«خاطرهها»؛ نخستین فضای عکاسی زنان در قلب بدخشان
آینور سعیدپور
بدخشان، سرزمینی که قلههای سر به فلک کشیده و سفیدپوش، رودهای خروشان و درههای سبز، زیبایی و استواری را در هم آمیختهاند، زنان بدخشی نیز همچون طبیعت بینظیرش، با همهی دشواریها، برای هویت و آرزوهایشان مقاومت میکنند. در گوشهای از شهر «فیضآباد»، مرکز بدخشان، در میانهی بازار مردانه، ردیف دکانها و آتلیههای عکاسی، استودیوی «خاطرهها» به تازگی جاخوش کرده است. این آتلیه که به همت زنی جوان و جسور راهاندازی شده، نمادیست از شکستن مرزهای سنت، در جامعهای که سهم زنان از فضاهای عمومی ناچیز است.
زنان و دختران در دل تضادهای فرهنگی، سنتهای بازدارند و محدودیتهای طالبان همچنان در حال مقاومت، دنبالکردن هدفها و حضور در اجتماع هستند. داستان یکی از مبارزهها به شیلا سحر بر میگردد. بانوی جوانی که تصمیم گرفته استودیوی عکاسی ویژه برای زنان و دختران در بدخشان ایجاد کند.
افغانستان طی سالهای اخیر شاهد محدودیتهای بیسابقهای بر زنان و دختران بوده است. حکومت طالبان با تصویب قانونهای سختگیرانه، زنان را از حضور در بسیاری از عرصههای اجتماعی، آموزشی و اقتصادی منع کرده است. با وجود این فشارها، زنان افغانستانی همچنان با شجاعت برای دستیابی به حقوق خود و تحقق آرزوهایشان تلاش میکنند. راهاندازی کسبوکارهای کوچک، مانند استودیوی عکاسی «خاطرهها»، گواهی است بر مقاومت زنان در برابر این محدودیتها.
شیلا سحر، باشندهی فیضآباد بدخشان و دانشآموخته رشتهی طب در بخش دندان است. خلاف مسیر پزشکشدن به کارهای خصوصی رو آورده است. او با کمک شوهرش یک استودیوی کوچک عکاسی ویژهی زنان و دختران را در این ولایت ایجاد کرده است.
این استودیو به هزینهی ابتدایی ۵۰۰ هزار افغانی راهاندازی شده است. به دلیل ناداری و کمبود سطح درآمد در افغانستان، بانو شیلا و شوهرش مجبور شدهاند که مقداری از این بودجه را قرضه بگیرد. سحر میگوید که کارهای این استودیوی در مرحلههای ابتدایی قرار دارد. «خودما توان پرداخت همین پنج لک را نداشتیم که بیایم و عکاسی جور کنیم و قرص کردیم».
این کارآفرین زن بر این باور است، در صورتیکه زنان و دختران بودجهی کافی در اختیار داشته باشند؛ میتواند کارهای خلاقانهای در بازارهای کار انجام دهند. او هرچند کار در بازارهای مردانهی افغانستان را دشوار میداند؛ اما با آنهم باورمند است که زنان و دختران افغانستانی سرشار از استعداد هستند و با حمایتهای مالی میتوانند که خلاقیتهای چشمگیری در رشد اقتصادی این کشور داشته باشند.
پیش از این برنامهی انکشافی سازمان ملل متحد نیز گفته بود که کمبود بودجه یکی از چالشهای عمده فرراه زنان و دخترانیست در بخش کارهای خصوصی در افغانستان فعالیت میکنند.
پس از حاکمیت طالبان و ممنوعیت کار زنان، تعدادی از زنان و دختران به کارهای خصوصی بهویژه تجارتهای کوچک رو آوردهاند؛ اما این نخستین بار است که پس از حاکمیت طالبان بانوی در بدخشان استودیوی عکاسی ایجاد میکند.
خانم سحر، حرفهی عکاسی و تدوین عکس را از شوهرش آموخته است و اکنون در این بخش به گونهی حرفهای گاهی لحظههای شاد زندگی زنان و دختران را به قاب عکس میآرود و گاهی هم عکسهای رسمی میگیرد.
شوهر خانم شیلا نیز در اینجا کار میکند. سحر میافزاید که استودیوی عکاسی «خاطرهها» در هر دو بخش مردانه و زنانه فعالیت دارد که تنها عکاسی از بانوان توسط کارمند زن این آتیله انجام میشود. شیلا در حالیکه سهولتی را برای زنان و دخترانی ایجاد کرده که نیاز به عکس دارند، زمینهی کار را برای چهار دختر دیگر نیز در اینجا فراهم کرده است.
به گفتهی شیلا، عکاسی «خاطرهها» در بخشهای چون عکاس، تدوین، تصویربرداری از محفلها، چاپ و کارهای دیگر دیجیتالی در این بخش فعالیت دارد. گاهی به محفلها میرود و لحظههای شاد زنان و دختران به قاب عکس و ویدیو میکشد.
خانم سحر میگوید که این دکان کوچک مکان باز و امن را برای زنان و دخترانی ایجاد کرده که به عکس نیاز دارند. هدفش را ایجاد سهولت برای زنان و دختران در این ولایت عنوان میکند و باورمند است، هنگامیکه یک زن عکاس باشد، بانوان احساس راحتی بیشتری میکند. «از اینکه یک خانم پیش یک مرد میرود و عکس میگیرد؛ چه بهتر است که یک خانم پیش یک خانم بیایید و عکس بگیرد».
سه میشود استودیوی عکاسی «خاطرهها» در قلب شهر فیضآباد فعالیت میکند؛ اما با آنهم با استقبال گرم مردم بهویژه زنان و دختران روبهرو شده است. به گفتهی شیلا، استقبال زنان از این استودیوی برایش انگیزه میدهد و او میخواهد کارهای بیشتری در این زمینه انجام دهد.
شیلا میگوید که زنان و دختران باید به استعدادها و تواناییهای شان باورمند باشند و در برابر دشواریها و مانعهای زندگی استوارانه مبارزه کنند. او بر این باور است که زنان با تلاش میتوانند تصورهای ذهنی شان را به واقعیت مبدل کنند.
او در صحبتی با خبرگزاری بانوان افغانستان خطاب به زنان و دختران میگوید: «برای شروع کردن هرگز دیر نیست. شروع کنید تا به هدفها و رویاهای زندگی تان برسید. تا زمانیکه چالشها را پشت سر نگذاریم، به موفقیت هم نمیرسیم. با چالشها هرگز شکست نخوردید، دوباره بلند شود و برای هدفها و رویاهای تان مبارزه کنید.»
در کشوری که زنان از ابتداییترین حقوقشان محروم شدهاند، هر تلاش کوچک، مانند استودیوی «خاطرهها»، گامی بزرگ در مسیر تغییر است. زنان افغان، با وجود تمام محدودیتها، ثابت کردهاند که میتوانند با خلاقیت و شجاعت، نه تنها برای خود بلکه برای جامعهشان الهامبخش باشند.
شیلا سحر نمونهای است از زنانی که بهرغم تمام چالشها، مسیر جدیدی در زندگی خود پیدا کردهاند. او و زنان دیگر، در دل محدودیتها، با خلق فضاهای امن و نوآورانه، تلاش دارند تا به دیگر زنان امید و انگیزه دهند. این تلاشها شاید کوچک به نظر برسند، اما در نهایت، همانند قطرههایی هستند که میتوانند دریایی از تغییر را شکل دهند.
