سیاست خاموشسازی طالبان؛ در ۲۰۲۵ بر خبرنگاران زن چه گذشت؟
آینور سعیدپور
مرکز خبرنگاران افغانستان، در گزارش سالانهی ۲۰۲۵ خود هشدار داده است که وضعیت آزادی رسانهها در افغانستان بهگونهی بیسابقهای «تیره و به شدت محدود» شده و زنان خبرنگار بیش از هر زمان دیگر با سرکوب، تبعیض و حذف سیستماتیک از فضای رسانهای روبهرو بودهاند.
در این گزارش آمده که در ۲۰۲۵ دستکم ۲۰۵ مورد خشونت و نقض آزادی رسانهها در افغانستان ثبت شده است؛ آماری که نسبت به سال گذشته حدود ۱۳ درصد افزایش را نشان میدهد. بر بنیاد این گزارش، تمامی این رویدادها ـ به استثنای موردهای مرتبط با حملههای بیرونمرزی به نهادها و مقامهای حکومت طالبان نسبت داده شدهاند.
خبرنگاران زن هدف اصلی محدودیتها
مرکز خبرنگاران افغانستان، تأکید میکند که سیاستهای رسانهای حاکم، بهگونهی خاص بر حذف و خاموشسازی صدای خبرنگاران زن متمرکز بوده است. جلوگیری از حضور زنان در نشستهای خبری مقامهای ارشد طالبان، سانسور صدای خبرنگاران زن در کنفرانسهای زنده و منع آنان از دسترسی به منبعهای اطلاعاتی، از برجستهترین نمونههای تبعیض جنسیتی در ۲۰۲۵ عنوان شده است.
در بخشی از این گزارش آمده که در جریان یک نشست خبری امیرخان متقی، وزیر خارجهی طالبان، که در ۲۳ جولای ۲۰۲۵ در کابل برگزار شد، صدای دو خبرنگار زن هنگام طرح پرسش بهگونهی زنده از تلویزیون ملی قطع شد؛ اقدامی که بهگفتهی این نهاد، نماد آشکار سانسور صدای زنان در رسانههای دولتی است.
حذف تدریجی زنان از رسانهها
بر اساس این گزارش، از مجموع ۱۶۶ مورد تهدید ثبتشده علیه خبرنگاران، ۳۴ مورد بازداشت بوده که پنج تن از آنان هنوز در زندان بهسر میبرند. زنان خبرنگار در ولایتها، افزون بر این فشارها، با محدودیتهای شدیدتری مواجهاند؛ از جمله جلوگیری از تمدید جواز کاری، ممانعت از تهیه گزارش میدانی و عدم اجازه حضور در برنامههای رسمی.
مرکز خبرنگاران افغانستان به نقل از چند خبرنگار زن گزارش داده که حتا با داشتن محرم، در جریان تهیه گزارش بازداشت و بازجویی شدهاند. در یکی از این موارد، یک گزارشگر زن در غرب افغانستان دو روز در بازداشت نگهداشته شده است.
تعطیلی رسانهها و خاموششدن رسانههای زنان
در ۲۰۲۵، ممنوعیت نشر تصویرهای زندهجان به ۱۷ ولایت دیگر گسترش یافته که در پی آن دستکم ۲۰ تلویزیون تعطیل شدهاند. شمار ولایتهای که این ممنوعیت در آنها اجرا میشود، اکنون به ۲۳ ولایت رسیده است. افزون بر آن، دو تلویزیون و دو رادیو به دلیلهای سیاسی یا امنیتی بسته شدهاند و رسانههای ویژهی زنان نیز با تهدید جدی تعطیلی روبهرو بودهاند.
در اپریل، اداره محلی بدخشان فعالیت دو رادیوی ویژهی زنان را به استناد قانون امربهمعروف و نهیازمنکر متوقف کرد؛ قانونی که صدای زنان را «عورت» خوانده و نشر آن را ممنوع دانسته است.
در بخش دیگر این گزارش آمده که تاکنون ۲۴ دستورالعمل رسانهای به رسانهها ابلاغ شده که پنج مورد آن بهگونهی مشخص زنان را هدف قرار میدهد. این دستورالعملها شامل ممنوعیت کار زنان در رسانههای دولتی، محدودیت حضور آنان در دفترهای رسانهای، منع مصاحبه زنان با مردان، و ممنوعیت نشر صدای زنان در برخی ولایتها است.
همچنان، اجرای قانون امربهمعروف و نهیازمنکر طالبان، با الزام حجاب کامل، محدودیت سفر بدون محرم و ممنوعیت ارایهی خدمات حملونقل به زنان تنها، دسترسی خبرنگاران زن به کار و فعالیت حرفهای را بیش از پیش دشوار ساخته است.
مرکز خبرنگاران افغانستان هشدار میدهد که تداوم این وضعیت، نهتنها حقوق اساسی خبرنگاران، بلکه آینده آزادی بیان و توسعه رسانهای در افغانستان را با تهدید جدی روبهرو کرده است. این نهاد میگوید که طالبان با تبدیل رسانههای دولتی به ابزار تبلیغاتی و سرکوب رسانههای مستقل، سیاست «تکصدایی» را بهگونهی نظاممند دنبال میکند؛ سیاستی که زنان نخستین قربانیان آن بودهاند.
