۱۵ اگست و دو روایت؛ زنان «روز سیاه» و طالبان «روز فتح» می‌نامند

هم‌زمان با فرارسیدن ۲۴ اسد، سال‌روز سقوط نظام جمهوری و حاکمیت‌ دوباره‌ی طالبان بر افغانستان؛ فضای دو هویتی بر افغانستان حاکم شده است. طالبان از آن به عنوان «روز فتح» تجلیل می‌کند و در سراسر افغانستان رخصتی عمومی اعلام کرده‌اند. در حالی دانش‌آموزان، دانش‌جویان، زنان معترض و فعالان حقوق بشر نسبت به چهار سال «سرکوب، محرومیت، اختناق و نادیده‌ گرفته‌شدن وضعیت حقوق» از سوی جهان انتقاد دارند. زنان و دختران از ۲۴ اسد (۱۵ اگست) به عنوان روز «سیاه» در تاریخ افغانستان و زندگی شان عنوان می‌کنند.

در ۱۵ اگست ۲۰۲۱، با فرار محمداشرف ‌غنی، رییس‌جمهور افغانستان، کابل به عنوان آخرین شهر در تصرف نیروهای نظام پیشین سقوط کرد و طالبان وارد ارگ ریاست‌جمهوری شدند. افغانستان در این روز بار دیگر تحول بزرگی را در تاریخ سیاسی‌ پر از فرازونشیبش تجربه کرد.

دو دهه حاکمیت نظام دموکراسی بر افغانستان با فرار اشرف غنی، فرو پاشید و زیرساخت‌ها و نظام سیاسی، اجتماعی و فرهنگی افغانستان دچار دگرگونی شدید شد. فقر شدید، انزوای سیاسی و اقتصادی افغانستان، فروپاشی نیروهای مسلح، ازبین‌رفتن کابینه، تعلیق تمامی قانون‌های اجرایی افغانستان، بسته‌شدن نهادهای بین‌المللی، تعلیق پروژه‌های انکشافی، حذف زنان از تمامی بخش‌ها چون سیاست، اقتصاد، فرهنگ و هنر؛ از تحول‌های است که افغانستان پس از حاکمیت طالبان گواه آن بوده است.

در این میان، نقض گسترده‌ی حقوق بشر از جمله حذف هدف‌مند زنان و دختران از تمامی بخش‌ها در چهار سال گذشته از عمده‌ترین دلیل انزوای سیاسی و اقتصادی افغانستان بوده است. طالبان زمانی که در ۲۴ اسد ۱۴۰۰ قدرت را به دست گرفت؛ به سرعت به قانون‌های دهه‌ی ۷۰ شان بازگشت و محدودیت‌های گسترده بر زنان و دختران صادر کرده است.

داده‌های سازمان ملل متحد، نشان می‌دهد که طالبان کم‌ازکم با ۱۰۰ فرمان زنان را از زندگی عمومی حذف کرده است. این فرمان‌ها تقریبا همه‌ی جنبه‌های زندگی زنان را دربر گرفته است. زنان از حق آموزش بالاتر از صنف ششم، کار، گشت‌وگذار بدون هم‌راهی یک مرد، انتخاب لباس، ورزش، استفاده از مکان‌های تفریحی و پارک‌ها، حمام‌های عمومی، رستورانت و آرایش‌گاه‌ها ممنوع شده و حتا صدای آنان در مکان‌های عمومی نیز «عورت» عنوان شده است. وضعیتی که به عنوان یکی از جدی‌ترین بحران‌های حقوق بشری در جهان توصیف شده است.

این فرمان‌ها بیش‌تر به شیوه‌ی تدریجی وضع شده و مسوولیت اجرایی‌کردن این فرمان‌ها را وزارت امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر طالبان برعهده داشته است. هبت‌الله آخوندزاده، رهبر طالبان برای تطبیق‌کردن این فرمان‌ها، اختیارهای گسترده به محتسبان وزارت امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر داده است. این اختیارها از هشدار گرفته تا بازداشت را شامل می‌شود.

در جریان سال گذشته، وزارت امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر، بارها دختران را به اتهام «بی‌حجابی» بازداشت کرده و سپس آنان را با دریافت ضمانت مالی و کتبی رها کرده است.

در جریان سال گذشته نیز، بارها نهادهای حقوق بشری از جمله دفترهای وابسته به سازمان ملل از طالبان خواستند که سیاست‌های شان را لغو کنند؛ اما این گروه هم‌چنان بر تطبیق آن‌چه که «شریعت اسلامی» عنوان کرده، پافشاری کرده است.

در این سال، خواست‌های زنان و دختران مبنی بر بازشدن مکتب، دانش‌گاه و مشارکت فعالانه در جریان‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بدون پاسخ باقی ماند.

حوریه –نام مستعار-، یکی از دختران معترض است که برای دست‌یابی به حقوقش پیوسته در برنامه‌های اعتراضی شرکت کرده است. او از پانزدهم اگست (۲۴ اسد)، به عنوان روز «سیاه» در تاریخ افغانستان و زندگی‌اش یاد می‌کند. روزی که سبب شد خود و هزاران دختر دیگر به کنج خانه‌ها رانده شوند.

این دختر معترض از وضعیت حاکم بر افغانستان شکوه کرده؛ اما می‌گوید که هم‌چنان متعهد به ادامه‌ی فعالیت‌های اعتراضی‌اش است. حوریه بر این باور است که برای آزادی و رسیدن به حقوق شهروندی و انسانی باید ایستادگی و مبارزه کرد.

او از شهروندان افغانستان به ویژه زنان و دختران می‌خواهد که به شیوه‌های مختلف، بار دیگر به سیاست‌های طالبان در برابر زنان اعتراض کرده و صدای حق‌خواهی‌شان را بلند کنند. او می‌افزاید که جهان در آستانه‌ی فراموش‌کردن بحران حقوق بشری حاکم بر افغانستان است؛ اما زنان نباید اجازه دهد که دیگرای برای سرنوشت شان تصمیم‌گیری کنند.

حوریه، می‌افزاید که «برای آزادی باید فریاد» زده شود تا حقوق اساسی شهروندان افغانستان به آنان بازگردانده شود. او می‌افزاید: «برای آنانی که در میان ما نسیتند، برای دخترانی که پشت درهای بسته‌ی مکتب مانده و برای زنانی که صدای شان در خیابان‌ها خفه شده؛ هم‌صدا شویم».

بنفشه، -نام مستعار-، دیگر زن معترض نیز می‌گوید که طالبان در چهار سال گذشته زنان و دختران را از همه‌ی حقوق شان محروم کرده و شهروندان افغانستان باید در برابر این وضعیت صدای‌شان را بلند کنند.

این زن معترض، تأکید دارد که سکوت در برابر این وضعیت به معنای «پذیرفتن ظلم و هم‌سوی با این وضعیت» است. بنفشه نیز، می‌افزاید که در چهار سال گذشته زنان افغانستان یکی از بدترین شرایط را تجربه کرده و این وضعیت باید تغییر کند. به گفته‌ی او؛ اما تغییر نیازمند حرکت جمعی‌ای است که سبب تحول در همه‌ی بخش‌ها از جمله وضعیت حقوق بشری شود.

بنفشه با اشاره به برنامه‌ریزی‌های گروه‌های اعتراضی و فعالان حقوق بشر از شهروندان افغانستان در دیگر کشورها می‌خواهد که به این برنامه‌های اعتراضی بپیوند و نگذارند صدای زنان زیر بیرق طالبان خفه شود. «ما زنان مبارز افغانستانی از تمامی فعالان حقوق بشر، آزادی‌خواهان، نهادهای مدنی و حقوق بشری در سراسر جهان می‌خواهیم که در کنار ما ایستادگی کنند. بیایید به مناسبت همین روز با ما هم‌صدا و هم‌نوا شوید. صدای زن افغانستانی را تنها نگذارید؛ زیرا این صدا، صدای مقاومت در برابر ظلم، تبعیض و بی‌عدالتی است.»

زرفشان –نام مستعار-، دیگر دختر معترض از کابل می‌گوید که پانزدهم اگست برایش «زخم» عمیقی است که سبب شده از همه‌ی حقوقش محروم شود. او می‌افزاید که طالبان سبب شده که دختران از دل جامعه حذف شده است. «۱۵ اگست زخم عمیقی برای ماست. این روز سبب شده که رنگ‌ها از زندگی ما حذف شد. زنان از حقوق ابتدایی خود محروم شدند؛ اما روح مقاومت روشن‌تر از همیشه در دل ماست.»

نورا، ۲۰ ساله و باشنده‌ی کابل است که مانند میلیون‌ها دختر دیگر در چهار سال گذشته زندگی‌اش متحول شده است. زمانی که طالبان قدرت را به دست گرفت، از مکتب فارغ شده و در حالی سپری‌کردن دوره‌ی آمادگی کانکور بود تا در یکی از دانش‌گاه دولتی راه یابد.

او دوست داشت که در دانش‌گاه طبی کابل کامیاب شده و پزشک شود؛ رویای که پس از حاکمیت طالبان در حال نابودی است. نورا، می‌گوید که محدودیت‌ها بر زنان بیش‌تر از هر زمان دیگر افزایش یافته و امسال طالبان حتا حق بیرون‌شدن از خانه را ندارد.

نورا، می‌گوید: «فرصت‌های زیادی از دست رفته است. از مکتب، دانش‌گاه، کار و حتا بیرون‌رفتن از خانه محروم شدم. نداشتن فرصت‌های‌ آموزشی سبب می‌شود که من از مهارت‌های لازم برای زندگی و کار نیز محروم شوم.»

او می‌افزاید که به دلیل خانه‌نشینی با مشکل روانی شدید دست‌وپنجه نرم می‌کند و به گفته‌ی خودش این روزها حتا دلیلی برای ادمه‌ی زندگی ندارد. نورا انتظار داشت که با پزشک‌شدن به خانواده، جامعه و کشورش خدمت کند در حالی که اکنون حتا به خودش هم کمک کرده نمی‌تواند.

صنم کبیری، فعال حقوق زن نیز می‌گوید که ۱۵ اگست روز «سیاه» برای زنان و دختران است؛ زیرا آنان پس از ۲۴ اسد ۱۴۰۰ از همه‌ی حقوق شان محروم شده اند. او می‌افزاید که زنان در این بازه‌ی زمانی «ظلم، خشونت و تبعیض» بی‌سابقه را تجربه می‌کنند.

این فعال حقوق بشر، از عمل‌کرد جامعه‌ی جهانی در برابر زنان و دختران نیز انتقاد کرده و می‌افزاید که جهان «بی‌شرمانه و خاموشانه» این وضعیت را تماشا دارند و این اقدامی برای تغییر وضعیت انجام نداده است. «۱۵ اگست روز سیاه و روزی است که پس از زنان به گونه‌ی کامل از جامعه حذف شد. زنان افغانستانی هرگز خاموش نمی‌شوند. آن‌چه حقوق زنان افغانستانی باشد و تا زمانی که برای شان داده نشود در برای آنان ایستادگی می‌کنند.»

گفتنی‌‎ست که به مناسبت ۱۵ آگست، چهارمین سال به قدرت رسیدن طالبان، معترضان افغانستانی به‌ویژه زنان، در ۱۴ شهر جهان برای ابراز هم‌بستگی با زنانی که تحت حاکمیت طالبان زندگی می‌کنند، دست به اعتراض بزنند.