خط سرخ زنان در گفتوگوهای صلح چیست؟
بیش از یک ماه از آغاز مذاکرات میان افغانان در دوحه میگذرد، دولت افغانستان برای آنکه نشان بدهد، تا چه حد بر اصل آزادی زنان که از دستاوردهای مهم تقریباً دو دهه اخیر نظام جدید در این کشور است، تأکید دارد، پنج زن را در فهرست بیست نفری هیأت مذاکرهکننده گنجانده است. در آستانهی مهمترین تحول افغانستان، که زندگی زنان بیشتر از هر گروهی تحت تأثیر و در معرض آسیبپذیری قرار دارد، در این یک ماه این پنج زن چه فعالیتهایی برای دفاع از حقوق زنان داشتهاند؟ حاشیهها در ارتباط با مسائل زنان چه بوده است؟ برای پاسخ این پرسشها و پرسشهای دیگر، گفتوگویی را با حبیبه سرابی عضو هیأت مذاکرهکنندهی صلح ترتیب دادهایم که در ادامه میخوانید.
پرسش: بیش از یک ماه از مذاکرات صلح میگذرد، در این مدت چه پیشرفتهایی برای دستیابی به صلح صورت گرفته است؟
پاسخ: از 21 سنبله سال 1399هجری شمسی به اینسو، مذاکرات صلح در بین حکومت افغانستان و گروه طالبان آغاز شده است. در ابتدای این مذاکرات، تیم تخنیکی آماده شد و سپس جلسههای مختلفی در بین هر دو گروه دایر شده است. اما در بین این مذاکرات، هنوز یک و یا دو مورد وجود دارد که هنوز هر دو گروه در مورد آنها به توافق مشترک نرسیده اند. این مسائل سبب شده اند که هنوز ما دستآوردهای مورد توقع را نداشته باشیم، اما هنوز هم مذاکرات ادامه دارد و با تشکیل جلسههای فردی و گروهی، هنوز هم در تلاش حل این مسائل و به توافق رسیدن در مورد آنها استیم.
پرسش: در این مدت، نشستوبرخواستهایی با گروه طالبان داشته اید. رویکرد طالبان را در مورد مسائل مربوط به زنان چگونه است؟ آیا اندیشۀ طالب، تغییر کرده است؟
پاسخ: در نشیتی که ما سال قبل در دوحه با طالبان داشتیم، با وجود اینکه برای دو روز بود، فاصلهی اجتماعی بین حکومت افغانستان و گروه طالبان بسیار کم بود و در زمان صرف صبحانه، نان چاشت و یا نان شب، میتوانستیم به راحتی با این گروه ارتباط برقرار کنیم. اما در این نشست، چنین نیست. فاصلهی احتماعی در بین این دو گروه زیاد است و حتی در زمان نان خوردن نیز نمیتوانیم با آنان ملاقات کنیم. در مورد جزء دوم پرسش دوم تان باید بگویم که اندیشهی طالب قطعاً در مورد مسائل مربوط به زنان تغییر نکرده است. البته، رفتار طالبانی که در میز مذاکره نشسته اند و افرادی که در جبهه قرار دارند، بسیار متفاوت است؛ بهدلیل اینکه این افراد در پشت این جنگها قرار دارند و عملاً وارد جبهه نیستند. این افراد با زندگی مدرن آشنا اند و در کشورهای مختلف تحصیل کرده اند. اما طالبان باید این را بدانند، که زنان افغانستان، دیگر زنان دهۀ 90 نیستند. در این مدت دستاوردهای بیشماری را بدست آورده اند و هرگز خود را قربانی این جریان نخواهند کرد. زنان افغانستان بیدار شده اند و بهعنوان نیمی از نفوس افغانستان، حق تصمیمگیری در زندگی خود را دارند.
پرسش: در جریان این یک ماه، دو جلسهی عمومی و چند جلسهی دیگر داشتید، حاشیههای این جلسهها در ارتباط به مسائل مربوط به زنان چه بوده است؟
پاسخ: در جلسات عمومی، هر دو طرف در مورد مسائل مختلف صحبت میکنند و ما متوجهی کدام حاشیهی خاصی در این مورد نشده ایم. اما در دهلیزها، ما متوجه استیم که طالبان هیچ علاقهای به صحبت کردن با زنان ندارند. به نوعی از روبرو شدن با زنان ابا میورزند.
پرسش: چه ارزشها و خواستههایی را زنان افغانستان به شما سپردند که شما باید روی میز مذاکره بگذارید؟
پاسخ: قبل از اینکه به دوحه سفر کنیم، با تمام زنان افغانستان جلسههای را بگذار کردیم و در مورد خواستههای شان صحبت کردیم. اجماع ملی زنان افغانستان را برگزار کردیم که در آن هیأت به گروههای مختلف تقسیم شده و به تمامی ولایات افغانستان سفر کردند و با گروههای مختلف زنان اعم از جامعه مدنی، جوانان، سکتور خصوصی و قشر آسیبپذیر در حدود 40 جلسه برگزار کردیم. در این جلسهها، خواستههای زنان بهصورت کل مشابه بوده است. دغدغه همهی زنان پیشرفتهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شان بوده است و میخواستند که بعد از به نتیجهرسیدن در این مذاکرات نیز به این دستآوردهای ارزش داده شود و شرایط برای رشد آنها بیشتر فراهم شود. زنان افغانستان به این باور اند که در جمهوریت میتوانند حقوق مساوی داشته باشند و حقوق سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شان تأمین شود.
پرسش: با وجود اینکه زنان نیمی از نفوس افغانستان را تشکیل میدهند و نقش کلیدی در تحکیم صلح دارند، آیا حضور پنج زن در این مذاکرات کافی است؟
پاسخ: بدون شک که بر حس عدد، تعداد زنان در این مذاکرات کم است و قبل از این نشست هم زنان برای افزایش این رقم تلاشهایی را کرده اند. اما باید در این مورد فکر بکنیم که این 5 زن چگونه خواستهای تمام زنان را بر روی میز مذاکره میگذارند. چگونه میتوانند از حقوق زنان در این نشست دفاع کنند. البته، تنها ما نباید در مورد حقوق مربوط به زنان در این مذاکرات گفتوگو کنیم. یعنی اینکه مرد و زن افغانستان باید دست به دست هم داده و از ارزشهای دموکراتیک افغانستان که یکی از مسائل عمدۀ آنها مسائل مربوط به زنان است، دفاع کنیم. ما هم نه منحصیث یک زن، بلکه منحیث شهروند برای حفظ این ارزشها همراه با برادران خود حرکت کرده ایم و برای دفاع از حقوق تمام مردم افغانستان در این مذاکرات حضور به هم رسانده ایم.
پرسش: آیا زنان افغانستان باید یقین داشته باشند، که این 5 زن نمایندههای واقعی شان در این مذاکرات استند؟
پاسخ: بدون شک که باید اطمینان کنند. من در جاهای مختلف گفتهام که ما بهعنوان نیمی از پیکر جامعه، در این مذاکرات حضور داریم و منحیث یک فرد نه، بلکه منحیث یک شهروند مسئول در این مذاکرات اشتراک کرده ایم و تمام تلاش خود را برای حفظ ارزشهای دموکراتیک افغانستان صرف میکنیم.
پرسش: اگر بهای صلح، گذشتن از حقوق و دستاوردهای زنان باشد، حاضرید برای صلح از آن بگذرید؟
پاسخ: ما برای قربانی دادن نیامده ایم. زنان افغانستان در گوشه و کنار این کشور آسیبهای زیادی را دیده اند. در کشور ما بیوهزنان زیادی وجود دارد که از سالها بدین سو با مشکلات مختلفی دستوپنجه نرم میکنند. زنان ما برای بدستآوردن جایگاه سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خود تا امروز قربانیهای زیادی را داده اند. ما بههیچ عنوان در معاملهای که زن قربانی آن باشد، تن نخواهیم داد.
تا آنجا که در محافل سیاسی در افغانستان پیداست، حفظ جمهوریت و حقوق زنان از مطالبات درشت جمهوری اسلامی افغانستان است. اما خیلی از زنان در محافل و مذاکراتی که در مورد صلح برگزار میشود، تنها این 5 زن را مدافع حقوق مربوط به زنان میخوانند. در حالیکه این هیئت بهصورت یکدست مکلف است تا خواستههای جمهوری اسلامی افغانستان را مطرح و از آن دفاع کند.
ترتیبکننده: فاطمه جعفری (غلامی)
