنان همچنان در داخل و بیرون از افغانستان برای زنده نگهداشتن صدای حقیقت تلاش میکنند. در همین حال آزیتا نظیمی، خبرنگار و فعال حقوق زنان بهمناسبت روز جهانی آزادی رسانهها در این گفتوگو از چالشها، محدودیتها و آیندهی نامعلوم؛ اما امیدوارکنندهی خبرنگاران زن تحت حاکمیت طالبان سخن میگوید.
حدیث حبیبیار: در آغاز یک معرفی از خودتان داشته باشید.
نظیمی: آزیتا نظیمی، خبرنگار و فعال حقوق زنان افغانستان و یکی از نخستین زنان معترض در جادههای کابل در برابر طالبان هستم. پس از مشاهدهی نقض حقوق زنان و محدودشدن آزادیهای آنان، در تظاهراتهای خیابانی برای احقاق حقوق زنان شرکت کردم و با وجود خطرات فراوان، مبارزهام را ادامه دادم. پساز مدتی ناگزیر به ترک وطن شدم. اکنون در آلمان زندگی میکنم و هدفم مبارزه برای حقوق انسانی، آزادی و برابری زنان افغانستان است. باور دارم که هر تلاش و صدای زنان امروز، پایهگذار فردایی روشن و عادلانه برای نسلهای آینده خواهد بود.
حبیبیار: وضعیت کلی زنان خبرنگار در افغانستان را در حال حاضر چگونه ارزیابی میکنید؟
نظیمی: وضعیت زنان خبرنگار در افغانستان در حال حاضر بسیار دشوار و نگرانکننده است. پس از رویکارآمدن طالبان، فضای کاری برای زنان در رسانهها بهشدت محدود شده و بسیاری از آنان از ادامه فعالیتهای حرفهای بازماندهاند. حضور زنان در رسانهها کاهش چشمگیری داشته و شرایط کاری آنان با محدودیتهای جدی، فشارهای امنیتی و اجتماعی همراه است.
حبیبیار: بزرگترین چالشهایی که امروز زنان خبرنگار با آن روبهرو هستند، چیست؟
مهمترین چالشها شامل محدودیت شدید بر آزادی بیان، سانسور، تهدیدهای امنیتی، نبود امنیت شغلی، محدودیت در حضور در محل کار و فشارهای اجتماعی و خانوادگی است. این عوامل باعث شده که بسیاری از زنان نتوانند آزادانه فعالیت حرفهای خود را ادامه دهند. همچنان تحت حاکمیت طالبان، بزرگترین تغییر، کاهش گستردهی حضور زنان در رسانهها بوده است. بسیاری از زنان خبرنگار شغل خود را از دست دادهاند یا بهدلیل تهدیدات و محدودیتهای جدید مجبور به ترک افغانستان یا ترک حرفهی خود شدهاند. همچنان رسانهها از سوی گروه طالبان تحت فشار قرار گرفتهاند تا حضور زنان را محدود کنند و شرایط کاری سختگیرانهتری برای آنان اعمال شده است.
حبیبیار: محدودیتهای موجود تا چه حد بر آزادی بیان و کار حرفهای زنان تأثیر گذاشته است؟
نظیمی: این محدودیتها تأثیر بسیار عمیقی بر آزادی بیان و کیفیت کار حرفهای زنان گذاشته است. بسیاری از خبرنگاران ناچار به خودسانسوری شدهاند و موضوعات حساس، بهویژه مسائل مربوط به حقوق زنان، کمتر پوشش داده میشود. در چنین شرایطی خبرنگاری مستقل و بیطرفانه با موانع جدی روبهرو شده است.
حبیبیار: آیا آمار و شواهدی وجود دارد که نشان دهد چند درصد زنان خبرنگار کار خود را از دست دادهاند؟
نظیمی: بر اساس گزارشهای برخی نهادهای بینالمللی و سازمانهای حامی رسانهها، تخمین زده میشود که حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد زنان خبرنگار پس از سال ۲۰۲۱ کار خود را از دست دادهاند یا از حرفه خبرنگاری کنار رفتهاند. این آمار نشاندهندهی کاهش چشمگیر حضور زنان در رسانههای افغانستان است. همچنان تعداد انگشتشمار زنانی که هنوز در رسانهها فعالیت دارند، معمولاً در شرایط بسیار محدود کار میکنند. برخی از آنان از راه دور فعالیت میکنند یا با نام مستعار و هویت پنهان مصروف فعالیت هستند. همچنان دسترسی آنان به محل رویدادها، منابع خبری و فرصتهای حرفهای بسیار محدود شده است.
حبیبیار: شما گفتید که دسترسی آنان به منابع محدود است، این محدودیت چه تاثیری بر کیفیت کارشان دارد؟
نظیمی: دسترسی خبرنگاران زن به منابع خبری و حضور در محل رویدادها بهشدت محدود شده است. در بسیاری از موارد آنان اجازه حضور در نشستها، کنفرانسها یا مکانهای خبری را ندارند و همین مسئله بر کیفیت و جامعیت گزارشهای آنان تأثیر منفی گذاشته است.
حبیبیار: نقش فشارهای اجتماعی و خانوادگی در کنار محدودیتهای حکومتی را چگونه میبینید؟
نظیمی: فشارهای اجتماعی و خانوادگی نقش قابلتوجهی در کاهش فعالیت زنان خبرنگار داشته است. بسیاری از خانوادهها بهدلیل نگرانیهای امنیتی یا فشارهای گروه طالبان و اجتماع ترجیح میدهند زنان و دخترانشان از کار رسانهای فاصله بگیرند. این موضوع دامنهی فعالیت زنان را بیشتر محدود کرده است.
حبیبیار: امنیت جانی و روانی زنان خبرنگار در افغانستان چگونه است؟
نظیمی: امنیت جانی و روانی زنان خبرنگار بهطور کامل تأمین نیست. بسیاری از آنان با تهدید، ارعاب و فشارهای روانی مواجه هستند و احساس ناامنی دائمی دارند. این شرایط باعث افزایش اضطراب و نگرانی در میان زنان فعال در رسانهها شده است.
حبیبیار: بسیاری از زنان خبرنگار مجبور به ترک کشور شدهاند؛ این مهاجرت چه تأثیری بر رسانهها گذاشته است؟
نظیمی: مهاجرت گستردهی زنان خبرنگار ضربهی بزرگی به رسانههای داخلی وارد کرده است. با خروج بسیاری از خبرنگاران حرفهای، رسانهها بخشی از نیروی انسانی متخصص خود را از دست دادهاند و تنوع دیدگاهها، بهویژه صدای زنان، در رسانههای داخلی بهشدت کاهش یافته است.
حبیبیار: رسانههای تبعیدی یا آنلاین تا چه حد توانستهاند صدای زنان را زنده نگه دارند؟
نظیمی: رسانههای تبعیدی و آنلاین تا حدی توانستهاند فضایی برای ادامهی فعالیت زنان خبرنگار فراهم کنند. این رسانهها به زنان اجازه دادهاند که همچنان درباره مسائل مهم، از جمله حقوق زنان، گزارش تهیه کنند. با این حال، فاصله از داخل کشور و محدودیت دسترسی به مخاطبان داخلی باعث شده تأثیرگذاری آنها کمتر باشد.
حبیبیار: جامعهی جهانی تا چه حد در حمایت از زنان خبرنگار در افغانستان مؤثر عمل کرده است؟
نظیمی: جامعهی جهانی در سطح بیانیهها و برخی برنامههای حمایتی اقداماتی انجام داده است؛ اما بسیاری معتقدند این اقدامها با عمق بحران تناسب ندارد. حمایتهای عملی و پایدار برای حفاظت از زنان خبرنگار و تقویت رسانههای مستقل هنوز بهطور گسترده و مؤثر اجرا نشده است.
حبیبیار: در روز جهانی آزادی رسانهها، خواست شما از نهادهای بینالمللی چیست؟
نظیمی: مهمترین خواست این است که حمایت از زنان خبرنگار افغانستانی از سطح بیانیهها به اقدامهای عملی و مؤثر تبدیل شود؛ از جمله ایجاد برنامههای حمایتی برای امنیت خبرنگاران، فراهمسازی فرصتهای کاری، حمایت از رسانههای مستقل و اعمال فشار جدی بر طالبان برای رعایت حقوق اساسی خبرنگاران.
حبیبیار: به نظر شما آیندهی خبرنگاران زن در افغانستان به کدام سمت روان است؟
نظیمی: آیندهی خبرنگاری زنان در افغانستان با ابهام همراه است. اگر شرایط کنونی ادامه یابد، احتمال کاهش بیشتر حضور زنان در رسانهها وجود دارد. با این حال، مقاومت و تلاش زنان نشان میدهد که صدای آنان، هرچند محدود، خاموش نخواهد شد.
حبیبیار: چه پیامی برای دخترانی دارید که هنوز به کار خبرنگاری در افغانستان ادامه میدهند؟
نظیمی: کار آنان بسیار ارزشمند و مهم است. حفظ صدای حقیقت در چنین شرایطی نشاندهندهی شجاعت و تعهد است. در عین حال، توجه به امنیت فردی و روانی و استفاده از راهکارهای هوشمندانه بسیار اهمیت دارد. آنان بخشی از امید برای آیندهای بهتر و عادلانهتر هستند.
