بهداشت قاعدگی زنان در سمنگان؛ گرفتار فقر، باورهای نادرست و نداشتن آگاهی

زنان و دختران در سمنگان برای دست‌رسی به ابتدایی‌ترین نیازهای بهداشت قاعدگی، با چالش‌هایی از جمله فقر، کاهش برنامه‌های آگاهی‌دهی و تداوم باورهای نادرست روبه‌رو هستند؛ چالش‌هایی که دست‌رسی بسیاری از آنان، به‌ویژه در ولسوالی‌های دوردست، به نوار بهداشتی و آموزش‌های لازم را محدود کرده و به گفته‌ی کارشناسان، سلامت، کرامت و مشارکت اجتماعی آنان را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

آزاده رحیمی، باشنده‌ی ولسوالی «خرم سارباغ» سمنگان، می‌گوید که یکی از مشکلات اساسی که هر ماه با آن روبه‌رو می‌شود، دست‌رسی نداشتن آسان به وسایل بهداشتی در دوران قاعدگی است. او می‌‌افزاید که فاصله‌ی زیاد محل زندگی‌اش تا داروخانه‌ها و مرکز صحی از محل زندگی‌شان سبب شده است که تهیه‌ی نوار بهداشتی همیشه برای او و دیگر دختران منطقه امکان‌پذیر نباشد و در برخی موارد مجبور شوند از روش‌های جایگزین استفاده کنند.

به گفته‌ی او، استفاده از وسایل غیرمعیاری تنها یک مشکل صحی نیست، بلکه بر وضعیت روحی و حضور اجتماعی دختران نیز تأثیر می‌گذارد. او می‌گوید که این وضعیت سبب اضطراب و نگرانی‌اش و می‌شود و در روزهای نخست قاعدگی، به دلیل نداشتن امکانات کافی و احساس ناراحتی، گاهی از بیرون‌رفتن از خانه خودداری می‌کند.

هم‌چنان آزاده، می‌افزاید که استفاده از پارچه یا وسایل غیربهداشتی می‌تواند که زمینه جذب میکروب در بدن را فراهم کند و درد و ناراحتی‌های دوران قاعدگی را افزایش دهد. «گاهی از تکه‌ها و پارچه‌های اضافی خانه استفاده می‌کنم و شاید هر مکروبی از طریق آن وارد بدن شود به همین خاطر گاهی درد شدید در کمر و شکم خود احساس می‌کنم».

سیما رحیمی، یکی دیگر از باشندگان سمنگان، نیز مشکلات اقتصادی خانواده‌‌اش را یکی از عامل‌های اصلی محدود‌شدن دست‌رسی دختران به وسایل بهداشت قاعدگی می‌داند.

او، می‌گوید که افزایش هزینه‌های زندگی سبب شده است تا خانواده‌‌اش نتوانند نوارهای بهداشتی را به‌صورت منظم خریداری کنند و مجبور هستند که درآمد خود را برای نیازهای دیگری مانند مواد غذایی و مصرف‌های روزانه اختصاص دهند. سیما می‌گوید: «خانواده حال توان خرید نوار بهداشتی را ندارند چون همه چیز قیمت‌ها بالا رفته و تمام تلاش سرپرست خانواده‌ها برای تهیه‌ی مواد غذایی است».

او، تاکید می‌کند که مشکل دست‌رسی به وسایل بهداشتی تنها یک مساله شخصی برای زنان و دختران نیست، بلکه پیامدهای اجتماعی نیز دارد؛ زیرا برخی دختران به دلیل نداشتن امکانات لازم، از رفتن به مکتب، محل کار یا حضور در فعالیت‌های اجتماعی خودداری می‌کنند.

سیما، می‌گوید دست‌رسی به وسایل بهداشتی نباید یک امتیاز باشد، بلکه یک نیاز اساسی برای هر زن و دختر است و حمایت از خانواده‌های نیازمند و فراهم‌کردن این وسایل با قیمت مناسب یا از طریق برنامه‌های حمایتی می‌تواند بخشی از این مشکل را کاهش دهد.

آگاهان امور صحی می‌گویند که چالش‌های بهداشت قاعدگی در منطقه‌های دوردست افغانستان تنها به کم‌بود امکانات صحی محدود نمی‌شود، بلکه فقر، نبود آگاهی کافی و باورهای نادرست اجتماعی نیز از عوامل اصلی دشواری زنان و دختران در مدیریت این دوره است. آنان تأکید می‌کنند که ادامه‌ی این وضعیت می‌تواند سلامت جسمی و روانی زنان را تحت تأثیر قرار دهد.

شفیق‌احمد حمیدی، مشاور بهداشتی می‌گوید که بهداشت قاعدگی تنها یک موضوع صحی نیست، بلکه با حقوق بشر، کرامت انسانی و برابری اجتماعی زنان ارتباط مستقیم دارد.

او، می‌گوید محرومیت زنان و دختران از وسایل بهداشتی و آموزش‌های لازم، می‌تواند زمینه‌ساز مشکلات گسترده‌تر در زندگی آنان شود. حمیدی می‌گوید: «زمانی که یک دختر یا زن به دلیل فقر، نبود آگاهی یا محدودیت‌های اجتماعی به نوار بهداشتی و آموزش‌های لازم دست‌رسی نداشته باشد، در واقع از یکی از حقوق اساسی خود محروم شده است.»

به گفته‌ی این مشاور بهداشتی، در بسیاری از مناطق روستایی و ولسوالی‌های دوردست سمنگان، هنوز باورهای نادرستی درباره‌ی قاعدگی و استفاده از نوار بهداشتی وجود دارد. او می‌افزاید برخی خانواده‌ها به اشتباه تصور می‌کنند که استفاده از نوار بهداشتی برای سلامت زنان زیان‌آور است یا حتا می‌تواند سبب ناباروری شود؛ در حالی که چنین باورهایی مانع دست‌رسی زنان به امکانات صحی مناسب می‌شود.

حمیدی، این دیدگاه‌ها را نوعی تبعیض در برابر زنان می‌داند و می‌گوید که ادامه‌ی چنین باورهایی سبب می‌شود دختران از دریافت اطلاعات درست و خدمات مورد نیاز خود محروم بمانند.

او، تاکید می‌کند که رفع مشکلات مرتبط با بهداشت قاعدگی تنها با توزیع نوار بهداشتی امکان‌پذیر نیست، بلکه نیازمند برنامه‌های دوام‌دار آموزشی، فرهنگ‌سازی، مشارکت خانواده‌ها و حمایت بیش‌تر از زنان و دختران، به‌ویژه در مناطق محروم است.

به گفته‌ی او، زمانی که خانواده‌ها درباره‌ی اهمیت بهداشت قاعدگی آگاهی پیدا کنند و باورهای نادرست کاهش یابد، زمینه‌ برای دست‌رسی بهتر زنان و دختران به خدمات و امکانات صحی نیز فراهم خواهد شد.

در کنار مشکلات اقتصادی و اجتماعی، برخی متخصصان صحی نیز هشدار می‌دهند که رعایت‌نکردن بهداشت قاعدگی می‌تواند پیامدهای جدی برای سلامت زنان داشته باشد.

رخشانه، متخصص زنان و زایمان، می‌گوید رعایت بهداشت قاعدگی نقش مهمی در حفظ سلامت زنان دارد و استفاده از وسایل غیربهداشتی، یا تعویض‌نکردن به‌موقع نوار بهداشتی، می‌تواند خطر ابتلا به مشکلات صحی را افزایش دهد.

او، می‌افزاید که استفاده‌ی نادرست از وسایل بهداشتی ممکن است باعث بروز عفونت‌های واژن، عفونت‌های دستگاه ادراری، حساسیت‌های پوستی و دیگر مشکلات صحی شود؛ مشکلاتی که در صورت بی‌توجهی می‌تواند وضعیت صحی زنان را دشوارتر کند.

این پزشک، می‌گوید در برخی مناطق هنوز باورهای نادرستی درباره‌ی دوران قاعدگی وجود دارد و شماری از زنان تصور می‌کنند که در این دوره نباید برخی فعالیت‌های عادی مانند حمام‌کردن را انجام دهند. او می‌گوید: «برخی زنان هنوز تصور می‌کنند که در دوران قاعدگی نباید حمام کنند، در حالی که رعایت نظافت فردی، شست‌وشوی مناسب و تعویض منظم نوار بهداشتی از مهم‌ترین راه‌های پیش‌گیری از بیماری‌ها است.»

رخشانه، تاکید می‌کند که آگاهی‌دهی درباره‌ی بهداشت قاعدگی باید بخشی از برنامه‌های صحی در جامعه باشد؛ زیرا بسیاری از مشکلات موجود ناشی از نبود اطلاعات درست و دست‌رسی محدود به آموزش‌های صحی است.

او، به زنان و دختران توصیه می‌کند که نوار بهداشتی را هر چهار تا شش ساعت، یا در صورت نیاز زودتر، تعویض کنند و در صورت مشاهده نشانه‌هایی مانند خارش، سوزش، ترشحات غیرطبیعی یا درد شدید، برای دریافت خدمات صحی به مرکز‌های درمانی مراجعه کنند.

در همین حال، مسوولان صحی در شفاخانه‌های سمنگان می‌گویند که محدودیت دست‌رسی زنان به محصولات بهداشت قاعدگی تنها به کم‌بود وسایل بهداشتی خلاصه نمی‌شود، بلکه عوامل اجتماعی و اقتصادی نیز در این زمینه نقش دارد.

صالحه سلطانی، مسوول بخش صحت سمنگان، می‌گوید که تاکنون آمار رسمی و اختصاصی درباره‌ی میزان دست‌رسی زنان و دختران این ولایت به نوار بهداشتی منتشر نشده است؛ اما بررسی‌ها و شواهد موجود در سطح افغانستان نشان می‌دهد که دست‌رسی به محصولات بهداشت قاعدگی با وضعیت اقتصادی، محل سکونت، سطح آگاهی و امکانات صحی ارتباط مستقیم دارد.

او، می‌گوید میان منطقه‌های مختلف افغانستان در زمینه‌ی دست‌رسی زنان به خدمات و امکانات بهداشت قاعدگی تفاوت وجود دارد و زنان ساکن مناطق دوردست معمولاً با مشکلات بیش‌تری روبه‌رو هستند.

سلطانی، می‌افزاید شاخص‌های اجتماعی و اقتصادی سمنگان نیز نشان می‌دهد که بسیاری از زنان این ولایت با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند که می‌تواند بر میزان آگاهی و توانایی مالی آنان برای تهیه وسایل بهداشت قاعدگی تأثیر بگذارد.

او، می‌افزاید که بر اساس آمارهای موجود، تنها ۱۶.۲ درصد زنان ۱۵‌ساله و بالاتر در سمنگان باسواد هستند، ۷۴.۹ درصد آنان هیچ‌گاه آموزش رسمی ندیده‌اند و تنها ۷.۴ درصد زنان شاغل هستند.

به گفته‌ی مسوول بخش صحت، پایین بودن سطح سواد، نبود فرصت‌های آموزشی و محدودیت‌های اقتصادی می‌تواند سبب شود بسیاری از زنان و دختران اطلاعات کافی درباره‌ی بهداشت قاعدگی نداشته باشند یا توانایی خرید منظم محصولات بهداشتی را از دست بدهند.

او، می‌گوید در ولسوالی‌های دوردست مانند «خرم و سارباغ» و مناطق «دوآب»، آگاهی درباره‌ی بهداشت قاعدگی هم‌چنان محدود است و در برخی خانواده‌ها، باورهای نادرست باعث می‌شود دختران حتا در صورت دست‌رسی به نوار بهداشتی، اجازه استفاده از آن را نداشته باشند. سلطانی می‌گوید: «در سال‌های گذشته، زمانی که مکتب، دانش‌گاه‌ها و مراکز آموزشی دخترانه به‌صورت گسترده فعال بودند، برنامه‌های آگاهی‌دهی درباره‌ی بهداشت قاعدگی و در برخی موارد توزیع نوار بهداشتی با هم‌کاری نهادهای صحی و مؤسسات هم‌کار بیش‌تر انجام می‌شد؛ اما اکنون این برنامه‌ها نسبت به گذشته کاهش یافته و فرصت‌های آگاهی‌دهی نیز محدودتر شده است.»

مسوول بخش صحت در این ولایت تأکید می‌کند که افزایش آگاهی خانواده‌ها، اصلاح باورهای نادرست و حمایت از خانواده‌های کم‌درآمد، از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند وضعیت بهداشت قاعدگی زنان و دختران در سمنگان را بهبود بخشد.

بهداشت قاعدگی یکی از نیازهای اساسی صحی زنان و دختران است؛ اما در افغانستان بسیاری از آنان به دلیل فقر، کم‌بود آگاهی، باورهای نادرست اجتماعی و محدودیت دست‌رسی به خدمات صحی، با چالش‌های جدی در این زمینه روبه‌رو هستند. نبود محصولات بهداشتی مناسب، هزینه‌ی بلند مواد مورد نیاز، کم‌بود آموزش درباره‌ی سلامت قاعدگی و فاصله‌ی زیاد از مراکز صحی و داروخانه‌ها، سبب شده است که شماری از زنان و دختران از روش‌های غیرصحی استفاده کنند؛ موضوعی که می‌تواند سلامت جسمی و روانی آنان را تحت تأثیر قرار دهد.

در کنار مشکلات اقتصادی، تابوهای اجتماعی درباره‌ی قاعدگی نیز سبب می‌شود بسیاری از دختران نتوانند آزادانه درباره‌ی نیازهای صحی خود صحبت کنند یا اطلاعات درست دریافت کنند. نهادهای بین‌المللی هم‌واره تأکید کرده‌اند که دست‌رسی به بهداشت قاعدگی بخشی از حقوق اساسی زنان و دختران و از عامل‌های مهم حفظ سلامت و حضور آنان در آموزش و جامعه است.