کارگاه تولید مواد غذایی؛ فرصتی برای اشتغال و درآمدزایی زنان در بدخشان
گزارشگر: مهتاب | ویراستار: حدیث حبیبیار
در حالی که محدودیتهای کاری، فرصتهای اشتغال را برای زنان در بدخشان به شدت کاهش داده است، یک کارآفرین زن، با راهاندازی کارگاه تولید و پروسس مواد غذایی توانسته برای ۱۵ زن دیگر زمینهی کار و درآمد را فراهم کند. فعالیت این کارگاه که با سرمایهای اندک شخصی آغاز شده، اکنون افزونبر تولید محصولات غذایی، به محلی برای آموزش مهارت، تقویت اعتمادبهنفس و ایجاد امید برای زنانی تبدیل شده که از بازار کار کنار گذاشته شدهاند.
حلیمه رحمانی، مسوول این کارگاه، میگوید فعالیتش را ۱۶سال پیش با سرمایهی اولیهی ۲۰ هزار افغانی آغاز کرده است. به گفتهی او، در گذشته مردم تنها برخی سبزیجات را خشک میکردند؛ اما او تصمیم گرفته با استفاده از همان محصولات، مواد غذایی گوناگونی از جمله رُب و انواع ترشیها را نیز تولید کند تا ارزش بیشتری در بازار داشته باشند.
او میگوید که آغاز این مسیر آسان نبوده و در سالهای نخست، با کمبود امکانات، دشواریهای مالی و حتا ضررهای پیدرپی روبهرو شد. او با وجود این مشکلات، از ادامهی کار دست نکشید و تلاش کرده کیفیت محصولاتش را افزایش دهد تا بتواند اعتماد مشتریان را جلب کند. به گفتهی او، استقبال مردم از تولیداتش باعث شد فعالیت کارگاه به تدریج گسترش یابد و شمار زنانی که در آن مشغول کار هستند نیز افزایش پیدا کند.
حلیمه، اکنون برای ۱۵ زن بیکار زمینهی اشتغال فراهم کرده است؛ زنانی که به گفتهی خودش، بسیاری از آنان در شرایط کنونی امکان یافتن کار در بیرون از خانه را نداشتند. رحمانی میگوید تلاش کرده محیطی فراهم کند که زنان بتوانند ضمن یادگیری مهارت، درآمد نیز داشته باشند و بخشی از هزینههای خانوادههایشان را تأمین کنند. او میگوید: «با خودم گفتم اگر بیرون از خانه برای زنان فرصت نیست، باید تلاش کنم تا بتوانند در خانه و کارگاه کار کنند.»
به گفتهی این کارآفرین، فعالیت کارگاهش اکنون تنها به شهر «فیضآباد» محدود نیست و محصولات آن به ولسوالیهای «شهدا و بهارک» نیز فرستاده میشود. او باور دارد که گسترش بازار فروش، انگیزهی بیشتری برای ادامهی کار ایجاد میکند و سبب میشود تا زنان بیشتری بتوانند از این راه درآمد داشته باشند. رحمانی با اشاره به تجربهی سالهای فعالیتش، زنان را به ادامهی تلاش تشویق میکند و میگوید: «هرگز ناامید نشوید. اگر در تجارت یکبار شکست خوردید، دوباره تلاش کنید. با پشتکار میتوان به موفقیت رسید.»
شماری از کارمندان این کارگاه میگویند که این فرصت کاری نه تنها بخشی از مشکلات اقتصادی خانوادههایشان را کاهش داده، بلکه احساس مفیدبودن و استقلال بیشتری نیز برایشان به همراه آورده است.
سلیمه، یکی از کارکنان این کارگاه که دو سال است در آن فعالیت میکند، میگوید در ابتدا تنها برای یادگیری این حرفه وارد کارگاه شد، اما با گذشت زمان این کار به منبع درآمد و بخشی از زندگی روزمرهاش تبدیل شده است. او میافزاید که در شرایطی کار زنان در بسیاری از بخشها ممنوع شده، همین فرصت توانسته بخشی از نیازهای مالی خانوادهاش را برطرف کند.
او میگوید درآمد این کار هرچند زیاد نیست، اما کمک کرده است در تأمین هزینههای زندگی سهم داشته باشد و فشار اقتصادی خانواده کمتر شود. به گفتهی او، بزرگترین چالش آنان کمبود امکانات و تجهیزات مورد نیاز برای گسترش کار است؛ موضوعی که بر میزان تولید و درآمد نیز تأثیر گذاشته است.
در کنار اشتغال، این کارگاه به محلی برای آموزش زنان و دخترانی تبدیل شده که میخواهند مهارتی برای آیندهی خود بیاموزند. به گفتهی مسوولان، آموزش عملی در کنار تولید، یکی از هدفهای اصلی این کارگاه است تا زنان پس از فراگیری مهارت بتوانند به صورت مستقل نیز فعالیت کنند.
پری، یکی از هنرجویان این کارگاه، میگوید که در یک سال گذشته با روش تهیهی انواع ترشی، رعایت اصول بهداشتی و بستهبندی معیاری مواد غذایی آشنا شده است. او میگوید که پیش از ورود به این کارگاه هیچ تجربهای در این زمینه نداشت، اما اکنون مهارتی آموخته که میتواند در آینده برایش منبع درآمد باشد.
او میافزاید حضور در این کارگاه تنها به یادگیری یک حرفه محدود نشده، بلکه اعتمادبهنفسش را نیز افزایش داده است. به گفتهی او، داشتن درآمد هرچند اندک، احساس استقلال بیشتری برایش ایجاد کرده و امیدوار است در آینده بتواند فعالیت خود را گسترش دهد.
«درسته که درآمد ما کم است؛ اما با تلاش و پشتکار شاید در آینده بتوانیم که به درآمد بالایی برسیم».
در همین حال شماری از فعالان حقوق زن باور دارند که ایجاد چنین فرصتهایی میتواند بخشی از پیامدهای محدودیتهای کاری در برابر زنان و دختران را کاهش دهد.
همچنان آنان میگویند در شرایطی که بسیاری از زنان از دسترسی به بازار کار و آموزش محروم شدهاند، کارگاههای کوچک نقش مهمی در حفظ توان اقتصادی آنان دارند.
مهسا، فعال حقوق زن در بدخشان، میگوید که نبود فرصتهای شغلی و محدودیت دسترسی زنان به آموزش و مهارتآموزی از مهمترین چالشهای زنان در این ولایت است. او میافزاید که بسیاری از زنان با وجود داشتن انگیزه و توانایی، به دلیل محدودیتهای کاری به بازار کار دسترسی ندارند.
به گفتهی او، چنین کارگاههایی میتواند الگوی مناسبی برای توانمندسازی زنان باشد، زیرا هم مهارتهای عملی را آموزش میدهند و هم زمینهی درآمد را فراهم میکنند. مهسا میگوید: «اگر از چنین ابتکارهایی حمایت شود، زنان بیشتری میتوانند به استقلال اقتصادی دست پیدا کنند و وابستهگی مالی آنان کاهش یابد.»
کارشناسان اقتصادی نیز نقش کسبوکارهای کوچک زنان را در بهبود وضعیت معیشتی خانوادهها مهم میدانند و تأکید میکنند که توسعهی این فعالیتها میتواند اثر گستردهتری بر اقتصاد محلی داشته باشد.
بنفشه، کارشناس مسایل اقتصادی، میگوید که حضور زنان در بخش پروسس مواد غذایی افزونبر افزایش درآمد خانوادهها، به خودکفایی اقتصادی آنان نیز کمک میکند. او باور دارد که این بخش ظرفیت رشد قابل توجهی دارد، اما برای رسیدن به بازارهای بزرگتر نیازمند حمایتهای عملی است.
او تأکید میکند که آموزش تخصصی، بستهبندی معیاری، دسترسی به بازار فروش و حمایت مالی از کارآفرینان زن، از مهمترین اقدامهایی است که میتواند زمینهی توسعهی چنین کسبوکارهایی را فراهم کند. به گفتهی او، سرمایهگذاری روی این بخش نه تنها به سود زنان، بلکه به سود اقتصاد محلی نیز خواهد بود.
پس از بازگشت طالبان به قدرت، زنان با محدودیتهای گستردهای در زمینهی کار و اشتغال روبهرو شدهاند. این گروه در بیشتر ادارههای دولتی، بسیاری از نهادهای غیردولتی و شماری از بخشهای خصوصی، حضور زنان را محدود یا ممنوع کرده است؛ اقدامی که هزاران زن را از بازار کار کنار زده و منابع درآمد بسیاری از خانوادهها را از میان برده است.
در چنین شرایطی، شماری از زنان برای ادامهی فعالیت اقتصادی، به تجارتهای کوچک، تولیدات خانگی و کارآفرینی روی آوردهاند. آنان با راهاندازی کارگاههای کوچک، تولید مواد غذایی، صنایع دستی و دیگر کسبوکارهای خانگی، تلاش میکنند تا افزونتر تأمین بخشی از هزینههای زندگی، برای زنان دیگر نیز فرصت آموزش و اشتغال فراهم کنند؛ هرچند کمبود امکانات، محدودیت بازار و مشکلات اقتصادی، همچنان از چالشهای اصلی آنان به شمار میرود.
