اعلام موجودیت شبکهی «نگاه»؛ تلاش زنان برای بهرسمیتشناسی آپارتاید جنسیتی
آینور سعیدپور
شبکهای تازه با نام «نگاه»، از سوی گروهی از فعالان حقوق زن، حقوقدانان و مدافعان حقوق بشر از داخل افغانستان و خارج از کشور اعلام موجودیت کرده است؛ شبکهای که هدف آن مبارزه با آپارتاید جنسیتی و تقویت تلاشها برای ثبت آن در چارچوب حقوق بینالملل عنوان شده است.
بنیانگذاران این شبکه میگویند «نگاه» پس از بیش از دو سال گفتوگو و همکاری میان فعالان حقوق زنان در داخل افغانستان و تبعید شکل گرفته و تلاش دارد هماهنگی میان نهادهای مدنی، کارشناسان حقوقی و بازیگران بینالمللی را تقویت کند.
به گفتهی اعضای این شبکه، یکی از چالشهای اصلی در مسیر پیگیری حقوقی، نبود تعریف رسمی از «آپارتاید جنسیتی» در حقوق بینالملل است؛ موضوعی که به باور آنان، باعث تداوم مصونیت از مجازات و محرومیت قربانیان از دسترسی به عدالت شده است.
شبکهی «نگاه» از سازمان ملل متحد، دولتها و نهادهای حقوق بشری خواسته است تا از موضعگیریهای نمادین فراتر رفته و اقدامهای عملی برای بهرسمیتشناسی و مقابله با آپارتاید جنسیتی در افغانستان رویدست گیرند.
این در حالی است که کشورهای عضو سازمان ملل متحد در حال بررسی پیشنویس کنوانسیون جلوگیری و مجازات جنایت علیه بشریت استند و تا ۳۰ اپریل ۲۰۲۴ فرصت دارند پیشنهادهای اصلاحی خود را ارائه کنند؛ فرصتی که فعالان این شبکه آن را مهم برای طرح موضوع آپارتاید جنسیتی میدانند.
پس از بازگشت طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱، زنان و دختران در افغانستان با محدودیتهای گسترده و نظاممند روبهرو شدهاند؛ از جمله محرومیت از آموزش بالاتر از صنف ششم، محدودیت در اشتغال، کاهش دسترسی به خدمات عمومی و محدودیت در آزادی رفتوآمد و مشارکت اجتماعی و سیاسی.
شماری از نهادهای حقوق بشری و کارشناسان بینالمللی، این وضعیت را مصداق «آپارتاید جنسیتی» توصیف کردهاند؛ مفهومی که هنوز بهگونهی رسمی در اسناد حقوق بینالملل تعریف و جرمانگاری نشده است.
