آنسوی فهرست قبولشدگان کانکور؛ دخترانی که از آزمون حذف شدند
آینور سعیدپور
با اعلام نتیجهی آزمون کانکور ۱۴۰۵، هزاران پسر در افغانستان راه دانشگاه را در پیش گرفتند؛ اما هزاران دختر برای چهارمین سال پیاپی، نه به دلیل ناکامی در رقابت، بلکه پیش از آغاز رقابت از حضور در این آزمون محروم ماندند؛ دخترانی که رویاهای دانشگاهیشان همچنان در انتظار یک فرصت باقی مانده است.
دوشنبه، ۱۵ سرطان، برای بسیاری از خانوادهها در افغانستان روز شادی و تبریکی بود. خانوادههایی که پسرانشان پس از ماهها آمادگی و سپریکردن آزمون دشوار کانکور، به دانشگاههای دولتی راه یافته بودند، این موفقیت را جشن گرفتند و در شبکههای اجتماعی پیامهای تبریکی منتشر کردند.
اما در سوی دیگر، در شماری از خانهها، دخترانی اند که این روز را با سکوت و حسرت سپری کردند؛ دخترانی که بهدلیل جنسیتشان از سوی طالبان از آموزشهای بالاتر از صنف ششم محروم شدهاند.
اداره ملی امتحانات طالبان نتیجهی آزمون کانکور ۱۴۰۵ را اعلام کرده و گفته که ۷۴ هزار و ۵۰۰ داوطلب به نهادهای تحصیلات عالی افغانستان راه یافتهاند. این نتیجه در حالی اعلام شد که دختران در افغانستان برای چهارمین سال پیاپی از شرکت در آزمون کانکور محروم ماندهاند.
نازگل ۲۲ساله باشندهی کابل، یکی از هزاران دختری است که روز اعلام نتیجهی آزمون کانکور را از پشت صفحه تلفن همراه دنبال کرد؛ نه برای یافتن نام خودش در میان کامیابان، بلکه برای دیدن موفقیت پسرانی که توانسته بودند به دانشگاه راه یابند.
او میگوید که از دیدن تصویرها و پیامهای تبریکی در شبکههای اجتماعی، احساسی دوگانه داشته است؛ از یکسو خوشحال است که همنسلانش به هدفهای خود رسیده و از سوی دیگر، از اینکه خودش حتا فرصت رقابت پیدا نکرده، احساس اندوه میکند.
نازگل در ۱۴۰۰ از یکی از مکتبهای دولتی کابل فارغ شده بود و با وجود مشکلهای اقتصادی، در یکی از مرکزهای خصوصی آمادگی کانکور ثبتنام کرد و برای ورود به دانشکدهی پزشکی دانشگاه علوم طبی کابل آماده میشد.
او، میگوید که در دوران آمادگی، از شاگردان پرتلاش مرکز آموزشی بوده و در آزمونهای آزمایشی هفتگی نمرههای بلند میگرفت. به گفتهی او، اگر دختران اجازه شرکت در کانکور را میداشتند، شمار زیادی از آنان میتوانستند در میان داوطلبان برتر قرار گیرند.
نازگل میگوید: «راستش احساس غم و حسرت دارم. خوشحال میشوم که همسنوسالهای من به هدفشان میرسند، اما در عین حال ناراحت میشوم که من حتا فرصت امتحانکردن هم نداشتم. سخت است وقتی میبینی فقط به خاطر شرایط، از چیزی که حق هر جوان است محروم شدهای.»
او، میافزاید روزگاری آرزو داشت پس از ورود به دانشگاه، مهارتهای تازه بیاموزد، روی پای خود بایستد و در کنار کمک به خانواده، نقشی در جامعه داشته باشد؛ اما محدودیتهای موجود مسیر زندگی او را تغییر داده است.
با این حال، نازگل تلاش کرده که یادگیری را متوقف نکند. او در چهار سال گذشته به آموزش زبان انگلیسی، مطالعه آزاد و افزایش مهارتهای شخصی ادامه داده است. «اوایل خیلی ناامید شده بودم و احساس میکردم آیندهام نامعلوم است. اما کمکم تصمیم گرفتم هرچقدر هم شرایط سخت باشد، یادگیری را رها نکنم. هنوز هم آرزو دارم روزی بتوانم تحصیلاتم را ادامه بدهم.»
محرومیت دختران از شرکت در کانکور تنها یک فرصت از دسترفته آموزشی برای آنان نیست؛ فعالان حقوق زن میگویند که ادامهی این وضعیت، پیامدهای گسترده اجتماعی، اقتصادی و انسانی برای افغانستان خواهد داشت.
حلیمه پژواک، فعال حقوق زن، در صحبت با خبرگزاری بانوان افغانستان، میگوید که محرومیت دختران از آموزش عالی تنها به معنای ازدسترفتن یک فرصت آموزشی نیست، بلکه به معنای کاهش ظرفیت علمی و انسانی افغانستان است. «وقتی نیمی از جامعه از آموزش محروم میشود، کشور نیز از نیروی متخصص، خلاقیت و تواناییهای همان بخش جامعه محروم میماند.»
به گفتهی پژواک، ادامهی این وضعیت میتواند پیامدهای گستردهای در بخشهای مختلف داشته باشد؛ از کاهش نیروی متخصص در بخشهایی مانند صحت و آموزش گرفته تا افزایش مشکلهای اقتصادی و اجتماعی.
او میافزاید که محرومیت دختران از آموزش عالی، بر وضعیت روانی آنان نیز تاثیر منفی گذاشته است؛ زیرا بسیاری از دختران با وجود سالها تلاش و آمادگی برای ادامهی تحصیل، خود را در برابر آیندهای نامعلوم دیدهاند.
پژواک تاکید میکند که جامعهی جهانی و نهادهای حقوقبشری باید برای حمایت عملی از حق آموزش دختران در افغانستان تلاش کنند و تنها به ابراز نگرانی و صدور بیانیه بسنده نکنند.
ظریفه یعقوبی، فعال حقوق زن نیز، میگوید که هزاران دختر در افغانستان با وجود تلاش، آمادگی و امید برای ادامهی تحصیل، برای چهارمین سال از حق ورود به دانشگاه محروم شدهاند. «محرومکردن دختران از آموزش عالی، محرومساختن آنان از آینده و فرصت مشارکت در توسعه و سازندگی افغانستان است.»
یعقوبی، با نشر پیامی در حساب کاربری اکس خود از واکنش جامعهی جهانی نیز، انتقاد میکند و میگوید که پس از چهار سال محرومیت دختران از آموزش، هنوز اقدامهای عملی و موثر برای تغییر این وضعیت انجام نشده است.
در همین حال، شبکه زنان جمهوریخواه افغانستان، همزمان با اعلام نتیجهی آزمون کانکور ۱۴۰۵، ادامه محرومیت دختران از شرکت در این آزمون را محکوم کرده است.
این شبکه در اعلامیهای که نسخهای از آن را به خبرگزاری بانوان افغانستان نیز، ارسال کرده، گفته که حذف دختران از روند کانکور، تنها کنارگذاشتن گروهی از داوطلبان نیست، بلکه محرومیت نظاممند نیمی از شهروندان افغانستان از یکی از بنیادیترین حقوق انسانی آنان است.
شبکهی زنان جمهوریخواه، هشدار داده که ادامهی محرومیت دختران از آموزش عالی، افزون بر آسیبزدن به آینده فردی آنان، ظرفیت علمی، اقتصادی و اجتماعی افغانستان را نیز با زیانهای جدی روبهرو خواهد کرد.
این شبکه از جامعهی جهانی، نهادهای حقوقبشری، رسانهها و شهروندان افغانستان خواسته که در برابر حذف تدریجی زنان از عرصههای آموزشی و اجتماعی، سکوت نکنند و برای حمایت از حق آموزش دختران اقدامهای موثر انجام دهند.
چهار سال پس از محرومیت دختران از شرکت در کانکور، شمار زیادی از آنان همچنان در انتظار بازشدن دوباره دروازههای آموزش عالی هستند؛ دخترانی که میگویند رؤیاهایشان از بین نرفته، اما هر روز دورتر از گذشته به نظر میرسد.
نازگل یکی از همین دختران است. او هنوز کتابها و یادداشتهای دوران آمادگی کانکورش را نگه داشته است و امیدوار است روزی دوباره فرصت رقابت و ادامه تحصیل برای او و دیگر دختران افغانستان فراهم شود.
در کانکور ۱۴۰۵، راشد، فرزند پهلوان از پروان، با کسب ۳۶۰ نمره جایگاه نخست را به دست آورد و به دانشگاه علوم طبی ابوعلی سینا در کابل راه یافت. انعامالله، فرزند شیرزمان از کنر، با ۳۵۸ نمره و عبدالهادی، فرزند عبدالرحمان از پکتیا، با ۳۵۶ نمره در جایگاههای بعدی قرار گرفتند.
اما در فهرست این کامیابیها، نام هزاران دختر جوانی که میتوانستند در این رقابت حضور داشته باشند، دیده نمیشود؛ دخترانی که چهار سال است در انتظار روزی هستند که دوباره فرصت نوشتن نام خود را در آزمون کانکور داشته باشند.
