از خانه تا بازار؛ «صادقه» چگونه از میوههای هرات برای زنان کار ایجاد کرد؟
گزارشگر: پریسا حسینی | ویرستار: آینور سعیدپور
صادقه صادقیار، در هرات، دو سال پیش یک تجارت کوچک پروسس و بستهبندی میوههای خشک را از خانهاش آغاز کرد؛ کاری که امروز برای ۱۲ زن دیگر نیز فرصت شغلی ایجاد کرده است.
این کار زمانی به ذهن او رسید که متوجه شد هرات در بیشتر فصلهای سال با فراوانی میوه روبهرو است، اما بخشی از این محصولات به دلیل نبود امکانات مناسب برای نگهداری، از بین میرود. همین مسئله او را به فکر استفاده بهتر از این ظرفیت انداخت؛ استفادهای که هم از ضایعشدن میوهها جلوگیری کند و هم بتواند منبع درآمدی برای زنان باشد.
او، دربارهی انگیزهی و دلیل کارش میگوید: «چون هرات در هر فصل میوههای زیادی دارد، بهجای اینکه این میوهها فاسد شود، ما میتوانیم میوهی خشک تولید کرده و به بازار عرضه کنیم.»
صادقیار کار خود را با امکانات محدود و در مقیاس کوچک آغاز کرد، اما به مرور زمان توانست تولیداتش را افزایش دهد و دامنهی فعالیت خود را گسترش دهد. امروز، این کارگاه خانگی به محلی برای کار گروهی از زنان تبدیل شده است؛ زنانی که هرکدام در بخشی از روند آمادهسازی و بستهبندی میوههای خشک نقش دارند.
او از معدود زنانی است که به چنین تجارتی روی آورده و توانسته برای ۱۲ زن دیگر نیز زمینهی کار فراهم کند. با این حال، به باور او، این مسیر هنوز با چالشهای جدی همراه است؛ چالشهایی که اگر برطرف نشوند، میتوانند مانع رشد این کسبوکار شوند.
یکی از مهمترین مشکلها، نبود سردخانه برای نگهداری میوهها در فصلهای مختلف است. به گفتهی او، این مسئله تنها محدود به کارگاه او نیست، بلکه بسیاری از فعالان این حوزه در هرات با آن مواجه اند. «ما نیاز به یک سردخانه داریم؛ نه تنها من، بلکه همه شرکتها در هرات. این کمک میکند میوهها را ذخیره کنیم و در فصلهای مختلف برای خشککردن از آنها استفاده کنیم.»
نبود چنین امکاناتی باعث شده که در برخی مواقع، امکان پاسخگویی به تقاضای بازار وجود نداشته باشد. به عنوان نمونه، زمانی که یک خریدار خارجی قصد امضای قرارداد دارد، این کارگاه تنها قادر است میوههای همان فصل را پروسس کند؛ موضوعی که ظرفیت تولید را محدود میکند و فرصتهای تجاری را کاهش میدهد.
با وجود این محدودیتها، صادقیار به آیندهی کار خود امیدوار است و میگوید که در صورت فراهمشدن امکانات لازم، میتواند تولیداتش را چند برابر کند و شمار کارمندانش را نیز افزایش دهد. «ما میتوانیم تعداد کارمندان را از ۱۲ به ۱۰۰ تن برسانیم و مانند شرکت سوپرکولا محصولات خود را به دیگر ولایتها بفرستیم و علاوه بر آن صادرات به خارج نیز داشته باشیم.»
پروسهی خشککردن میوهها در این کارگاه، به صورت مرحلهبهمرحله انجام میشود. صادقیار نخست میوههای تازه را خریداری میکند، سپس آنها را شستوشو داده و به ورقههای نازک برش میدهد. در مرحلهی بعد، این میوهها برای چندین ساعت در داخل سیستمهای خشککن قرار میگیرند تا رطوبت آنها گرفته شود. در نهایت، محصولات خشکشده بستهبندی شده و برای عرضه به بازار آماده میشوند.
این فعالیت تنها به صادقیار محدود نمیشود و زنان دیگری نیز در این کارگاه با او همکاری میکنند. به گفته او، زنان زیادی -بهویژه در ولسوالیها- به این کار علاقهمند استند، اما نبود تجهیزات لازم، از جمله سیستمهای خشککن، مانع ورود آنها به این حرفه شده است.
در میان افرادی که در این کارگاه فعالیت دارند، عالیه غوریار، محصل رشتهی اقتصاد و مدیر مالی شرکت پروسس و بستهبندی مواد غذایی صادقیار، این کار را فرصتی برای نوآوری میداند. «شرکت صادقیار تنها به سود و تولیدات تکراری فکر نمیکند. هدف ما تولید محصولات نوآورانهای است که جامعه به آن نیاز دارد و هدفهای بزرگی نیز در پیش داریم.»
غوریار تجربیه کار در یک محیط کاملاً زنانه را نیز قابل توجه میداند و میافزاید: «چون همه ما خانم هستیم، احساس امنیت کامل داریم و یکدیگر را بهتر درک میکنیم.»
با این حال، او به یکی از چالشهای مهم دیگر نیز اشاره میکند: ناشناختهبودن محصولات. به گفتهی او، برای رشد بیشتر، لازم است این تولیدات در سطح گستردهتری معرفی شوند. او میگوید که حضور در نمایشگاههای داخلی و خارجی میتواند نقش مهمی در معرفی این محصولات و گسترش بازار آنها داشته باشد.
در همین حال، کارشناسان اقتصادی نیز، بر اهمیت چنین فعالیتهایی تأکید دارند. عزیزالله صامت، کارشناس اقتصادی، با اشاره به نقش زنان در اقتصاد خانواده میگوید که این نوع تجارتها، با وجود نیاز به سرمایه نسبتاً کم، میتواند دستآوردهای مهمی برای زنان به همراه داشته باشد.
صامت میافزاید: «زنان با ورود به چنین تجارتها میتوانند نقش اقتصادی در خانه داشته باشند. پروسس و خشککردن میوهها یک زمینهی خوب است که تاکنون کمتر به آن توجه شده و میتواند دستآورد مالی خوبی برای خانوادهها داشته باشد.»
او همچنان به تغییر در شیوههای تولید اشاره کرده و میافزاید: «در گذشته خشککردن میوهها به صورت درست و صحی پروسس نمیشد، اما اکنون میتواند به یک محصول پرطرفدار با مشتریان زیاد تبدیل شود.»
به گفتهی صامت، برای توسعه این بخش، حمایت نهادهای مرتبط ضروری است؛ بهویژه در زمینهی فراهمسازی تجهیزات برای زنانی که در ولسوالیها زندگی میکنند و دسترسی بیشتری به میوه دارند. «نهادها باید امکانات لازم را برای زنانی که در ولسوالیها زندگی میکنند و دسترسی زیادی به میوه دارند، فراهم شود تا به رشد اقتصادی برسند.»
در همین حال، فعالان حقوق زنان نیز، چنین ابتکارهایی را در شرایط کنونی افغانستان بسیار مهم میدانند. معصومه جامی، فعال حقوق زنان، باور دارد که فعالیت اقتصادی زنان میتواند تأثیر مستقیمی بر وضعیت خانوادهها داشته باشد.
او میگوید: «جامعه به فعالیت زنان نیاز دارد. فعالیت اقتصادی به سرپا ماندن خانواده و تامین امنیت و آرامش برای فرزندان کمک میکند. در شرایطی که زنان اجازهی کار بیرون را ندارند، انجام تجارت در خانه میتواند توانمندی زنان را تقویت کند.»
جامی همچنان بر اهمیت حمایتهای مالی و روانی تاکید کرده و میافزاید که بدون چنین حمایتهایی، ادامه و گسترش این نوع فعالیتها با دشواری روبهرو خواهد شد.
افغانستان با وجود تولید فراوان میوه، به دلیل نبود امکانات مناسب برای پروسس و نگهداری، هر سال شاهد ضایعشدن بخش قابل توجهی از محصولات کشاورزی است. در چنین شرایطی، توسعهی صنایع کوچک و خانگی، مانند خشککردن میوهها، میتواند هم از هدررفت منابع جلوگیری کند و هم فرصتهای شغلی تازهای ایجاد کند.
در سالهای اخیر، افزایش محدودیتها بر کار زنان باعث شده که بسیاری از آنها به فعالیتهای خانگی روی بیاورند. در این میان، تجارتهایی مانند پروسس و خشککردن میوهها، نهتنها یک راهحل اقتصادی، بلکه راهی برای حفظ نقش اجتماعی زنان نیز به شمار میرود.
