تهیه‌ی ترشی توسط زنان در فراه؛ تلاشی برای بقا در سایه‌ی رکود اقتصادی

هم‌زمان با رکود بازار محصولات کشاورزی در فراه و کاهش چشم‌گیر قدرت خرید مردم، شماری از زنان این ولایت برای نجات خانواده‌های‌شان از فشار اقتصادی، به تهیه‌ی ترشی‌های خانگی رو آورده‌اند؛ کاری که در ظاهر ساده به نظر می‌رسد؛ اما برای بسیاری از این خانواده‌ها به تنها راه بقا در وضعیت دشوار اقتصادی بدل شده است.

ریحانه [نام مستعار]، در یکی از ولسوالی‌های فراه زندگی می‌کند. او پس از بی‌کار‌شدن همسر و فرزندانش تصمیم گرفته تا به هم‌راه دو دخترش در گوشه‌ای از خانه، کارگاه کوچک و ابتدایی تهیه‌ی ترشی را راه‌اندازی کند. به گفته‌ی او، این تصمیم از سر ناچاری گرفته شده است. «وقتی دیدم همسر و فرزندانم بی‌کار شده‌اند و درآمدی در خانه نیست، مجبور شدم کاری پیدا کنم که از دستم بربیاید».

او می‌گوید که سرمایه‌ی ابتدایی که برای شروع این کار در اختیار داشته، بسیار ناچیز بوده و به همین دلیل همه‌ی مرحله‌های کار را به‌صورت دستی انجام می‌دهد. «از شست‌وشو و خرد کردن سبزی و میوه گرفته تا ترکیب ادویه‌ها و بستن بوتل‌ها، همه با دست انجام می‌شود، چون وسایل پیش‌رفته نداریم و توان خریدش را هم نداریم».

ریحانه می‌افزاید که مواد ابتدایی را از بازار محلی تهیه می‌کند؛ سرکه، نمک، مرچ و دارو‌های محلی اصلی‌ترین مواد مورد استفاده‌اند. سبزی‌ها و برخی میوه‌ها را نیز در صورت امکان از محصولات باقی‌مانده‌ی بازار خریداری می‌کند تا با هزینه‌ی کم‌تر کار را پیش ببرد. «سعی می‌کنیم از چیزهایی استفاده کنیم که ارزان‌تر باشد، چون توان خرید مواد گران را نداریم».

او می‌افزاید که روند تهیه‌ی ترشی چندین مرحله دارد. ابتدا سبزی یا میوه‌ها پاک‌کاری و شسته می‌شوند، سپس برای مدتی در هوای آزاد گذاشته می‌شوند تا نیم‌خشک شوند. پس از آن با سرکه و ادویه‌ها ترکیب شده و در بوتل‌های شیشه‌ای ساده بسته‌بندی می‌شوند. این بوتل‌ها معمولاً بازیافتی‌اند و دوباره مورد استفاده قرار می‌گیرند.

ریحانه از نبود بازار فروش شکایت دارد و می‌گوید که فروش محصولات با چالش‌های زیادی روبه‌رو است و بیش‌تر فروش از طریق همسایه‌ها، آشنایان یا سفارش‌های محدود انجام می‌شود. او می‌‌افزاید: «بازار درست و حسابی نداریم. هرکس از همسایه‌ها بخواهد می‌خرد. گاهی هم سفارش می‌دهند؛ اما فروش زیاد نیست».

هم‌چنان زرغونه [نام مستعار]، دختر ریحانه، که پیش از این دانش‌آموز مکتب بوده، اکنون بخش زیادی از وقتش را صرف کمک به مادرش می‌کند. او می‌گوید که پس از محدود‌شدن آموزش و خانه‌نشین شدن، احساس بی‌هدفی و افسردگی داشته و مجبور شده تا به این کار روی آورد. «قبلاً بیش‌تر وقتم صرف درس می‌شد؛ اما حالا در خانه هستم و با مادرم کار می‌کنم».

او می‌افزاید که هم‌کاری در تهیه و بسته‌بندی ترشی سبب شده تا احساس «توانایی و قوی‌بودن» کند. به گفته‌ی او، این کار نه تنها کمک اقتصادی است؛ بلکه از نظر روحی نیز برایش اهمیت دارد. «این کار باعث می‌شود احساس بی‌فایدگی نکنم و بدانم سهمی هرچند کوچک در کمک به خانواده دارم».

به گفته‌ی زرغونه، درآمد حاصل از فروش ترشی هرچند اندک است؛ اما در تأمین بخشی از مصرف‌های روزمره مانند خرید آرد، روغن یا سایر نیازهای ابتدایی نقش دارد. او تأکید می‌کند: «درآمدش زیاد نیست؛ اما حداقل کمک می‌کند که دست‌مان پیش دیگران دراز نباشد».

در همین حال کارشناسان اقتصادی در فراه باور دارند که چنین فعالیت‌هایی اگرچه اکنون در مقیاس کوچک انجام می‌شود؛ اما ظرفیت رشد دارد. آنان می‌گویند که فرآوری محصولات کشاورزی، از جمله تهیه ترشی، می‌تواند از ضایع‌شدن سبزی و میوه در فصل برداشت جلوگیری کند.

آنان نبود بازار منظم فروش، کم‌بود سرمایه‌ی ابتدایی، نداشتن امکانات بسته‌بندی معیاری و نبود آموزش‌های لازم را از چالش‌های جدی این بخش عنوان می‌کنند. به باور کارشناسان، اگر زمینه‌ی فروش گسترده‌تر فراهم شود، این فعالیت می‌تواند به منبع درآمد پای‌دار برای زنان تبدیل شود.

شهاب، یکی از کارشناسان محلی در بخش کشاورزی، می‌گوید که حمایت از چنین ابتکارهای کوچک می‌تواند در بهبود وضعیت اقتصادی خانواده‌ها نقش داشته باشد. او می‌افزاید که در بسیاری از کشورها، کسب‌و‌کار کوچک خانگی نقش مهمی در اقتصاد محلی دارد و می‌توان از این تجربه‌ها استفاده کرد.

به گفته‌ی او، ایجاد کارگاه‌های کوچک، فراهم‌سازی آموزش‌های تخنیکی و دست‌رسی به بازار، سه گام اساسی برای تقویت این بخش است. او تأکید می‌کند: «فرآوری محصولات زراعتی مانند تهیه ترشی می‌تواند ارزش ایجاد کند و اگر حمایت شود، زنان نقش مهمی در اقتصاد محلی خواهند داشت».

این در حالی‌ست که زنان در افغانستان در وضعیتی که فرصت‌های کاری بیرون از خانه محدود است، محیط خانه را به محل کار و تولید تبدیل کرده‌اند.

تلاش این زنان نشان می‌دهد که حتا در  وضعیت دشوار نیز راه‌هایی برای ادامه زندگی و حفظ معیشت خانواده جست‌وجو می‌شود. تهیه‌ی ترشی خانگی در فراه، فراتر از یک فعالیت ساده آشپزخانه‌ای، به نمادی از مقاومت اقتصادی و امید در برابر رکود و تنگ‌نای معیشتی تبدیل شده است.