حذف دختران از کانکور ۱۴۰۴؛ زخم کهنه‌ای که سر باز می‌کند

پس از اعلام زمان برگزاری آزمون کانکور ۱۴۰۴ توسط اداره‌ی ملی امتحانات تحت کنترل طالبان، شماری از دانش‌آموزان دختر در هرات می‌گویند که محرومیت از شرکت در این آزمون، آینده‌ی آموزشی و کاری شان را به بن‌بست کشانده و احساس ناامیدی می‌کنند.

مریم رحیمی، دانش‌آموز صنف دوازدهم یکی از مکتب‌های دولتی هرات است. او ماه‌ها با وجود شرایط نامعلوم به درس خواندن ادامه داده بود و امیدوار بود که شاید تغییراتی به وجود بیاید و امکان شرکت در آزمون کانکور برای دختران فراهم شود. او می‌گوید: «با خودم می‌گفتم شاید معجزه‌ای شود و اجازه بدهند ما هم امتحان بدهیم».

با وجود تردیدهای فراوان، مریم درس خواندن را متوقف نکرده بود و تلاش داشت امیدش را زنده نگه‌دارد. برای او، درس خواندن تنها راه مبارزه با ناامیدی بود. او افزود: «نمی‌توانستم تصور کنم که بدون هیچ تلاشی فقط بنشینم و منتظر بمانم».

بانو رحیمی می‌افزاید که شب‌های زیادی را با اضطراب و سردرگمی سپری کرده و بارها در دل خود درباره‌ی آینده سوال کرده بود؛ اما تصمیم داشت تا لحظه‌ی آخر دست از تلاش نکشد. او ادامه می‌دهد: «گاهی حس می‌کردم همه چیز بی‌فایده است؛ اما باز هم نمی‌توانستم درس را رها کنم».

مریم که ۱۹ سال سن دارد، هم‌چنین می‌گوید که در این مسیر، خانواده‌ نقش مهم در پشتیبانی‌اش داشته است. او می‌افزاید که آنان با وجود وضعیت مبهم، برایش امید داده و تشویقش می‌کردند که به مرور درس‌هایش ادامه دهد. وی گفت: «پدرم می‌گفت دانش هیچ وقت بی‌ارزش نمی‌شود».

با اعلام رسمی حذف دختران از آزمون کانکور ۱۴۰۴، امیدهای مریم فرو ریخته است. او این تصمیم را «نابودکننده‌ی آرزوها» و تلاش‌های چندین ساله‌ی دختران می‌داند. رحمتی بیان کرده است: «انگار همه‌ی چیزی که برایش جنگیده بودم، در یک لحظه نابود شد».

مریم اکنون روزهای دشواری را می‌گذراند. او می‌گوید که چیزی شبیه افسردگی پس‌از بسته شدن دروازه‌های مکتب دوباره سراغش آمده است. بانو رحیمی باور دارد که این تصمیم طالبان، چند سال تلاش و آرزوهای هزاران دختر افغانستانی را نابود کرده است.

به باور مریم، محدودیت‌های پی‌درپی نه تنها آینده‌ی آموزشی دختران را تهدید کرده؛ بلکه امید به تغییر را نیز در دل بسیاری خاموش کرده است. او می‌افزاید که طالبان با این اقدام‌ها دختران را به «انزوایی ناخواسته» سوق داده‌اند.

مریم خطاب به مقام‌های طالبان می‌گوید که علم و دانش حق طبیعی همه‌ی انسان‌هاست. «ما حق داریم برای آینده‌ی خود تصمیم بگیریم و رویاهای خود را دنبال کنیم».

او اضافه می‌کند که بستن دروازه‌های آموزش، بستن راه پیش‌رفت یک نسل بزرگ است. «از طالبان می‌خواهم اجازه بدهند دختران افغانستانی برای سرنوشت‌شان بجنگند، نه این‌که خاموش بمانند».

در همین حال، شماری دیگر از دانش‌آموزان دختر در این ولایت نیز با واکنش تند در برابر این تصمیم طالبان، از پیامدهای گسترده‌ی آن بر آینده‌ی افغانستان ابراز نگرانی کرده‌اند. آنان می‌گویند که محرومیت از کانکور تنها به نداشتن فرصت آموزشی محدود نمی‌شود؛ بلکه زمینه‌های انزوای اجتماعی، رکود فکری و تضعیف نقش زنان در جامعه را نیز فراهم می‌کند. هم‌چنان این دانش‌آموزان هشدار می‌دهند که محرومیت ساختاری دختران از آموزش، در درازمدت خسارت‌های جبران‌ناپذیری بر کشور وارد خواهد کرد.

سحر احمدی، ۱۸ ساله و یکی از این دانش‌آموزان، می‌گوید حذف «سیستماتیک» دختران از روند آموزش‌های برتر، نه تنها حقوق فردی آنان را نادیده می‌گیرد؛ بلکه جامعه را از نیمی از ظرفیت فکری و علمی خود محروم می‌سازد. او تاکید می‌کند: «وقتی دختران امروز از آموزش باز بمانند، فردای این سرزمین در جهل و عقب‌ماندگی فرو خواهد رفت. این تصمیم تنها ظلم به دختران نیست؛ بلکه خیانت به آینده‌ی کشور است».

سحر هم‌چنین بر این باور است که حذف دختران از آزمون کانکور، نشانه‌ای از سیاست‌های «هدف‌مند» برای عقب راندن زنان از عرصه‌های اجتماعی و علمی کشور است. او گفت: «نادیده گرفتن حق آموزش دختران، خیانت به آینده‌ی افغانستان است».

بانو احمدی اضافه می‌کند که بسیاری از هم‌صنفی‌هایش پس از اعلام این تصمیم، دچار افسردگی، ناامیدی و بی‌انگیزگی شده‌اند. او می‌گوید: «خیلی از دوستانم دیگر باور ندارند که تلاش کردن فایده‌ای داشته باشد».

گفتنی‌ست که اداره‌ی ملی امتحانات تحت کنترول طالبان، تاریخ برگزاری آزمون کانکور ۱۴۰۴ را اعلام کرده است. برای سومین سال پی‌درپی این آزمون بدون حضور دختران برگزار خواهد شد.

اداره‌ی ملی امتحانات طالبان، روز (یک‌شنبه، هفتم ثور)، در یک نشست خبری در مرکز رسانه‌های حکومت در کابل گفته‌ که امسال آزمون کانکور در پنج مرحله برگزار خواهد شد.

آزمون کانکور ۱۴۰۴، از هفت جوزا آغاز می‌شود و تا ۲۰ سرطان ادامه خواهد یافت. نخستین دور این آزمون در ۷، ۸ و ۹ جوزا، در لایت‌های میدان‌وردک، لوگر، پروان، پنجشیر، کاپیسا، غزنی، پکتیکا، بغلان، غور، بامیان و دایکندی برگزار خواهد شد.

مرحله‌ی دوم آن نیز از ۲۸ تا ۳۰ جوزا در ولایت‌های ننگرهار، قندهار، نیمروز، پکتیا، نورستان، لغمان، هلمند، زابل، کنر، خوست، فراه و ارزگان از درخواست‌کنندگان امتحان گرفته خواهد شد.

در مرحله‌ی سوم از تاریخ ۴ تا ۶ سرطان، مرحله‌ی چهارم در ۱۳ سرطان برنامه‌ریزی شده و مرحله‌ی پنجم که در ۲۰ سرطان در ولایت کابل برگزار می‌شود.

عبدالباقی حقانی، رییس اداره‌ی ملی امتحانات طالبان، ظرفیت جذب در دانشگاه‌ها را ۷۶ هزار و ۴۰۰ و موسسه‌های نیمه‌عالی را ۳۳ هزار و ۵۰۰ نفر اعلام کرده است.

این در حالی‌ست که برای سومین سال پی‌در‌پی دختران از شرکت در آزمون کانکور محروم می‌شوند. مسوولان این اداره، امروز در پاسخ به خبرنگاران گفته‌اند، در صورتی‌که وزارت تحصیلات عالی این گروه به دختران اجازه‌ی آموزش دهند، این اداره آزمون کانکور را برای دختران نیز برگزار می‌کند.