هشتم مارچ و وضعیت زنان در افغانستان!
روز بینالمللی زنان که در گذشته روزِ بینالمللی زنانِ کارگر نامیده میشد، بزرگداشتی است که هر ساله در روز ۸ مارچ برگزار میشود. این روز، روزِ بزرگِ برپایی جشنهایی برای زنان در سراسرِ جهان است. بسته به مناطق مختلف، تمرکزِ جشن بر بزرگداشت و دفاع از حقوق زنان، قدردانی، عشق به زن و برگزاری جشنی برای دستاوردهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی زنان است. شرایط کاری سخت و غیر انسانی با دستمزد کم کارگران زن در اوایل قرن بیستم که همراه با مردان در کشورهای صنعتی وارد فابریکات و بازار کاری شده بودند آنان را وادار به مبارزه علیه این بیعدالتی به شکل سازمان یافته و منظم نمود. در اين روز كارگران نساجى زن در يك كارخانه بزرگ پوشاك براى اعتراض عليه شرايط بسيار سخت كارى و وضعيت اقتصادي شان دست به اعتصاب زدند.
خاطره اين اعتصاب براى كارگران فابریکۀ نساجى باقى ماند. نارضايتى عمومى ازاين شرايط براى زنان كارگر ادامه داشت. بعد از گذشت بیش از پنجاه سال، کارگران زن کارخانـۀ نساجی کتان در شهر نیویورک به منظور احیا خاطرۀ اعتصاب در این روز را که تبعیض،محرومیت وفشار کار و حقوق بسیار کم زنان را بیاد میآورد دست به اعتصاب زدند، صاحب این کارخانه به همراه نگهبانان بخاطر جلوگیری از همبستگی کارگران بخشهای دیگر با اعتصاب گران و عدم سرایت آن به بخشهای دیگر ، این زنان را در محل کارشان محبوس ساخت و بعدا به دلایل نامعلوم کارخانه آتش گرفت و فقط تعداد کمی از زنان توانستند از این حادثه نجات یابند و باقی 129 تن از زنان کارگر در این آتش سوختند. از این رو، روز هشتم مارچ بطور سنتی بنام روز مبارزه زنان علیه بیعدالتی و فشار علیه زنان در خاطرهها باقی ماند.
در سالهاى بعد در كشورهاى مختلف اروپايى و امريكا مبارزه زنان به شكل تظاهرات و اعتصاب کاری علیه فشار، تبعیض و استعمار کاری و همینطور برای داشتن حقوق برابر در اجتماع رواج یافت .
خانم کلارا زتکین یکی از مهمترین مدافعان حقوق زن در آلمان در سالهای(1857-1933) خواستههای مبارزان زن در آلمان را مبنی بر هشت ساعت کار در روز، تعصیلات ویژه در ایام زایمان و سایر حقوق طبق قانون را تقاضا کرد. در اروپا دومین کنفرانس سوسیالیستی زنان که در آن صد زن مبارز از هفده کشور جهان شرکت داشتند،با پیشنهاد خانم کلارا زتکین در روز27 آگست سال 1910 میلادی درکپنهاگ پایتخت دانمارک روز هشتم مارچ به عنوان روز زن و روز همبستگی بخاطر دفاع از حقوق زنان و مبارزه در مقابل تبعیضهای گوناگون علیه زنان بر گزیده شد.
در واقع میتوان گفت آغاز حرکت برای شکل گیری یک روز و اختصاص آن به زنان، ابتدا از دل فعالیتهای اعتراضی زنان کارگر در آغاز قرن بیستم در امریکای شمالی و سراسر اروپا شروع شد. نخستین روز جهانی زن در ایالات متحده در 28 فبروری 1909 برپا شد.
حزب سوسیالیست آمریکا این روز را به افتخار و تجلیل از اعتصاب کارگران نساجی نیویورک، که در آن زنان علیه شرایط کاری خود اعتراض کرده بودند، برگزید. کنگره جهانی سوسیالیستها، طی جلسهای در کپنهاگ، «روز زن» را روز بین المللی زنان اعلام و آن را به عنوان حرکتی در جهت کسب حقوق زنان و گسترش حمایت به منظور دستیابی زنان به حق رای در سراسر جهان، تثبیت کرد. طرح پیشنهادی با موافقت بیش از یکصد زن از 17 کشور جهان در این کنگره به تصویب رسید، و نخستین پیامد آن، انتخاب سه زن در پارلمان فنلاند بود. در ادامه و گسترش دامنه این حرکت عدالت خواهانه، روز جهانی زن برای اولین بار در سال 1911 در 19 مارچ در اتریش ، المان ، دنمارک و سوئیس برگزار شد. یعنی در کشورهایی که بیش از یک میلیون زن و مرد در تظاهرات بزرگی شرکت و حق رای برای زنان، امکان دستیابی به مشاغل دولتی، حقوق زنان برای کار، آموزش حرفهای و پایان تبعیض شغلی را مطالبه کردند.
زنان روسی، علیه عاقبت شوم جنگ جهانی ، آخرین یکشنبه فبروری را برای اعتراض و اعتصاب خود و با درخواست «نان و صلح» انتخاب کردند (که بر اساس تقویم گرگوری روز 8 مارچ قطعیت پیدا کرد). چهار روز بعد، تزار روسیه استعفا داد و دولت موقت حق رای برای زنان را به رسمیت شناخت. و سرانجام قطعنامه سازمان ملل متحد که در سال 1945 امضا شد، نخستین توافقنامه ای بود که اصل برابری زن و مرد را تصریح کرد. از آن زمان تاکنون، این قطعنامه بین المللی که منجر به ارائه استراتژیها، استانداردها، برنامهها و اهداف مختلف از سوی سازمان ملل شده، در پیشرفت موقعیت و وضعیت زنان در سرتاسر جهان موثر بوده است. در این گیر و دار تاریخی مبارزه برای عدالت خواهی جنسیتی، فرصتها و چالشها در برابر زنان افغانستان نیز وجود داشته . بر اساس گزارشهای موجود یکی از مسایل مهم که به عنوان چالش اصلی فراروی زنان در رسیدن به حقوق شان طی چند سال اخیر بیشتر مطرح بوده است، عدم خودکفایی زنان از نگاه اقتصادی و خشونتهای روزافزون علیه آنان می باشد. زنان که نصف پیکر جامعه به شمار می روند، در دوران حاکمیت طالبان هیچ گونه نقشی در تصمیم گیریها و در اجتماع نداشتند.
اما پس از سقوط آن رژیم، زنان کم کم وارد فعالیتهای اجتماعی شدند و در برخی از تصمیم گیریها نقش گرفتند. باوجود این نیز، برخی از زنان آگاه اکنون میگویند که زنان در شرایط حاضر در درون دولت بیشتر نقش سمبولیک دارند و در بسیاری از مسایل نمیتوانند آزادانه عمل کنند. حسن بانو غضنفر، وزیرسابق وزارت امورزنان، رشد هرکشور و جامعه را منوط به سرمایه گذاری بیشتر در عرصه ی تعلیم و تربیه دختران میداند. میگوید صورتی که رشد دختران از نگاه تعلیم و تربیه در اولویت کاری هر دولتی قرار گیرد، آن کشور از نگاه اقتصادی نیز رشد چشمگیری خواهد داشت. اما کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، زنان کشور را از محروم ترین و آسیب پذیرترین قشر جامعه خواند به شمار میآورد . این نهاد زنان کشور نمادی از رنج، ظلم و حقارت به شمار میآ روند. یکی از چالشها در برابر زنان، شرایط نامساعد و سابقه ی مردسالاری در کشور میباشد.
هرچند زنان در کشور تقریبا در تمامی عرصهها برای رسیدن به اهداف خود دچار مشکل اند، اما مهمترین مشکل زنان مسایل اقتصادی خوانده میشود و تا زمانی که زنان به خودکفایی لازم نرسیده و پروژههای درآمد زا برای زنان روی دست گرفته نشود وابستگی اقتصادی آنان باعث عدم پیشرفت شان در جامعه می گردد. تعهدات مقامات در حکومت ها هم در جریان سالهای گذشته در قسمت توجه به زنان به شکل نمادین بوده و در حد شعار باقی ماند است.
با توجه با تمرکز برخی کشورها به وضعیت زنان در افغانستان، فرصتها برای رشد و فعالیت زنان کشور چشمگیر نبوده و درتمام موارد فعالیت خانمها در کشور تحت تاثیر جامعه مرد سالار قرار دارد. دولت افغانستان به تعهدات بین المللی که در قبال زنان دارد، عمل نکرده و تاکنون دربارهی تساوی جنسیتی اقدامی نداشته است. راهکارهای که برای رشد و فعالیت نیمی از پیکر جامعه باید عملی شود، افزایش تعداد مکاتب دخترانه، حمایت ازدانشجویان دختر در دانشگاهها و فراهم ساختن بورسیههای تحصیلی درخارج ازکشور و باورمند ساختن اجتماع به توانایی زنان ، برای همبستگی زنان و رسیدن آنان به حقوق شان میباشد. از سوی دیگر زنان با همبستگی میان خود باید تلاش کنند تا چالش های مقابل شان را به فرصت تبدیل نموده وبرای بدست آوردن حقوق حقه شان اقدام نمایند .
نویسنده: فضیله حورزاده
