سازمان ملل: نظام آموزشی افغانستان در آستانهی فروپاشی قرار دارد
حدیث حبیبیار
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) و سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی این سازمان (یونسکو) در تازهترین گزارش مشترک خود هشدار دادهاند که نظام آموزشی افغانستان با بحرانی عمیق روبهرو است و میلیونها کودک، بهویژه دختران، از دسترسی به آموزش باکیفیت محروم ماندهاند.
این دو نهاد سازمان ملل روز چهارشنبه، ۱۶ میزان، در گزارش تازهی شأن تحت عنوان «وضعیت آموزش در افغانستان در سال ۲۰۲۵»، گفتهاند که بیش از ۹۰ درصد از کودکان ۱۰ ساله در افغانستان قادر به خواندن یک متن ساده نیستند؛ آماری که نشانهی بحران گستردهی «رفتن به مکتب بدون یادگیری» است.
براساس این گزارش بیش از ۲.۱۳ میلیون کودک در سن مکتب ابتدایی تا پایان سال ۲۰۲۴ از مکتب بازماندهاند. همزمان، کمبود شدید آموزگاران بهویژه آموزگاران زن و نبود مواد آموزشی، نظارت ضعیف، زیرساختهای فرسوده و کمبود آب و سیستمهای بهداشتی در مکتبها، کیفیت آموزش را بهشدت کاهش داده است.
در بخشی از این گزارش آمده است که نزدیک به نیمی از مکتبها در افغانستان هنوز فاقد آب آشامیدنی، سیستم فاضلاب یا وسایل گرمایشیاند و بیش از هزار مکتب بهدلیل ویرانی ناشی از جنگها و بلایای طبیعی تعطیل مانده است.
به گفتهی یونیسف، ممنوعیت آموزش متوسطه برای دختران که بیش از ۲.۲ میلیون دختر نوجوان را از مکتب محروم کرده، نهتنها آیندهی آنان؛ بلکه ثبات اجتماعی و اقتصادی کشور را نیز تهدید میکند. در همین حال، ثبتنام پسران در دورهی متوسطه نیز بدون حرکت مانده و حضور آنان در آموزش عالی از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ حدود ۴۰ درصد کاهش یافته است.
یونسکو هشدار داده است که ادامهی ممنوعیت آموزش عالی برای زنان میتواند تا سال ۲۰۶۶، نزدیک به ۹.۶ میلیارد دالر زیان اقتصادی برای افغانستان در پی داشته باشد؛ رقمی معادل دوسوم تولید ناخالص داخلی کنونی کشور.
در این گزارش آمده است که ۸.۹ میلیون کودک، از جمله بیش از ۸۸۰ هزار کودک دارای معلولیت، در سال ۲۰۲۵ به حمایت آموزشی اضطراری نیاز دارند. افزون بر آن، بازگشت میلیونها مهاجر از ایران و پاکستان، فشار مضاعفی بر نظام آموزشی افغانستان وارد کرده است؛ زیرا حدود ۶۰ درصد بازگشتکنندگان را کودکان و نوجوانان تشکیل میدهند.
یونیسف و یونسکو تأکید کردهاند که سرمایهگذاری پایدار در آموزش ابتدایی، سواد و مهارتهای پایه، برای جلوگیری از فروپاشی کامل نظام آموزشی ضروری است. این دو نهاد از مقامات طالبان خواستهاند که فوراً ممنوعیت آموزش متوسطه و عالی دختران را لغو کنند و اجازه دهند تمامی دختران و زنان به مکتب و دانشگاه بازگردند.
در بند دیگر این گزارش آمده است: «آموزش مترادف با امید است – امید به ثبات، عزت و فرصت برای هر کودک. با این حال، در افغانستان امروز، این امید برای بسیاری در حال رنگ باختن است».
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل و نهاد آموزشی، علمی و فرهنگی این سازمان از دولتها، نهادهای بینالمللی و اهداکنندگان خواستهاند برای حفظ آیندهی نسل جوان افغانستان، در آموزش سرمایهگذاری بلندمدت و قابل پیشبینی انجام دهند و آموزش را بهعنوان پایهی صلح و پیشرفت در اولویت قرار دهند.
گفتنیست که اکنون هزار و ۴۷۹ روز میشود که زنان و دختران بالاتر از صنف ششم در افغانستان از رفتن به مکتب توسط طالبان محروم ماندهاند.
این در حالیست که طالبان پس از آنکه در اگست ۲۰۲۱، قدرت بهدست گرفت در هفدهم سپتامبر تنها از پسران خواست که به مکتب بازگردند و برای دختران تنها صنف ششم اجازهی آموزش داده شد.
این گروه، در ابتدا گفته بودند که ممنوعیت آموزش دختران تا “امر ثانی” است؛ اما اکنون با گذشت سه سال هنوز هم به دختران اجازهی آموزش داده نشده است.
