از تبعید تا امید بازگشت؛ روایت دختر افغانستانی از مهاجرت و بلاتکلیفی
آینور سعیدپور
*جواهر سادات، ۲۴ سال دارد؛ دانشجوی اقتصاد بود که با بازگشت طالبان به قدرت، از ادامهی تحصیل بازماند. فعالیتهای مدنیاش و محدودیتهای روزافزون علیه زنان، خانوادهاش را ناگزیر به ترک افغانستان کرد. اکنون در اسلامآباد، پایتخت پاکستان در مکتبی تدریس میکند؛ اما همچنان با ترس از اخراج و بیسرنوشتی دستوپنجه نرم میکند و چشمانتظار روزی است که دوباره در وطنش به دانشگاه بازگردد.
گفتوگوی خبرگزاری بانوان افغانستان با جواهر سادات، مهاجر افغانستانی در پاکستان
سعیدپور: در نخست دوست داریم که آشنایت با شما داشته باشم:
سادات: 24 ساله هستم. دانشجوی دانشکدهی اقتصاد بودم که با آمدن طالبان به افغانستان، از ادامهی تحصیل بازماندم. در حال حاضر در یکی از مکتبهای خصوصی اسلامآباد تدریس میکنم.
سعیدپور: چه چیزی باعث شد که تصمیم به مهاجرت بگیرید؟
سادات: پدرم کارمند دولت بود و مادرم در یکی از مکتبهای شهر هرات تدریس میکرد. خودم نیز از فعالان مدنی بودم. با آمدن طالبان، نخست به دلیل محرومشدن خودم و خواهران کوچکترم از تحصیل، و سپس بهدلیل فشارها و محدودیتهایی که بر فعالان مدنی وارد میشد، تصمیم به مهاجرت گرفتیم. طالبان زندگی را برای کسانی که فعالیت مدنی داشتند، دشوار کرده بودند و ما برای رسیدن به زندگی بهتر ناچار به ترک کشور شدیم.
سعیدپور: با چه تهدیدهایی در افغانستان روبهرو بودید؟
سادات: طالبان زنان و دخترانی را که فعالیت مدنی داشتند یا حتا برای کوچکترین حقوقشان صدا بلند میکردند، یکی پس از دیگری سرکوب میکردند. صدای زنان روزبهروز خاموشتر میشد. برخی از دوستان ما ناپدید شدند و از وضعیتشان خبری در دست نبود. ما نیز احساس خطر میکردیم و به همین دلیل مجبور به ترک کشور شدیم.
سعیدپور: آیا احساس میکنید زنان در افغانستان بیش از دیگران در معرض خطر هستند؟
سادات: زنان سالها برای حق تحصیل و کار مبارزه و بارها صدای خود را بلند کرده؛ اما همواره سرکوب شدهاند. کوچکترین حقوق آنان گرفته شده است. طالبان با مبارزه و آزادی زنان مخالف اند. بسیاری از زنان فعال اکنون در افغانستان پنهان زندگی میکنند تا از جانشان محافظت کنند. به همین دلیل، زنان بیش از دیگران در معرض خطر استند.
سعیدپور: چه زمانی مهاجرت کردید؟ آیا این روند قانونی بود یا غیرقانونی؟
سادات: اواسط سال ۲۰۲۲ بهصورت غیرقانونی وارد پاکستان شدیم. به دلیل نداشتن ویزا، زندگی بسیار دشوار بود و در نهایت از پاکستان اخراج شدیم. سپس به ایران رفتیم؛ اما شرایط در آنجا نیز برای مهاجران افغانستانی مناسب نبود. در سال ۲۰۲۴ همراه با ویزا دوباره به پاکستان آمدیم.
سعیدپور: بزرگترین چالشها و ترسهایی که هنگام مهاجرت داشتید چه بودند؟
سادات: مهاجرت خود یک چالش بزرگ است. انسان مجبور میشود وطن، خانه و خانوادهاش را ترک کند. نداشتن حمایت مالی، نداشتن محل بودوباش، اقامت غیرقانونی، ترس از اخراج، یادگیری زبان جدید و سازگارشدن با جامعهای متفاوت، همه از دشواریهای بزرگ این مسیر است.
سعیدپور: تجربهی شما در مسیر مهاجرت چگونه بود؟ چه لحظههای دشوار یا تأثیرگذاری داشتید؟
سادات: وقتی از خاک و وطن خود بیرون میشوید، تنها هستید و کسی کمکتان نمیکند. ما نیز مانند بسیاری از مهاجران با نبود حمایت مالی، ترس از شناساییشدن توسط طالبان یا نهادهایی که از آنها گریخته بودیم، مشکلات راه، ندانستن زبان و بلاتکلیفی در زندگی روبهرو بودیم. این لحظهها از سختترین تجربههای زندگیام بوده است.
سعیدپور: در مسیر مهاجرت یا در کشور مقصد، چه تهدیدهایی احساس میکنید؟
سادات: در شرایط کنونی که تنشها میان افغانستان و پاکستان افزایش یافته، وضعیت افغانستانیهای مقیم پاکستان نیز دشوارتر شده است. بسیاری از صاحبخانهها خانههایشان را به افغانستانیها کرایه نمیدهند یا با بهای بسیار بالا میدهند. پولیس در نقاط مختلف موترها را بازرسی میکند و ما هر لحظه در خطر اخراج قرار داریم. این وضعیت زندگی را برای ما بسیار دشوار کرده است.
سعیدپور: چه دشواریهایی برای انطباق با جامعه جدید داشتید؟
سادات: نداشتن زبان یکی از بزرگترین چالشها است. همچنان سازگارشدن با هزینههای زندگی با واحد پولی جدید، فرهنگ متفاوت و شیوه پوشش متفاوت از دیگر دشواریهایی است که با آن روبهرو استیم.
سعیدپور: آیا فرصتهای تحصیل یا کار برای شما فراهم شده است؟
سادات: متأسفانه پاکستان صدور ویزای تحصیلی برای دختران افغانستانی را متوقف کرده است و ما به منابع و فرصتهای تحصیلی دسترسی نداریم.
سعیدپور: گر شرایط بهبود یابد، آیا دوست دارید به افغانستان بازگردید؟
سادات: با آنکه در صورت بازگشت باید همهچیز را از صفر آغاز کنیم، اما اگر شرایط بهبود یابد و مکتبها و دانشگاهها دوباره باز شوند، میخواهم به کشورم برگردم و تحصیلاتم را ادامه بدهم.
سعیدپور: با وجود همهی چالشها در پاکستان، چه چیزی بیشترین امید را برای شما ایجاد میکند؟
سادات: داشتن یک مرجع حمایتی، پایان جنگ، رفتن طالبان از افغانستان، بازگشایی مکتبها و دانشگاهها، و زندگی در محیطی امن و آرام در کنار خانوادهام، بزرگترین امیدم است.
*یاداشت: نام مصاحبهشونده به درخواست خودش مستعار آورده شده است.
