شبکههای اجتماعی زیر ذرهبین طالبان؛ «سانسور نمیتواند صدای زنان را خاموش کند»
آینور سعیدپور
پس از آنکه طالبان اعلام کردند بر محتوای شبکههای اجتماعی نظارت میکنند و انتشار مطالب «غیراخلاقی» را پیگرد قانونی خواهند داشت، شماری از کاربران بازداشت و ویدیوهایی از اعترافهای اجباری آنان منتشر شد؛ اعترافهایی که اغلب با ابراز «پشیمانی» همراه بود.
این سیاست موجی از نگرانی را در میان زنان و دخترانی برانگیخته که در داخل افغانستان، از شبکههای اجتماعی بهعنوان ابزار دادخواهی و اعتراض علیه محدودیتهای طالبان استفاده میکنند.
با این حال، ترنم سیدی، فعال حقوق زن و رییس شبکه مشارکت سیاسی زنان، میگوید که تلاش دارند با بهرهگیری از روشهای نوین، صدای اعتراض خود را همچنان زنده نگه دارند.
خانم سیدی، باور دارد که شبکههای اجتماعی به زنان و دخترانی که تا دیروز در سکوتی تحمیلی زیست میکردند، فرصت داد تا صدای خود را به جهان برسانند. به گفتهی او، در دل سرکوب و سانسور، پلتفرمهای اجتماعی به دروازههایی تبدیل شدهاند که صدای زنان را از درون زندانها بهسوی آزادی سوق میدهد.
گپوگفتی با ترنم سیدی:
سعیدپور: اعتراض اعضای شبکهی مشارکت سیاسی چگونه به شبکهی اجتماعی کشیده شد؟
سیدی: در نخست اعتراضهای زنان و فعالان حقوق بشر شکل خیابانی داشت تا این که طالبان کمکم شروع به سرکوب این اعتراضها کردند.
این گروه، به سرکوب اعتراض، بازداشت و شکنجهی معترضان و فعالان شروع کرد. آنها همچنان از شماری از بازداشتشدگان اعترافهای اجباری نیز گرفتند.
این اقدامها سبب شده که ترس از بازداشت و شکنجه در میان زنان و معترضان افزایش یابدو ما هم بخاطر حفظ امنیت زنان و دختران تلاش کردیم که اعتراضها را ادامه بدهیم؛ اما این بار این دادخواهی در مکانهای سربسته ادامه پیدا کرد. در آن وضعیت تلاش کردیم که شبکههای اجتماعی بیشتر برای دادخواهی استفاده کنیم.
سرکوبها سبب شد که زنان و دختران، از شبکههای اجتماعی به عنوان بستری به عنوان اعتراض و دادخواهی برای حقوق شان استفاده کنند.
با مرور زمان، شبکههای اجتماعی و اعتراض از این طریق برای ما این امکان را فراهم کرد که صدای درونی زنان و دختران را به گوش جهانیان برسانیم و بتوانیم از این طریق وضعیت زنان را به جهان نشان بدهیم.
سعیدپور: استفاده از پلتفرمهای آنلاین، چگونه صدای زنان داخل افغانستان را بازتاب میدهد؟
سیدی: اعتراض زنان بیشتر به شکل ویدیو، عکس، بیانیه، اطلاعیه و حرکتهای نمادین از طریق شبکههای اجتماعی پخش شده و صدای زنان و دختران افغانستانی که در سکوت تحملیی زندگی میکردند به جهانیان منتقل کردیم.
در حقیقت میتوان گفت که در میانهای سرکوب و سانسور، پلتفرمهای اجتماعی دروازههای بودند که از درون زندان به سوی آزادی پرواز میکردند و توانستیم در این راه موفق شویم.
سعیدپور: از کدام پلتفرم بیشتر استفاده میکردید؟
سیدی: از پلتفرم که بیشتر برای اعتراضها استفاده میکنیم شبکهی اجتماعی اکس است که بیشتر بازتابدهندهی موضوعهای جدی، خبری و سیاسی است. همچنان در کنارش از شبکههای دیگر چون فیسبوک، انستاگرام، تلگرام و مسنجر برای ما سنگرهای مبارزاتی بودند.
در کل شبکههای اجتماعی سبب شده که ما از راههای دور و نزدیک، با وجود سرکوب و اختناق گردهم آمده و برای حقوق ابتدایی و اساسی خود دادخواهی کنیم.
سعیدپور: تاثیر اعتراض در شبکههای آنلاین چی بوده است؟
سیدی: اعتراضهای آنلاین سبب شد که جهان صدای زنان افغانستانی را نادیده نگیرد. اگر شبکههای اجتماعی محدود میبود، سبب میشد که بسیاری از جنایتها و نقضهای گستردهای حقوق بشر در افغانستان تحت حاکمیت طالبان علنی نشود.
شماری از گزارشها جهانی و پشتیبانیها جهانی نیز بر اساس همین اعتراضهای آنلاین زنان و دختران شکل گرفت.
سعیدپور: پس از این اقدام طالبان که میخواهند بر محتوای شبکههای اجتماعی نظارت کنند، برنامهی شما چیست؟
سیدی: قطعا ما اهل ایستاده شدن نیستیم و برنامههای بهتری روی دست داریم. ما تلاش میکنیم برای زنان و دخترانی که در داخل افغانستان اند؛ اما همچنان تلاش دارند که دادخواهی و اعتراض کنند برای آنان امنیتهای دیجیتالی و راههای بهتری را ایجاد و فراهم کنیم.
ما روی برنامههای که سبب افزایش اعتراضهای زنان و دختران شود، تمرکز داریم و همچنان تلاش داریم که ارتباط خود را با نهادهای حقوق بشری و بینالمللی بیشتر کنیم تا در برنامهها حضور فعالانهتری داشته باشیم و صدای آنان را تقویت کنیم.
سعیدپور: آیا برنامهی طالبان، بر نظارت بر محتوای شبکههای اجتماعی و بازداشت کاربران به دلیل آین که محتوا خلاف تعهدهای این گروه است؛ میتواند کمینی برای زنان معترض در داخل افغانستان باشد؟
سیدی: قطعا چنین برنامه و سیاست، کمینی برای زنان و دخترانی است که تلاش دارند در برابر این گروه ایستادگی کرده و حقوق شان را به دست آوردند.
این سیاست به طالبان اجازه میدهد که برنامههایی زنان و همچنان مسیرهای ارتباطی آنان را شناسایی کند تا اعتراضهای آنان را سرکوب کند. در طول چهار سال گذشته نیز، بارها ما شاهد اقدامهای طالبان بودیم که با نامهای مستعار و اسمهای زنانه، وارد گروههای زنان شده تا معترضان را شناسایی کرده و دستگیر کنند.
سعیدپور: اکنون با توجه به شرایط پیشآمده، برنامهی شما برابر بازتاب صدای زنانی که افغانستان اند، چیست؟
سیدی: برنامهی ما برای فعلا تمرکز روی تقویت صدای زنان و دختران، بهرهگیری از رسانههای تبعیدی، تقویت ارتباط با خبرنگارانی که میتوانند این دادخواهیها را بازتاب دهند و استفادهی درست از رسانههای نوین دیجیتالی و بازتاب تجربههای زنانی است که در افغانستان زندگی میکنند.
قطعا ما برنامههای متعددی داریم و سعی میکنیم در بسیاری از کشورها راههایی مطمین را برای برگزاری، ادامه و تدوام مبارزات مان داشته باشیم.
