از دل بحران تا کارآفرینی؛ تلاش زنان فراهی برای عبور از فشار اقتصادی

با افزایش محدودیت‌های کاری و آموزشی برای زنان در افغانستان، شماری از زنان در فراه، با تکیه بر مهارت‌های سنتی خود تلاش کرده‌اند راهی برای تأمین درآمد پیدا کنند. در این میان، یک زن جوان با راه‌اندازی کارگاه کوچک خیاطی، توانسته برای چندین زن خانه‌نشین زمینه‌ی کار فراهم کند؛ کارگاهی که با یک ماشین ساده شروع شده و اکنون به منبع درآمد و انگیزه‌ای برای ادامه‌ی زندگی تبدیل شده است.

شبنم صالحی [نام مستعار]، مسوول این کارگاه است؛ کارگاهی که به گفته‌ی او پس از محدودشدن فرصت‌های کار و آموزش برای زنان و دختران، راه‌اندازی شده است. او که از کودکی هنر خیاطی را در کنار مادر و بزرگان خانواده آموخته بود، تصمیم گرفت این مهارت را از سطح کار خانگی فراتر ببرد و به یک فعالیت بزرگ‌تر اقتصادی تبدیل کند. فعالیت او در ابتدا تنها با یک ماشین خیاطی ساده در گوشه‌ای از خانه آغاز شد؛ اما با گذشت زمان و افزایش سفارش‌ها، دامنه‌ی کارش گسترده‌تر شده است.

به گفته‌ی او، اکنون در این کارگاه لباس‌های زنانه، لباس‌های محلی و برخی سفارش‌های ویژه برای مناسبت‌ها دوخته می‌شود و درآمد آن را میان کارمندان زن تقسیم می‌‌کند. او هدفش از این کار را توسعه‌ی کارگاه، بهبود کیفیت تولیدات و معرفی محصولات زنان فراهی به بازارهای بزرگ‌تر عنوان می‌کند.  شبنم می‌گوید: «می‌خواهم روزی برسد که لباس‌هایی که این‌جا دوخته می‌شود، نه‌تنها در بازار فراه؛ بلکه در شهرهای دیگر و حتا بیرون از کشور هم فروخته شود».

او هم‌کاری خانواده‌ها و اعتماد کارآفرینان زن را یکی از عوامل اصلی رشد کارگاهش می‌داند. به باور او، اگرچه بسیاری از زنان با نگرانی از آینده و محدودیت‌های موجود روبه‌رو هستند؛ اما همین کارگاه کوچک به آنان انگیزه داده تا مهارت‌هایشان را بهتر دنبال کنند و سهمی در تأمین مصرف‌های خانواده داشته باشند. او تأکید می‌کند: «هر سفارش تازه برای ما تنها یک درآمد نیست؛ بلکه نشانه‌ای از اعتماد و ادامه‌ی مسیر است. ما با همین امکانات محدود هم ثابت کرده‌ایم که می‌توانیم کار کنیم و روی پای خود بایستیم».

مسیر فعالیت‌های اقتصادی برای کارافرینان زن در فراه هم‌چنان با موانع جدی هم‌راه است؛ موانعی که از کم‌بود تجهیزات گرفته تا دست‌رسی دشوار به بازار فروش را در بر می‌گیرد و روند رشد این کسب‌وکارهای کوچک را کند می‌سازد.

حمیده فراهی [نام مستعار]، یکی از کارمندان این کارگاه است. او می‌گوید که با وجود افزایش مهارت زنان در دوخت لباس‌های محلی و شهری، نبود دستگاه‌های مدرن صنعتی و مواد ابتدایی باکیفیت، ارزش برخی تولیدات را تحت تأثیر قرار می‌دهد. او می‌افزاید که بسیاری از سفارش‌ها به دلیل نداشتن تجهیزات پیش‌رفته یا پارچه‌های مرغوب، با دشواری آماده می‌شود و افزایش قیمت مواد خام نیز فشار مضاعفی بر آنان وارد کرده است. 

به گفته‌ی او، اگر دوره‌های آموزشی تخنیکی تخصصی برای به‌روزشدن مهارت‌ها برگزار شود و دستگاه‌های مدرن در اختیارشان قرار گیرد، می‌توانند لباس‌های معیاری‌تر و رقابتی‌تری تولید کنند. او تأکید می‌کند: «اگر امکانات بهتر داشته باشیم، می‌توانیم با تولیدات بیرون رقابت کنیم و بازار خود را گسترده‌تر بسازیم».

در همین حال فعالان و کارشناسان اقتصادی، چالش دست‌رسی به بازار فروش مناسب را یکی دیگر از مشکل‌های سد راه زنان عنوان می‌کنند. آنان می‌گویند که نبود شبکه‌ی منظم بازاریابی و وابسته‌گی به واسطه‌ها سبب می‌شود که مفاد اصلی به دست تولیدکنندگان نرسد. با این حال، بسیاری از زنان با ایجاد کارگاه‌های خانگی کوچک در شهر و روستاهای فراه تلاش کرده‌اند از همین ظرفیت محدود نیز استفاده کنند و چرخه‌ی تولید را زنده نگه دارند.

زرمینه صادقی [نام مستعار]، فعال حقوق زن در فراه، نقش کارگاه‌های خیاطی را در توان‌مندسازی اقتصادی زنان بسیار مهم توصیف می‌کند. او باور دارد که خیاطی یکی از معدود فرصت‌هایی است که زنان می‌توانند در فضای خانه انجام دهند و از طریق آن به درآمد مستقل دست یابند. به گفته‌ی او، نبود اتحادیه‌های زنانه و ساختارهای حمایتی سبب شده تا زنان نتوانند به شکل جمعی از حقوق اقتصادی خود دفاع کنند و در بسیاری موارد مفاد اصلی به دست کسانی برسد که از شرایط دشوار آنان بهره‌برداری می‌کنند. 

او بر ضرورت ایجاد گروه‌های جمعی، مرکز‌های آموزشی تخصصی و حمایت مالی تأکید می‌کند و می‌گوید: «اگر زنان به صورت جمعی‌ فعالیت کنند و به آموزش و تجهیزات پیش‌رفته دست‌رسی داشته باشند، درآمدشان چند برابر می‌شود و آینده‌ی صنعت خیاطی زنان در فراه تغییر خواهد کرد».

با این حال، کارشناسان مسایل اقتصادی  نیز باور دارند که ظرفیت اقتصادی این کارگاه‌ها فراتر از وضعیت کنونی است و در صورت مدیریت درست می‌تواند به یک منبع پای‌دار درآمد تبدیل شود.

عبدالرحمن [نام مستعار]، کارشناس مسایل اقتصادی می‌گوید که کارگاه‌های خیاطی زنان از نظر تقاضای بازار شهری با کم‌بود مشتری روبه‌رو نیستند؛ بلکه مشکل اصلی به مدیریت زنجیره‌ی تولید، بازاریابی و فروش بسته‌گی است. او می‌افزاید که نبود بسته‌بندی معیاری، سرمایه‌گذاری اندک و ناآشنایی با بازاریابی دیجیتالی، مانع گسترش این صنعت شده است. 

به باور او، اگر دست‌رسی به ابزارهای تازه، آموزش فروش آنلاین و ارتباط با بازارهای خارجی فراهم شود، میزان اشتغال‌زایی این کارگاه‌ها به شکل چشم‌گیری افزایش خواهد یافت. او تأکید می‌کند: «سرمایه‌گذاری روی خیاطی زنان در فراه نه‌تنها یک اقدام حمایتی؛ بلکه یک فرصت اقتصادی سودآور است».

این در حالی است که در سال‌های اخیر، در پی ممنوعیت و محدودیت کار زنان در بسیاری از بخش‌ها، زنان و دختران ناگزیر شده‌اند برای تأمین نیازهای اولیه زندگی خود به تجارت‌های کوچک و متوسط روی بیاورند.