سلامت زنان در افغانستان؛ نظام بهداشت از سیاستهای جنسیتی طالبان متاثر شده است
حدیث حبیبیار
ریچارد بنت، گزارشگر ویژهی حقوق بشر سازمان ملل در امور افغانستان، در گزارش تازهای گفته که سیاستهای طالبان در برابر زنان و دختران، نظام صحی افغانستان را در معرض یک بحران «عمیق و درازمدت» قرار داده است.
آقای بنت در این گزارش که به شورای حقوق بشر سازمان ملل ارایه شده، وضعیت دسترسی زنان و دختران به خدمات صحی را «سیستماتیک، تبعیضآمیز و سرکوبگرانه» توصیف کرده و گفته که ادامهی این روند میتواند که پیامدهای جبرانناپذیری برای نسلهای آینده داشته باشد.
این گزارش بنت تحت عنوان «حق سلامت زنان و دختران در افغانستان» بر پایهی گفتوگوهای گروهی و مصاحبههای فردی با ۱۳۷ نفر در ۲۹ ولایت، دریافت ۱۷ گزارش مکتوب و همچنان دادههای یک نظرسنجی از بیش از ۸ هزار زن در ۳۳ ولایت تهیه شده است.
تشدید تبعیض جنسیتی در نظام صحی
در این گزارش آمده است که پس از بازگشت طالبان به قدرت، یک نظام «نهادینهشدهی تبعیض جنسیتی» در افغانستان حاکم شده که تمامی عرصههای زندگی زنان، از جمله حق دسترسی به خدمات صحی را تحت تأثیر قرار داده است.
به گفتهی بنت، این محدودیتها تنها به حوزهی سلامت محدود نمیشود؛ بلکه آموزش، اشتغال، آزادی رفتوآمد و مشارکت اجتماعی زنان را نیز دربر میگیرد؛ مسألهای که به صورت مستقیم و غیرمستقیم سلامت جسمی و روانی آنان را تضعیف کرده است.
محدودیت رفتوآمد
آقای بنت در این گزارش گفته که شرط اجباری «محرم» یکی از جدیترین موانع دسترسی زنان به خدمات صحی است. در بسیاری از ولایتها، زنان بدون همراهی یک مرد خویشاوند اجازهی مراجعه به مرکزهای درمانی را ندارند.
بر اساس یافتههای این گزارش، در مواردی زنان در وضعیتهای اضطراری به دلیل نداشتن محرم از دریافت خدمات فوری محروم شده اند. حتا مواردی ثبت شده که زنان در مقابل دروازهی شفاخانه زایمان کرده یا کودکان به دلیل تأخیر در انتقال به مرکز صحی جان باخته اند.
در بخشی از این گزارش آمده که این محدودیت نه تنها بیماران؛ بلکه کارکنان زن صحی را نیز با مشکل مواجه کرده و ادامهی کار آنان را دشوار ساخته است.
پوشش اجباری
بنابر این گزارش، رعایت نوع خاصی از پوشش که از سوی طالبان تعیین شده، شرط ورود زنان به مرکزهای صحی است. در برخی موارد، زنان بیمار یا کارکنان زن به دلیل «عدم رعایت» این دستورالعملها از ورود منع شده اند.
در گزارش آمده که بازرسیهای مکرر برای نظارت بر اجرای قوانین مربوط به پوشش و تفکیک جنسیتی، فضای ترس و فشار روانی را در مرکزهای درمانی افزایش داده و سبب کاهش مراجعهی زنان به خدمات صحی شده است.
ممنوعیت آموزشهای پزشکی
آقای بنت در گزارش خود افزوده که یکی از «نگرانکنندهترین» بخشهای این گزارش، اشاره به ممنوعیت آموزشهای پزشکی برای زنان در دسامبر ۲۰۲۴ است. طالبان آموزش زنان در رشتههای پزشکی چون پرستاری، قابلهگی و سایر آموزشهای مربوط با سلامت را متوقف کردند.
ریچارد بنت تاکید کرده است که این اقدام به طور سیستماتیک، مسیر ورود نسل جدیدی از پزشکان و قابلههای زن را مسدود کرده و در سالهای آینده کمبود شدید نیروی صحی زن را به دنبال خواهد داشت.
او افزوده که در شرایطی که بسیاری از زنان تنها در صورت حضور کارکنان زن حاضر به مراجعه به مرکزهای درمانی هستند، این محدودیتها میتواند دسترسی میلیونها زن را به خدمات اساسی درمانی از بین ببرد.
همچنان گزارشگر ویژهی حقوق بشر گفته که طالبان «تفکیک جنسیتی سختگیرانهای» را در بیمارستانها و مرکزهای درمانی اعمال کرده اند. زنان و مردان در بخشهای جداگانه خدمات دریافت میکنند و ارتباط حرفهای میان کارکنان زن و مرد نیز محدود شده است.
او افزوده که این وضعیت نه تنها حق حریم خصوصی بیماران را نقض میکند؛ بلکه کیفیت خدمات درمانی و مشورتهای تخصصی را نیز کاهش داده است.
افزایش مرگومیر مادران
در این گزارش آمده که افغانستان همچنان یکی از بالاترین نرخهای مرگومیر مادران در جهان را دارد. کاهش دسترسی به خدمات تنظیم خانواده، کمبود کارکنان زن صحی و محدودیتهای گسترده، وضعیت مادران باردار را وخیمتر کرده است.
در بندی از این گزارش نوشته شده که سوءتغذیه گسترده در میان زنان باردار، افزایش ازدواجهای زیر سن و کاهش خدمات مراقبتهای پیش و پس از زایمان، خطر مرگومیر مادران و نوزادان را افزایش داده است.
در گزارش آمده که محدودیت دسترسی به وسایل پیشگیری از بارداری نیز استقلال زنان در تصمیمگیری دربارهی سلامت باروری را تضعیف کرده است.
همچنان بنت در گزارش خود تأکید کرده که محدودیتهای گسترده بر آموزش، اشتغال و آزادیهای اجتماعی، بحران شدید سلامت روان در میان زنان و دختران ایجاد کرده و افسردگی، اضطراب و احساس ناامیدی در میان زنان افزایش یافته است.
او افزوده که دسترسی به خدمات مشاوره و درمان روانی بسیار محدود میباشد و این وضعیت بهویژه در میان دختران جوانی که از ادامه آموزش محروم شده اند، نگرانکننده توصیف شده است.
آقای بنت در این گزارش تصریح کرده است که سیاستهای طالبان در برابر زنان همچنان میتواند در چارچوب حقوق بینالملل به عنوان «جنایت علیه بشریت» و مصداق «آپارتاید جنسیتی» بررسی شود.
او تأکید کرده که محرومسازی سیستماتیک زنان از حق آموزش، کار، آزادی رفتوآمد و دسترسی به خدمات صحی، نقض آشکار تعهدات بینالمللی افغانستان است.
کاهش کمکهای بینالمللی
این مقام سازمان ملل گفته که در کنار محدودیتهای داخلی، کاهش شدید کمکهای بینالمللی نیز نظام صحی افغانستان را با بحران روبهرو کرده است.
بر اساس این گزارش، صدها مرکز صحی به دلیل کمبود بودجه متوقف شده اند و میلیونها نفر نیازمند کمکهای فوری بشردوستانه هستند. گزارشگر ویژه تاکید کرده است که بدون حمایت فوری و پایدار جامعهی جهانی، فروپاشی گستردهی خدمات صحی دور از انتظار نیست.
گزارشگر ویژهی سازمان ملل همچنان از جامعهی جهانی خواسته است که از عادیسازی روابط با طالبان بدون بهبود وضعیت حقوق زنان خودداری کند.
او همچنان خواستار لغو فوری ممنوعیت آموزش پزشکی برای زنان، رفع محدودیتهای رفتوآمد، تضمین دسترسی زنان به خدمات صحی باکیفیت و حمایت پایدار از نظام صحی افغانستان شده است.
به گفتهی بنت، حمایت از زنان و دختران افغانستانی نه تنها یک ضرورت حقوق بشری؛ بلکه شرط اساسی برای بقای نظام صحی و آیندهی جامعهی افغانستان است.
پس از بازگشت طالبان به قدرت، وضعیت حقوق بشر در افغانستان با سرعت رو به وخامت رفته و زنان بیشترین آسیب را دیده اند. محرومیت آموزشی، محدودشدن اشتغال، ممنوعیت رفتوآمد بدون محرم، حذف زنان از فضاهای عمومی و کنترل شدید بر فعالیتهای اجتماعی آنان، مجموعهای از محدودیتهایی را ایجاد کرده که سازمان ملل آن را «عمیقترین بحران حقوق زنان در جهان» توصیف میکند. این شرایط نهتنها آینده زنان و دختران؛ بلکه مسیر توسعه و ثبات افغانستان را نیز با خطر روبهرو کرده است.
در همین حال، طالبان ریچارد بنت را بهدلیل انتشار گزارشهای انتقادی دربارهی نقض حقوق بشر -بهویژه علیه زنان- به افغانستان ممنوعالورود کرده اند. این تصمیم دسترسی مستقیم او به داخل افغانستان را محدود کرده است.
بنت از طریق دیدارهای منطقهای، گردآوری شهادتهای افغانستانیها در بیرون از کشور و همکاری با نهادهای بینالمللی، همچنان گزارشهایی از وضعیت زنان ارایه میکند.
