آموزشگاه «شفق»؛ روزنهای برای یادگیری دختران محروم از آموزش
گزارشگر: مریم خان | ویراستار: حدیث حبیبیار
در ادامهی ممنوعیت آموزشی دختران، زنی در کابل با راهاندازی یک آموزشگاه آنلاین به نام «شفق»، تلاش کرده است تا آموزش را از حالت حضوری به شکل آنلاین تبدیل کند و از این طریق زمینهی ادامهی یادگیری را برای دختران در بیشتر ولایتهای کشور، در رشتههای مختلف علمی، فرهنگی و مهارتی فراهم سازد.
صفیه ناب، بنیانگذار این آموزشگاه، پساز بستهشدن دروازههای آموزش به روی دختران، تصمیم گرفت به جای توقف، راه دیگری برای ادامهی آموزش دختران پیدا کند. او میگوید که محرومیت دختران از حق آموزش، انگیزه اصلی ایجاد این آموزشگاه بوده است؛ مرکزی که امروز با استفاده از شبکههای اجتماعی، دختران را از ولایتهای مختلف افغانستان در یک صنف گردهم میآورد و برای آنان فرصت یادگیری دانش و مهارت را فراهم میکند.
او میگوید که این آموزشگاه، فعالیت خود را تنها به یک یا دو رشته محدود نکرده، بلکه تلاش کرده است تا نظر به نیازهای دختران به پیش برود. به گفتهی او، در این مرکز آموزشی، صنفهای مهارتهای زندگی، روانشناسی، داستاننویسی، ترجمه و تفسیر قرآن کریم، زبانهای خارجی و شماری از مهارتهای علمی و حرفهای برگزار میشود تا هر دختر بتواند مناسب با علاقه و نیاز خود مسیر یادگیریاش را دنبال کند.
او باور دارد که در شرایط کنونی، آموزش تنها به معنای آموزش درسهای مکتب یا دانشگاه نیست، بلکه یادگیری هر مهارتی میتواند زمینهای برای رشد فردی و ساختن آینده باشد.
صفیه میافزاید که هدف این مرکز تنها انتقال دانش نیست، بلکه ایجاد انگیزه و امید در میان دخترانی است که طی سالهای اخیر با محدودیتهای فراوان روبهرو شدهاند. به گفتهی او بسیاری از دختران پس از محرومشدن از آموزش، احساس کردهاند که آیندهیشان متوقف شده است، در حالی که اگر فرصت یادگیری همچنان در دسترس باشد، میتوانند تواناییهای خود را حفظ و حتا تقویت کنند.
به گفتهی او، این آموزشگاه تلاش دارد فضایی ایجاد کند که دختران علاوهبر آموزش، احساس کنند هنوز میتوانند برای آیندهی خود تصمیم گیرند و برنامهریزی کنند. او میگوید: «هدف ما تنها آموزش نیست، بلکه فرصتسازی برای رشد علمی، فرهنگی و حرفهای دختران است تا بتوانند استعدادهای خود را پرورش دهند و برای آینده آماده شوند.»
او همچنان بر نقش اراده و پشتکار در ادامهی مسیر آموزش تأکید میکند و میگوید که هرچند محدودیتها واقعیتی انکارناپذیر است، اما نباید به مانعی برای توقف یادگیری تبدیل شود. صفیه باور دارد دخترانی که امروز برای آموختن تلاش میکنند، «سرمایهی اصلی آیندهی افغانستان» خواهند بود و نباید امید خود را از دست بدهند. او میافزاید: «فرصتها به دنبال ما نمیآیند؛ ما باید به دنبال فرصتها برویم. هرچند در مسیر یادگیری با چالشها و موانع زیادی روبهرو میشویم، اما همین چالشها ارزش رسیدن به هدف را بیشتر میسازد.»
شماری از دخترانی که در صنفهای این مرکز آموزشی حضور دارند، میگویند که آموزش آنلاین تنها جایگزینی برای صنفهای حضوری نبوده، بلکه به آنان کمک کرده است تا اعتمادبهنفس خود را حفظ کنند و به آینده امیدوار باشند.
مدینه حیدری، یکی از دانشآموزان آموزشگاه شفق که اکنون در کنار آموزش، به آموزگاران نیز در بخشهای محتلف کمک میکند، میگوید که پیش از آشنایی با این مرکز آموزشی، فرصتهای اندکی برای یادگیری و رشد فردی در اختیار داشت. به گفتهی او، محدودیتهای آموزشی سبب شده بود که احساس کند مسیر پیشرفت برایش دشوارتر از گذشته شده است، اما حضور در صنفهای این آموزشگاه، نگاه او را نسبت به تواناییهایش تغییر داده و انگیزهی تازهای برای ادامه یادگیری در او ایجاد کرده است.
او میگوید در صنفهای داستاننویسی و ترجمهی قرآنکریم، تنها با مطلبهای آموزشی آشنا نشده، بلکه روش فکرکردن، نوشتن و بیان دیدگاهش نیز تغییر کرده است. حیدری باور دارد که آموزش زمانی اثرگذار است که بتواند در کنار افزایش سطح دانش، قدرت تحلیل، خلاقیت و اعتمادبهنفس افراد را نیز تقویت کند و همین موضوع یکی از مهمترین دستآوردهای او از حضور در این مرکز آموزشی آنلاین است.
به گفتهی او، محیط آموزشی این مرکز، فضایی ایجاد کرده که دختران بدون احساس ناامیدی، همچنان خود را در مسیر یادگیری ببینند و برای رسیدن به هدفهایشان تلاش کنند.
او میافزاید که ادامهی آموزش سبب شده است احساس کند هنوز میتواند برای آینده خود تصمیم بگیرد و مهارتهایی بیاموزد که در زندگی فردی و اجتماعیاش کاربرد داشته باشد. حیدری میگوید: «مهمترین دستآوردی که از حضور در آکادمی شفق به دست آوردهام، باور به تواناییهای خود و یادگیری مهارتهایی است که میتواند در آینده برای من و جامعه مفید باشد.»
در همین حال، آموزگاران در این آموزشگاه میگویند که نیاز دختران امروز تنها به آموزشهای علمی محدود نمیشود، بلکه بسیاری از آنان به مهارتهایی نیاز دارند که بتواند در رویارویی با فشارهای روانی و مشکلات روزمره نیز به آنان کمک کند. به همین دلیل، در کنار صنفهای آموزشی، بخشی از برنامههای مرکز آموزشی شفق به آموزش مهارتهای زندگی و سلامتروان اختصاص یافته است.
فهیمه سادات، آموزگار روانشناسی و مهارتهای زندگی در این مرکز آنلاین، میگوید که در سالهای اخیر بسیاری از دختران و زنان، با فشارهای روانی، اضطراب، کاهش اعتمادبهنفس، احساس ناامیدی و نگرانی نسبت به آینده روبهرو شدهاند. او میافزاید که این وضعیت سبب شده است که آموزش مهارتهای زندگی بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کند، زیرا افراد برای مدیریت احساسات، تصمیمگیری و حل مشکلات، به همان اندازه که به آموزش علمی نیاز دارند، به یادگیری مهارتهای فردی نیز ضرورت دارند.
به گفتهی او، در صنفهای مهارتهای زندگی تلاش میشود تا دختران بیاموزند چگونه در شرایط دشوار، آرامش خود را حفظ کنند، برای مشکلات راهحل پیدا کنند و به جای تسلیمشدن در برابر فشارها، توانایی مدیریت موقعیتهای دشوار را در خود تقویت کنند. سادات میگوید که مهارتهایی مانند خودآگاهی، مدیریت استرس، کنترل احساسات، برقراری ارتباط مؤثر و حل مسئله، از مهمترین موضوعاتی است که در این دورهها آموزش داده میشود، زیرا این مهارتها میتواند در تمام مراحل زندگی برای آنان مفید باشد.
او باور دارد که بسیاری از دختران، زمانی که با محدودیت یا مشکلی روبهرو میشوند، بیش از آن که به راهحل فکر کنند، احساس درماندگی میکنند و به همین دلیل آموزش مهارتهای زندگی میتواند نگاه آنان را نسبت به چالشها تغییر دهد. سادات میگوید که اگر فرد بیاموزد چگونه مسئله را تحلیل کند و برای آن راهکاری پیدا کند، حتا در دشوارترین شرایط نیز امید خود را از دست نخواهد داد. «اگر یک دختر مهارت حل مسئله را بیاموزد، هنگام روبهروشدن با چالشها به جای ناامیدی، به دنبال راه حل خواهد گشت.»
این آموزگار، به تجربهی یکی از دانشآموزانش اشاره میکند که پس از شرکت در صنفهای مهارتهای زندگی و روانشناسی، توانسته بود رفتار خود را با فرزندانش تغییر دهد و خشم خود را بهتر کنترل کند. به گفتهی او، چنین تغییرهایی نشان میدهد که آموزش تنها به انتقال اطلاعات محدود نمیشود، بلکه میتواند رفتار، روابط خانوادگی و کیفیت زندگی افراد را نیز دگرگون کند. سادات میگوید مشاهدهی این تغییرها، انگیزه او را برای ادامهی آموزش بیشتر کرده است. او میگوید: «وقتی میبینم آموزش باعث تغییر مثبت در زندگی یک فرد میشود، احساس خوشحالی و رضایت میکنم.»
همچنان آگاهان مسایل آموزشی، باور دارند که در شرایط کنونی، آموزش آنلاین به یکی از معدود راههای ادامهی یادگیری دختران تبدیل شده و میتواند از دوری آنان از محیطهای آموزشی جلوگیری کند.
مریم ایماق، آگاه مسایل آموزشی، میگوید که آموزش آنلاین برای دخترانی که دسترسیشان به آموزش حضوری محدود شده است، تنها یک جایگزین موقت نیست، بلکه فرصتی برای حفظ پیوند آنان با روند یادگیری به شمار میرود. به گفته او، دسترسی به منابع آموزشی، کتابها، ویدیوهای آموزشی و برنامههای مهارتآموزی از طریق شبکههای اجتماعی، این امکان را فراهم کرده است که دختران همچنان به یادگیری ادامه دهند و از فضای علمی دور نمانند.
او باور دارد که هرچند آموزش آنلاین نمیتواند همهی نیازهای آموزشی را برطرف کند، اما در شرایط کنونی نقش مهمی در جلوگیری از دوری کامل از آموزش دختران دارد. ایماق میگوید که ادامهی آموزش، حتا اگر به شکل آنلاین باشد، میتواند انگیزهی یادگیری را در میان دختران حفظ کند، مهارتهای آنان را افزایش دهد و امیدشان را نسبت به آینده زنده نگه دارد.
به گفتهی او، دخترانی که امروز فرصت یادگیری را از دست ندهند، در آینده آمادگی بیشتری برای ادامهی تحصیل، ورود به بازار کار و ایفای نقش در جامعه خواهند داشت.
این آگاه آموزشی همچنان نقش مرکزهای آموزشی آنلاین مانند شفق را در گسترش دسترسی دختران به آموزش مهم میداند و میگوید چنین مرکزهایی توانستهاند بخشی از خلأ بهوجودآمده در نظام آموزشی را جبران کنند. او باور دارد که اگر اینگونه ابتکارها گسترش یابد، شمار بیشتری از دختران میتوانند از فرصت یادگیری و مهارتآموزی بهرهمند شوند. ایماق میگوید: «آموزش آنلاین در شرایط کنونی برای بسیاری از دختران تنها یک شیوه آموزشی نیست، بلکه روزنهای برای ادامهی یادگیری و حفظ امید به آینده است.
اکنون هزار و ۷۴۷ روز میشود که دختران بالاتر از صنف ششم از رفتن به مکتب و دانشگاهها محروم ماندهاند؛ وضعیتی که روند آموزش را برای هزاران دانشآموز دختر متوقف کرده و دسترسی آنان به فرصتهای علمی و مهارتی را بهشدت محدود ساخته است.
در ادامهی این وضعیت، شماری از دختران برای جبران محرومیت از آموزش حضوری، به آموزشهای آنلاین روی آوردهاند؛ راهکاری که هرچند جایگزین کامل آموزش در مرکزهای آموزشی نیست، اما امکان ادامهی یادگیری را تا حدی برای آنان فراهم ساخته است.
این در حالیست که بارها نهادهای بینالمللی آموزشی گفتند که ادامهی این وضعیت نهتنها بر کیفیت آموزش، بلکه بر آیندهی اجتماعی و اقتصادی دختران نیز تأثیر عمیقی دارد. به باور آنان، هرچه مدت این محرومیت طولانیتر شود، فاصلهی این نسل با نظام آموزشی و فرصتهای کاری بیشتر خواهد شد و جبران آن دشوارتر میشود.
