شاخص جنسیتی سازمان ملل: افغانستان یکی از بدترین کشورها برای زنان است

بخش زنان سازمان ملل متحد، گفته که افغانستان اکنون با یکی از شدیدترین بحران‌های حقوق زنان در جهان روبه‌رو است. بر اساس شاخص جنسیتی این سازمان در ۲۰۲۴، زنان در این کشور تنها به ۱۷.۳ درصد از ظرفیت و حقوق انسانی خود دست‌رسی دارند؛ در حالی که میانگین جهانی ۶۰.۷ درصد است.

این نهاد با نشر گزارش تازه‌ای تحت عنوان «شاخص جنسیتی‌ ۲۰۲۴»، نگاشته که این آمار، افغانستان را به دومین کشور با بیش‌ترین شکاف جنسیتی در جهان تبدیل کرده است.

براساس این گزارش، زنان در افغانستان، تقریباً از تمامی عرصه‌های زندگی عمومی حذف شده‌اند. این نهاد افزوده که از هر ۱۰ زن جوان، ۸ نفر از آموزش و اشتغال محروم‌اند؛ آماری که تقریباً چهار برابر بیش‌تر از مردان است. این نهاد می‌گوید که زنان هم‌چنان اجازه‌ی کار در بسیاری از حوزه‌ها را ندارند، بدون همراهی مرد نمی‌توانند سفر کنند و حتی از ورود به پارک‌ها و فضاهای عمومی نیز منع شده‌اند.

گزارش هشدار می‌دهد که «توسعه‌ی افغانستان هم‌چنان به سمت نزول حرکت خواهد کرد، مگر این‌که تمام جمعیت آن، به ویژه زنان، برای پیشرفت توانمند شوند.»

در بند دیگر این گزارش آمده که از سوی دیگر، تصمیم‌های جامعه‌ی جهانی نیز به وخامت اوضاع در افغانستان دامن زده است. در سال ۲۰۲۵، با لغو اداره‌ی توسعه‌ی بین‌المللی ایالات متحده از سوی دولت وقت امریکا، بیش از ۱.۳ میلیارد دالر از کمک‌های بشردوستانه‌ی جهانی کاهش یافت که ۵۶۲ میلیون دالر آن ویژه‌ی افغانستان بود.

بخش زنان سازمان ملل افزوده که یکی از برنامه‌هایی که قربانی این کاهش بودجه شد، صندوق بورسیه‌ی تحصیلی ۵۰ میلیون دالری برای زنان افغانستانی بود؛ صندوقی که به‌صورت مستقل و بدون هیچ هزینه‌ای برای مالیه‌دهندگان اداره می‌شد. این صندوق به‌طور ناگهانی متوقف شد و ۲۰۸ زن را در وضعیت بلاتکلیف قرار داد؛ زنانی که در سایه‌ی محدودیت‌های شدید طالبان، گزینه‌ی دیگری برای ادامه‌ی آموزش نداشتند.

این نهاد گفته که هم‌چنین، برنامه‌ی جهانی غذا هشدار داده است که این کاهش بودجه «می‌تواند به‌معنای حکم مرگ» برای میلیون‌ها انسان در معرض گرسنگی باشد، به‌ویژه زنان و کودکان. صندوق جمعیت سازمان ملل نیز کمک ۲۴ میلیون دالری ویژه‌ی خدمات صحی زنان را از دست داد. در نتیجه، شماری از کلینیک‌ها بسته شده، خدمات بهداشت باروری از بین رفته و توزیع کمک‌های غذایی متوقف شده است.

با این حال، سازمان ملل متحد تأکید می‌کند که شاخص جنسیتی تنها یک ابزار سنجش نیست، بلکه نقشه‌ی راهی برای اقدام جهانی به‌شمار می‌رود. این نهاد می‌افزاید که این گزارش بر اهمیت حمایت هدف‌مند از نهادهای تحت رهبری زنان تأکید دارد؛ نهادهایی که بسیاری از آن‌ها به‌شکل مخفی یا در تبعید به فعالیت‌شان ادامه می‌دهند. در سال ۲۰۲۴، نهاد زنان سازمان ملل با ۲۴۰ سازمان زن‌محور هم‌کاری کرده و بیش از ۴.۵ میلیون دالر کمک مالی برای ادامه‌‌ی فعالیت‌های آنان فراهم کرده است.

در بخش دیگر این گزارش آمده که در شرایطی که فشار بر زنان افغانستانی به بالاترین حد خود رسیده، سازمان ملل می‌گوید که جهان باید با هم‌بستگی، حمایت هدف‌مند و اقدام عملی، پاسخ‌گوی شجاعت و ایستادگی آنان باشد.

این نهاد گفته که شاخص جنسیتی سال ۲۰۲۴ نه تنها برای افغانستان؛ بلکه برای تمام کشورها یک هشدار جدی است. این گزارش یادآوری می‌کند که برابری میان زن و مرد، دست آوردی همیشگی نیست؛ بلکه تلاشی مداوم برای حفظ کرامت، آزادی و فرصت‌های برابر برای همه‌ی انسان‌هاست.

طالبان، در نزدیک به چهار سال گذشته به وضع محدودیت‌های روزافزون زنان و دختران از فضاهای عمومی حذف کرده اند. زنان در سایه‌ی فرمان‌های طالبان از ابتدایی‌ترین حقوق شان نیز منع شده اند.

کارشناسان سازمان ملل و فعالان حقوق بشر، چنین سیاستی را «آپارتاید جنسیتی» تعریف کرده اند.

در این بازه‌ی زمانی، جامعه‌ی جهانی و سازمان‌های حقوق بشری بارها از طالبان خواسته که به حقوق زنان و دختران احترام گذاشته و محدودیت‌های وضع‌شده را لغو کنند؛ اما طالبان حقوق زنان را جز از مسایل داخلی عنوان می‌کنند.