دورنمای تاریک وضعیت زنان در هرات

نویسنده: نسیمه همدرد روزنامه نگار

خشونت بر زنان یکی از معضلات جدی اجتماعی در افغانستان به شمار می‌رود. خبرهای خشونت بر زنان، به خبرهای تکراری در این کشور مبدل شده وطی سال‌های پسین روان جمعی مردم افغانستان با این پدیده‌ی زشت، خو گرفته است. تا جاییکه خشونت بر زنان  تنها در بسته‌های خبری، بحث‌های رسانه‌ای و واکنش‌های کاربران رسانه‌های اجتماعی بازتاب می‌یابد و از پیگیری این خشونت‌ها و تامین عدالت برای زنان کمتر خبری به گوش می‌رسد.

در پانزده سال پسین، پول‌های هنگفتی در راستای تامین حقوق زنان در افغانستان هزینه شد. امروزه می توان گفت که  میزان پول های مصرف شده و برآیند تلاش های نهادهای دولتی و غیر دولتی در مبارزه با خشونت و تامین حقوق زنان فاصله خیلی زیادی دارد. این نشان می دهد که تلاش های نمادین در اینز زمینه کارایی لازم را نداشته است.

یکی از علت های موثرنبودن پول های هزینه شده در عرصه تامین حقوق زنان در افغانستان، حجم زیاد مشکلاتی پنداشته می شود که در طی سال ها و حتا قرن ها در این جغرافیا بر روی هم انبار شده است.

علت دومی، غالبا بی برنامه‌گی و ندانم‌کاری های نهادهایی است که درپانزده سال اخیر ظاهرا با هدف دفاع از حقوق زنان ایجاد شده‌اند و کارهای سطحی در این زمینه انجام داده اند. تجربه نشان می‌دهد که این نهادها تا این که دغدغه بهبود وضعیت زنان افغانستان را در سر داشته باشند، مشغول چگونگی جذب کمک‌های خارجی و تقسیم منابع مالی بدست آمده از این طریق می‌باشند. این نهادها منتزع از متن واقعیت‌های اجتماعی افغانستان، غالبا در دفاتر مفشن و هزینه‌بردار، مشغول نوشتن پیشنهادهای «قناعت بخش» برای کشورها و نهادهای کمک کننده بوده و در بهترین حالت مشغول تهیه آمار و ارقام کمّی پیرامون خشونت علیه زنان هستند که در بیشترینه موارد در امر ارایه آمار و ارقام دقیق نیز ناتوان و بی برنامه هستند.

نمونه بارز این وضع نگران کننده را هرات بهتر می‌توان دید. در هرات، نهادهای زیادی زیر عنوان نهادهای مدافع حقوق زنان وجود دارد. صدها سیمینار و برنامه آگاهی دهی با هدف کاهش میزان خشونت علیه زنان عمدتا در شهر راه اندازی شده و هزینه های هنگفتی صرف این امور شده است. اما دست‌آوردهای آن فوق العاده ناچیز است. در کنار نهادهای غیردولتی‌ای که در حوزه زنان کار می کنند، یکی هم ریاست امورزنان ولایت هرات است. این اداره دولتی در هرات، ارایه آمار و ارقام در مورد خشونت‌های صورت گرفته علیه زنان در هرات را یکی از وظایف اساسی خود عنوان می کند. مسوولان این اداره همواره در واکنش به انتقادها و کم کارها مطرح کرده اند که اداره امور زنان یک نهاد پالیسی ساز است. اینجا پرسشی به میان می آید که خوب اگر در صحنه عمل کار از دست اداره بر نمی آید خوب پس چرا پالیسی های این اداره در زمینه بهبود وضع زندگی زنان نتیجه قابل قبولی نداشته است؟

اداره دولتی امور زنان، ریاست کمسیون حقوق بشر و پانزده نهاد دولتی و غیر دولتی دیگر، تحت عنوان نهاد های مدافع حقوق زنان در هرات، مدعی اند که با هم یکجا در راستای تامین حقوق زنان کار می‌کنند. این نهادها، کمسیونی را تحت نام «کمسیون منع خشونت علیه زنان» تشکیل داده اند که هر ماه دو بار تشکیل جلسه داده و پیرامون چگونگی وضعیت زنان در هرات بحث می کند.

اما امروزه این نهادها، نه تنها که با پرسش جدی در مورد عدم کاهش خشونت علیه زنان در هرات روبرواند، که درارایه آمار و ارقام دقیق از رویداد های خشونت علیه زنان نیز ناتوان پنداشته می شوند.

یک نمونه گزارش اخیر ریاست امورزنان ولایت هرات است. این اداره اخیراً گزارش داد که در طی سال جاری، 400 مورد خشونت علیه زنان در هرات ثبت شده است. در گزارش با آن که از کاهش هفت درصدی آمارخشونت علیه زنان سخن گفته شده اما تصریح نشده که این کاهش در مقایسه با آمار چه زمانی به دست آمده است. مثلاً روشن نیست که درسال گذشته، آمار خشونت علیه زنان در چه سطحی بوده تا براساس آن بتوان در مورد کاهش و افزایش آمار امسال سخن گفت.

اداره های ذیربط در عرصه حقوق زنان، در پایان هرسال یا هر شش ماه، بی آن که آمار دقیقی از چگونگی خشونت علیه زنان در گذشته ارایه کنند، از کاهش خشونت سخن می‌گویند تا به اصطلاح خود را فعال وپر دست آورد نشان دهند. البته گزارش های«غیررسمی» حکایت از موجودیت آمار بلندخشونت در برابر در هرات دارند که از این زاویه نیز می‌توان در مورد آمار ارایه شده به وسیله نهاد‌های رسمی و دولتی به دیده تردید نگریست. ممکن این اداره‌ها در ثبت رویداد‌های خشونت کوتاه کرده باشند و یا هم در نشر دقیق آمار ثبت شده.

در این شکی نیست که چهره خشونت‌ها تا حدودی تغییر کرده است. به گونه نمونه، آمار خودسوزی ها کم شده است. اما همزمان، آمار خودکشی زنان در هرات بلند رفته است. آمار ازدواج های زیر سن بلند است. بنا به گزارش اخیری که یونیسف منتشر کرد، حدود 48 درصد دختران زیر سن در هرات قربانی ازدواج‌های اجباری اند.  مواردی همچون: قتل، لت و کوب، آزار و اذیت زنان در خانه و خیابان و موارد دیگری از خشونت علیه زنان، همچنان در هرات آمار بالا دارند.

خشونت‌ها و آزارهای خیابانی زنان بیشتر شده و نوع تازه از خشونت‌ها در فضای مجازی در برابر زنان در حال ظهور است که زنان و دختران کاربر رسانه‌های اجتماعی مورد تهدید، هتک حرمت و یا هم توهین قرار می‌گیرند.

عوامل ریشه‌ای خشونت علیه زنان در هرات، مثل هر ولایت و شهر دیگر در افغانستان، همچنان پابرجاست و تغییرمثبتی در زمینه از بین رفتن یا محدود شدن این عوامل به چشم نمی آید.

پایین بودن سطح آگاهی مردان و زنان در مورد حقوق زنان؛ اعتقادات و رسوم اجتماعی مزخرف وناپسند در مورد جایگاه اجتماعی و سیاسی زنان؛ رشد افراط ‌گرایی دینی؛ عدم تطبیق قوانین؛ ناکارآیی نهادهای عدلی و قضایی از ورای حاکمیت تفکر سنتی در این نهادها؛ فقر اقتصادی؛ نگاه سنتی و پیشامدرن در مورد مسایل جنسیتی؛ و… از عواملی است که موجب افزایش خشونت علیه زنان در یک جامعه می شود. این عوامل در هرات همچنان به قدرت خود باقی است و کارسامانمندی در جهت نابودی یا تضعیف این عوامل برداشته نشده است.

به این ترتیب، می‌توان نتیجه گرفت که اگر به همین منوال ادامه یابد، دورنمای بهبود وضعیت زنان در هرات، بسیار تاریک‌تر از آن چیزی خواهد بود که تاکنون تصور می شده است.

به این تمکین که ساقی باده در پیمانه می‌ریزد

رسد تا نوبت ما، سقف این می‌خانه می‌ریزد!