افزایش ۲۰ درصدی نقض آزادی رسانهها؛ «وقتی خبرنگاران زن نباشند، بسیاری از روایتها گفته نمیشود»
آینور سعیدپور
همهساله از بیستوهفتم حوت در افغانستان به عنوان روز ملی خبرنگاران افغانستان گرامیداشت میشود؛ روزی که برای قدردانی از تلاش خبرنگاران و نقش آنان در آگاهیدهی به جامعه در نظر گرفته شده است. اما امسال این روز در حالی فرا میرسد که وضعیت رسانهها و خبرنگاران، بهویژه خبرنگاران زن، با چالشهای جدی روبهرو است.
در سالهای اخیر شمار زیادی از خبرنگاران زن شغلهای خود را از دست دادهاند. بر اساس آمار نهادهای حامی رسانهها، حدود ۸۶ درصد خبرنگاران زن در افغانستان کار خود را از دست دادهاند و در دستکم ۲۰ ولایت هیچ خبرنگار زنی حضور ندارد. همزمان ممنوعیت نشر تصویرهای زندهجانها در شماری از ولایتها، بازداشت، تهدید و فشارهای امنیتی، وضعیت کار خبرنگاران را بیش از پیش دشوار کرده است.
در چنین شرایطی، خبرنگاران زن میگویند که علاوه بر محدودیتهای گسترده، با تبعیض جنسیتی، ناامنی شغلی و مشکلهای قتصادی نیز روبهرو استند؛ چالشهایی که ادامه فعالیت حرفهای آنان را با دشواریهای جدی مواجه ساخته است.
نادره نورزی، یکی از خبرنگارانی است که بیش از شش سال در رسانههای مختلف افغانستان کار کرده است. او میگوید که با گذشت هر روز فضای کار برای خبرنگاران، بهویژه زنان، محدودتر شده است.
به گفتهی نورزی، بسیاری از رسانهها در ولایتهای شمالی افغانستان به دلیل مشکلهای مالی فعالیت خود را متوقف کردهاند؛ موضوعی که زندگی و آیندهی شغلی شمار زیادی از خبرنگاران را تحت تأثیر قرار داده است. او میگوید در پی بستهشدن رسانهها، شماری از خبرنگاران زن کار خود را از دست داده و اکنون در وضعیت نامعلوم و دشواری به سر میبرند.
نورزی با ابراز نگرانی از این وضعیت میگوید که پیش از تحولهای سیاسی و بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان در ۲۰۲۱، شرایط کاری برای خبرنگاران به مراتب بهتر بود و رسانهها فرصتهای بیشتری برای کار فراهم میکردند.
او میافزاید: «خیلی رسانههای زیادی فعالیت داشتند. کسانی که ژورنالیزم میخواندند، بیکار نمیماندند؛ چون تعداد رسانهها زیاد بود. اما با تغییر و تحول، بسیاری از رسانههای صوتی و تصویری به دلیل مشکلات اقتصادی بسته شدند و کارمندان آنها نیز بیکار شدند. این وضعیت روی کار زنان بسیار تأثیر داشته است.»
به گفته این خبرنگار، بیکارشدن روزنامهنگاران تنها یک مشکل فردی نیست، بلکه بر زندگی خانوادههای زیادی نیز تأثیر گذاشته است؛ بهویژه خانوادههایی که سرپرستی آنان را زنان بر عهده دارند.
نورزی، میگوید که همزمان با کوچکترشدن فضای کاری رسانهها، تبعیض در استخدام نیز افزایش یافته است. به باور او، محدودیتهایی که بر کار زنان وضع شده باعث شده بسیاری از رسانهها ترجیح دهند خبرنگاران مرد را استخدام کنند.
او میافزاید که مردان بدون محدودیت در رفتوآمد، پوشش و ساعات کاری میتوانند فعالیت کنند؛ در حالی که زنان با محدودیتهای بیشتری مواجه اند و همین موضوع سبب شده فرصتهای کاری برای آنان بهطور چشمگیری کاهش یابد.
با این حال، مشکلهای اقتصادی تنها چالش خبرنگاران نیست. نورزی میگوید وضعیت امنیتی و محدودیتهای اجتماعی نیز، از دیگر مسائلی است که خبرنگاران زن با آن روبهرو استند. او میافزاید که هنگام رفتوآمد در شهر برای تهیه گزارش با دشواریهایی مواجه میشود و در بسیاری موارد مجبور شده با معاش کمتر از گذشته به کار ادامه دهد.
او از جامعه جهانی و سازمانهای حامی رسانهها میخواهد که حمایت خود از رسانهها و بهویژه خبرنگاران زن در افغانستان را ادامه دهند تا آنان بتوانند به فعالیت حرفهای خود ادامه دهند.
در همین حال، راضیه، خبرنگار دیگری در کابل، میگوید که علاقه او به خبرنگاری از باور عمیق به نقش رسانه در بازتاب صدای مردم سرچشمه گرفته است. او معتقد است رسانه میتواند «چشم و گوش کسانی باشد که کمتر شنیده و دیده میشوند» و همین باور باعث شد این حرفه را انتخاب کند.
راضیه، میگوید به عنوان یک زن برایش اهمیت زیادی داشته که درباره چالشهای مردم افغانستان، بهویژه مشکلهای زنان، گزارش تهیه و واقعیتهای جامعه را منعکس کند.
با این حال، او تبعیض جنسیتی را یکی از بزرگترین چالشهایی میداند که در دوران فعالیت حرفهای خود تجربه کرده است. به گفته او، در بسیاری موارد دسترسی به اطلاعات و شرکت در نشستها و کنفرانسهای خبری برای خبرنگاران زن دشوارتر از مردان بوده است.
او همچنان به کمبود فرصتهای شغلی در رسانهها و مشکلهای اقتصادی اشاره میکند و میگوید این مسائل بسیاری از خبرنگاران زن را با چالشهای جدی روبهرو کرده است.
به باور راضیه، زنان فعال در رسانهها در سالهای اخیر دشوارترین شرایط را تجربه میکنند. او میگوید کاهش چشمگیر حضور زنان در رسانهها نه تنها زندگی خبرنگاران زن را تحت تأثیر قرار داده، بلکه بر کیفیت کار رسانهها نیز تأثیر گذاشته است.
به گفتهی او، فشارهای روحی، روانی و اقتصادی بر خبرنگاران زن در سالهای اخیر افزایش یافته و این موضوع سبب شده برخی از آنان از ادامه فعالیت در این حرفه منصرف شوند.
راضیه تأکید میکند که حضور زنان در رسانهها بسیار مهم است؛ زیرا آنان میتوانند به موضوعاتی بپردازند که گاهی کمتر مورد توجه قرار میگیرد. او میگوید حضور خبرنگاران زن باعث میشود مسائل اجتماعی، بهویژه مشکلهای زنان و کودکان، دقیقتر و گستردهتر در رسانهها بازتاب یابد.
به گفته این خبرنگار، محدودیت در دسترسی به اطلاعات، کاهش فرصتهای شغلی در رسانهها، مشکلهای اقتصادی ناشی از کاهش معاشات و نیز فشارهای اجتماعی از جمله عواملی است که سبب شده شمار زیادی از خبرنگاران زن از ادامهی فعالیت در این حرفه باز بمانند.
در همین حال، شمسیه، خبرنگار و گزارشگر رادیویی که نزدیک به پنج سال است در بخشهای مختلف رسانهای از جمله خبرنگاری چندرسانهای، گویندگی و روزنامهنگاری فعالیت دارد، میگوید شرایط کار برای خبرنگاران زن در سالهای اخیر بهطور چشمگیری دشوارتر شده است.
به گفته او، در بسیاری از کنفرانسهای مهم حکومتی هنوز به خبرنگاران زن اجازه حضور داده نمیشود. «در کنفرانسهای مهم حکومتی، خبرنگاران زن هنوز اجازه حضور ندارند. بگذارید رک بگویم که طالبان اصلاً خبرنگاران زن را ارزش قایل نیستند و به رسمیت نمیشناسند. این گروه تلاش میکنند که این قشر از خبرنگاران ظاهر نشوند؛ چه در صفحه تلویزیون یا رسانههای آنلاین و چه در ساحه کاری بهصورت فیزیکی.»
به گفتهی این خبرنگار، علاوه بر محدودیتهای موجود، چالشهایی مانند حجاب اجباری، کاهش معاش و برخی رفتارها و پالیسیهای درونسازمانی نیز فشار بیشتری بر خبرنگاران زن وارد کرده است.
مرکز خبرنگاران افغانستان به مناسبت روز ملی خبرنگاران گزارشی منتشر کرده که نشان میدهد نقض آزادی رسانهها در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال گذشته حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است.
بر اساس این گزارش، در یک سال گذشته ۲۰۷ مورد نقض آزادی رسانهها و خشونت علیه روزنامهنگاران ثبت شده است؛ مواردی که شامل دو کشته، یک زخمی و ۱۸۳ مورد تهدید میشود. در میان این موارد، دستکم ۲۱ مورد بازداشت خبرنگاران و فعالان رسانهای نیز ثبت شده است.
یافتههای این نهاد نشان میدهد که در جریان یک سال گذشته محدودیتها بر خبرنگاران زن نیز، افزایش یافته است. جلوگیری از حضور خبرنگاران زن در نشستهای خبری مقامهای ارشد طالبان و سانسور صدای آنان در برخی برنامههای زنده از جمله مواردی است که در این گزارش به آن اشاره شده است.
مرکز خبرنگاران افغانستان این اقدامها را نشانهای از گسترش فضای ترس، محدودیت و تبعیض جنسیتی در حوزهی رسانهها میداند.
