در جست‌وجوی امید؛ چرا مراجعه‌ی زنان در هرات به مرکزهای زیبایی افزایش یافته است؟

در سال‌های پسین، شماری از دختران و زنان در افغانستان به شیوه‌های نوین مراقبت از پوست روی آورده‌اند. آنان باور دارند که داشتن پوست شفاف، سالم و زیبا می‌تواند اعتمادبه‌نفس بیش‌تری به هم‌راه داشته باشد؛ از همین رو، برخی با پذیرش هزینه‌های گزاف، روش‌های مختلف زیبایی را تجربه می‌کنند. این خدمات شامل خال‌برداری، پاک‌سازی پوست (فیشیال)، ایجاد چال‌گونه، تزریق حجم‌دهنده به لب‌ها، میکرونیدلینگ (تحریک کلاژن‌سازی) و مو‌زدایی می‌شود؛ اقدام‌هایی که هدف آن‌ها بهبود ظاهر و افزایش رضایت فردی از چهره عنوان می‌شود.

لیلا، ۲۵‌ساله، باشنده‌ی هرات، پس از محدودیت‌های گسترده بر آموزش و کار زنان، مسیر تازه‌ای برای کنار‌آمدن با وضعیت روحی خود پیدا کرده است. او که پیش از این دانش‌جوی دانش‌کده‌ی ساینس دانش‌گاه هرات بود، به دلیل ممنوعیت‌ها از ادامه‌ی تحصیل بازماند و ناگزیر خانه‌نشین شد. او اکنون در خانه به آموزش‌های آنلاین زبان مشغول است.

لیلا، می‌گوید که سه سال خانه‌نشینی را با افسردگی و وضعیت روحی دشوار سپری کرده و در این مدت روز‌های زیادی نزد روان‌شناس رفته است. به گفته‌ی او، در یکی از همین روز‌ها متوجه‌ی بخش پوست (جلدی) و حضور پررنگ دختران در این بخش می‌شود. او می‌افزاید که با دیدن دخترانی که به پوست خود اهمیت می‌دادند، تصمیم می‌گیرد این تجربه را امتحان کند.

او نخستین تجربه‌اش از فشیال (پاک‌سازی پوست) را متفاوت و تأثیرگذار توصیف می‌کند. «وقتی وارد اتاق فشیال شدم، فکر هم نمی‌کردم که قرار است چه اتفاقی بیفتد. وقتی داکتر شروع به بخار‌دادن و ماساژ صورتم کرد، احساس کردم وارد یک فصل تازه شده‌ام.»

لیلا، می‌گوید که از آن زمان تاکنون، ماه یک‌بار به یکی از مرکزهای زیبایی در هرات مراجعه می‌کند. او اکنون در مرحله‌ی پنجم این روند قرار دارد و با وجود بهبود وضعیت پوستش، هم‌چنان به ادامه‌ی آن علاقه‌مند است. به گفته‌ی او، این روند بیش از آن‌ که یک کار ظاهری باشد، برایش آرامش روانی به هم‌راه دارد. «مرحله به مرحله، از بخار دادن صورت تا ماسک‌های پایانی، همه برایم آرامش‌ می‌‌بخشد. وقتی به آیینه نگاه می‌کنم، حس شادابی و جوانی برایم خوشایند است.»

او هزینه‌ی هر مرحله را حدود هزار و ۵۰۰ افغانی عنوان می‌کند و می‌گوید که با وجود این هزینه، هم‌چنان به انجام آن ادامه می‌دهد. لیلا می‌افزاید که در شرایط کنونی، امکان مصرف پول در بخش آموزش برایش محدود شده و به همین دلیل، بخشی از این هزینه را صرف مراقبت از خود می‌کند. او می‌گوید: «درست است که هزینه دارد، اما وقتی دیگر راهی برای مصرف پول در کورس‌های آموزشی یا دانش‌گاه نداریم، حداقل برای بیرون‌شدن از خانه و تقویت روحیه، این کار را انجام می‌دهیم.»

به گفته‌ی لیلا، این روند در سه ماه نخست به‌صورت پی‌درپی انجام می‌شود و پس از آن، هر دو ماه یک‌بار ادامه می‌یابد. با این حال، او تأکید می‌کند که حتا در صورت کاهش نیاز، باز هم این روند را ادامه خواهد داد؛ زیرا به‌خوبی تأثیر آن را بر روحیه‌ی خود احساس می‌کند.

لیلا پاک‌سازی پوست را یکی از بهترین راه‌ها برای جوان‌سازی و بازیابی اعتماد‌به‌نفس عنوان می‌کند. «این کار سبب می‌شود حس کنم هنوز می‌توانم به خودم توجه کنم و از خودم مراقبت داشته باشم.»

در کنار تجربه‌ی لیلا، شمار دیگری از زنان در هرات نیز به خدمات مشابه زیبایی و پوست روی آورده‌اند تا به گفته‌ی خودشان، از فضای دشوار خانه‌نشینی فاصله گیرند و برای مدتی هم که شده، احساس بهتری نسبت به خود پیدا کنند. این روند در میان برخی زنان به شکل تجربه‌های متفاوتی ادامه دارد؛ از پاک‌سازی‌های دوره‌ای پوست گرفته تا تغییرات جدی‌تر در چهره، که هرکدام روایت جداگانه‌ای از تلاش برای بازسازی روحیه در شرایط کنونی را بازتاب می‌دهد.

مهناز، ۳۰‌ساله، یکی از همین زنان است که تصمیم گرفته ظاهر خود را با یک تغییر نسبتاً جدی‌تر تازه کند. او می‌گوید پس از ماه‌ها احساس خسته‌گی روحی و افزایش خال‌های صورتش به یکی از مرکزهای خدمات پوستی در هرات مراجعه کرده و تصمیم به خال‌برداری کامل گرفته است. به گفته‌ی او، این تصمیم ناگهانی نبوده؛ بلکه نتیجه‌ی ماه‌ها فکر و تجربه‌ی «بد» روحی بوده است. «مدت‌ها بود از دیدن صورتم در آیینه احساس خوبی نداشتم».

او می‌افزاید که هزینه‌ی این خدمات برای تمام صورت حدود دو هزار افغانی بوده و با وجود نگرانی‌های ابتدایی، پس از انجام آن احساس آرامش کرده است. به گفته‌ی مهناز، روند درمان و برداشتن خال‌ها بدون درد جدی انجام شده و بیش‌تر از آن‌چه تصور می‌کرد، برایش قابل تحمل بوده است. «فکر می‌کردم خیلی سخت باشد، اما پس‌از بی‌حس‌کردن جای خال‌ها در جریان کار فهمیدم که زودتر از آن‌چه انتظار داشتم تمام شد.»

مهناز می‌گوید در ده روز نخست پس از انجام خال‌برداری، جای زخم‌ها هنوز قابل دیدن بود، اما به‌تدریج رو به بهبود رفت. او تأکید می‌کند که مراقبت‌های پس از عمل نقش مهمی در بهتر‌شدن وضعیت پوستش داشته است. «اولش کمی نگران بودم، اما داکتر گفت باید صبر کنم و مراقبت کنم، همین طور هم شد.»

به گفته‌ی او، پس از گذشت حدود دو ماه، اثر خال‌برداری تقریباً از بین رفته و چهره‌اش تغییر قابل‌توجهی کرده است. مهناز می‌گوید اکنون با دیدن خود در آیینه احساس بهتری دارد و اعتمادبه‌نفسش نسبت به گذشته افزایش یافته است. «حالا وقتی به صورتم نگاه می‌کنم، حس می‌کنم سبک‌تر شده‌ام. کم‌تر از لوازم آرایشی استفاده می‌کنم و می‌توان گفت، دقیقا صورتی دارم که آرزویش را داشتم».

او نیز می‌افزاید که این تغییر برایش تنها یک اقدام زیبایی نبوده؛ بلکه به نوعی تأثیر روحی هم داشته است. به گفته‌ی مهناز، این تجربه سبب شده بیش‌تر به خود رسیدگی کند و از انزوا و خانه‌نشینی فاصله گیرد. «فکر نمی‌کردم یک تغییر کوچک تا این حد روی حال و هوایم تأثیر بگذارد. ما زنان عاشق زیبایی هستیم و خوشحالم که حداقل برای چنین کار‌هایی محدودیت وضع نشده و ما می‌توانم آن طور که میخواهیم به خود رسیدگی کنیم و لذت ببریم».

او هم‌چنان می‌افزاید که اکنون با رضایت بیش‌تری به زندگی روزمره‌اش ادامه می‌دهد و اگرچه شرایط عمومی تغییری نکرده؛ اما احساس درونی‌اش بهتر شده است. «شاید مشکل‌ها سر جای خود باشد؛ اما حداقل حال من بهتر شده است.»

در همین حال محبه نجیب [نام مستعار]، متخصص پوست و زیبایی در هرات، می‌گوید در سال‌های اخیر مراجعه‌ی زنان و به‌ویژه دختران جوان به مرکزهای خدمات پوستی افزایش یافته است. به گفته‌ی او، این تغییر به‌گونه‌ی قابل توجه در مقایسه با سال‌های گذشته دیده می‌شود و اکنون بخش بزرگی از مراجعان روزانه‌اش را دختران تشکیل می‌دهند. «در گذشته بیش‌تر مراجعان ما برای مشکلات درمانی پوست می‌آمدند؛ اما اکنون بخش زیادی برای خدمات زیبایی مراجعه می‌کنند.»

او می‌افزاید که در حال حاضر روزانه ده‌ها دختر به مرکز او مراجعه می‌کنند و این رقم در برخی روز‌ها بیش‌تر هم می‌شود. به گفته‌ی این پزشک، خدماتی مانند فشیال، پاک‌سازی عمیق پوست، رفع لک‌ها، خال‌برداری و برخی تغییرات ظاهری در چهره از جمله مواردی است که بیش‌ترین درخواست را دارد. «تقریباً هر روز با اتاق‌های پر از مراجعه‌کننده روبه‌رو هستیم، به‌ویژه دختران اکنون بیش‌تر به زیبایی خود اهمیت می‌دهند. قبلا بین خانواده برای دختران مجرد این کار عیب بزرگی بود؛ اما اکنون حتا خود مادران دختران شان را برای درمان می‌آورند.»

بانو نجیب تأکید کرده که بخشی از این مراجعه‌ها به دلیل مشکلات پوستی است، اما بخش دیگر آن ریشه در وضعیت روحی و اجتماعی زنان دارد. به گفته‌ی او، بسیاری از دختران از فشارهای روانی، خانه‌نشینی و کاهش فعالیت‌های اجتماعی به این خدمات به‌عنوان راهی برای بهبود حالت روحی خود استفاده می‌کنند. «در بسیاری موارد می‌بینیم که مراجعه‌کننده فقط برای پوست نمی‌آید؛ بلکه برای حال بهتر روانی هم مراجعه می‌کند. گاهی حتا خدماتی که برای مراجعه‌کننده‌گان دیگر انجام می‌دهند برای شان خوشایند است و به تماشا می‌نشینند».

او هم‌چنان می‌گوید که این روند سبب شده آگاهی زنان نسبت به مراقبت از پوست افزایش یابد؛ اما در کنار آن، فشار تقاضا برای خدمات زیبایی نیز بیش‌تر شده است. به گفته‌ی او، برخی از دختران به‌صورت ماهانه یا دوره‌ای برای تکرار خدمات مراجعه می‌کنند. «این روند تقریباً به یک عادت برای بعضی از مراجعان تبدیل شده است.»

این متخصص پوست در ادامه تأکید کرده که هرچند توجه به پوست و زیبایی می‌تواند مثبت باشد، اما مهم است که این روند با آگاهی و مشوره‌ی پزشکی انجام شود تا از آسیب‌های احتمالی جلوگیری گردد. «ما همیشه توصیه می‌کنیم که هر نوع اقدام زیبایی باید با بررسی دقیق و مشوره‌ی پزشک صورت بگیرد. برخی تاکید دارند که در خانه از برخی دستگاه‌ها استفاده کنند و حتا در مواردی به پوست خود آسیب زدند؛ اما توصیه من این است که هر اقدام برای پوست شان باید تحت نظر پزشک صورت گیرد.»

در سال‌های اخیر، مشکلات پوستی در میان زنان، به‌ویژه در شهرهایی مانند هرات، به‌گونه‌ای چشم‌گیر افزایش یافته است. عواملی چون آلودگی هوا، استفاده از لوازم آرایشی بی‌کیفیت، روز‌های آفتابی، استفاده‌ی روزانه از ماسک‌ و چادر‌ها، تغذیه‌ی نامناسب، استرس‌های دوام‌دار و هم‌چنان محدودیت در دست‌رسی به خدمات معیاری درمانی، از جمله دلایلی ‌اند که به بروز آکنه، لک‌های پوستی، افزایش خال‌ها، خشکی و حساسیت‌های جلدی دامن زده ‌اند. 

در کنار این موارد، فشارهای روانی ناشی از خانه‌نشینی و کاهش فعالیت‌های اجتماعی نیز بر وضعیت پوست تأثیر گذاشته و سبب شده بسیاری از زنان به دنبال راه‌هایی برای بهبود هم‌زمان سلامت پوست و وضعیت روحی خود باشند.