اعتراض از خیابان تا شبکههای اجتماعی؛ ترنم سیدی: نظارت شبکههای اجتماعی نقض آزادی بیان است
آینور سعیدپور
طالبان، پس از بهدستگیری قدرت، با وضع محدودیتهای سختگیرانه، نفس آزادی بیان و رسانههای آزاد را در افغانستان گرفته اند؛ صدای منتقدان، بهویژه زنان، یا خاموش شده یا به سکوتی اجباری فرو رفته است.
در حالیکه خیابان از حضور معترضان خالی و رسانهها از بازتاب رنج زنان محروم ماندهاند، فضای مجازی به آخرین پناهگاه صدای زن بدل شده است.
اما این فضا نیز در تیررس طالبان قرار گرفته؛ وزارت امر به معروفو نهی از منکر این گروه، اعلام کرده که محتوای شبکههای اجتماعی را نظارت میکند و هشدار داده که انتشار مطلبهای «غیراخلاقی» پیگیرد دارد.
ترنم سیدی، فعال حقوق زن، میگوید طالبان میخواهند صدای زنان را برای همیشه خاموش کنند؛ اما تأکید دارد: «هیچ تهدیدی نمیتواند صدای ما را خفه کند.» و این صدا، هرچند زخمی و لرزان، هنوز ایستاده است.
گپوگفتی با ترنم سیدی، فعال حقوق زن
۱. اقدام طالبان، مبنی بر نظارت محتوای شبکههای اجتماعی را چگونه ارزیابی میکنید؟
در حالی که رسانهها در افغانستان با سانسور روبهرو است و از طرف پس از سرکوب اعتراضهای خیابانی، دادخواهی زنان به شبکههای اجتماعی کشیده شده؛ اکنون فکر میکنم که این اقدام طالبان، بخشی از سیاست کنترل اجتماعی شان است که در قالب نظارت، ارعاب و سانسور انجام میشود.
طالبان، با محدودسازی فضاهای عمومی و خصوصی تلاش دارد که صدای مخالفان شان به ویژه زنان و دختران را خاموش کند.
۲. این گروه با نظارت شبکههای اجتماعی به دنبال چیست؟
این اقدام، نقض آشکار حقوق بشر، آزادی بیان و سرکوب دیجیتالی است. این گروه در نزدیک به چهار سال گذشته از هیچ اقدامی که سبب سرکوب زنان شود، دریغ نکرده و همهروزه این محدودیتها بیشتر میشود.
طالبان، با محدودکردن فضای انتقادی و نقد در تلاش است که قدرت را در انحصار خود داشته باشد و مخالفان را حذف کند. آنها میخواهند که با محدودکردن آزادی بیان، از شکلگیری افکار عمومی منسجم در برابر خود شان جلوگیری کرده و هرگونه صدای عدالتخواهی که به ویژه از سوی زنان و دختران بلند شده را خاموش کند.
این گروه نمیخواهد که وضعیت بشری به ویژه نقض روزافزون حقوق بشر در سطح جهانی درز کرده و جهان چهرهی واقعی این گروه را ببینند. آنها تلاش دارند که برای بهرسمیت شناختهشدن، آزادی بیان و نقض حقوق بشر شان را در افغانستان پنهان به دور از دید عمومی قرار دهند.
۲. شما تأکید دارید که نظارت بر محتوای شبکههای اجتماعی سبب خاموشی صدای زنان میشود، چگونه این سیاست زنان را متاثر میکند؟
از آنجای که مکانهای عمومی به شدت برای زنان و دختران در سراسر افغانستان محدود شده و از مکتب و دانشگاه نیز، محروم اند. در سوی دیگر، اعتراضهای عمومی نیز، منع و با سرکوب روبهرو است؛ پس اعتراضها و دادخواهی زنان بیشتر به شبکههای اجتماعی کشانیده شده است؛ اکنون محدودسازی این فضا عملا آخرین امکان برای اعتراض و حضور فعالانهی نقد از سوی زنان را نیز، از بین میبرد.
پس از این اقدام به نوعی سبب حذف کامل زنان از همهی فضاها و حتا فضای دیجیتالی میشود.
اگر به عملکرد طالبان، نزدیک به چهار سال گذشته مروری داشته باشیم، میبینیم که این گروه هر اقدامی که سبب محدودشدن زنان میشود را انجام داده است. نظارت بر محتوای شبکههای اجتماعی شاید، آخرین ضربهای باشد که این گروه بر آزادی بیان میزند.
۳. همانگونه که اشارهای به اعتراض آنلاین زنان و دختران کردید، نظارت بر شبکههای اجتماعی، چگونه دادخواهی در فضای آنلاین را محدود میکند؟
با این چنین سیاستی، فضای اعتراضهای آنلاین زنان و دختران با تهدید و ترس آلوده میشود و همچنان سبب خودسانسوری کاربران و فعالان خواهد شد.
در سوی دیگر، شهروندان از ترس این که مورد بازداشتهای هدفمند قرار بگیرند، کمکم حق بیان شان را محدود میکنند.
اما نباید فراموش کرد که تجربه، نشان داده که زنان و دختران با وجود محدودیتها و افزایش آن، رویکرد خلاقانه روی دست گرفته و فضاهای تازهای برای اعتراض و دادخواهی شان را جستوجو و ایجاد کرده اند. با این وجود آنان، راههای تازهای پیدا خواهند کرد.
با نظارت شبکههای اجتماعی و تشدید آن، زنان و دختران افغانستانی، راههای دیگر پیدا خواهند که صدای عدالتخواهی شان را به جهان برسانند.
۴. آیا این اقدام، صدای زنان معترض را خاموش میتواند؟
هرگز! طالبان یا هیچ کس دیگر با تهدید نمیتواند صدای زنان و دختران افغانستانی را خاموش کند؛ بلکه این صداها که ریشه در عدالتخواهی و مقاومت دارد، همهروزه بلندتر خواهد شد.
شاید ابزار بیان و شرایط تغییر کند؛ اما واقعیت، حقیقت، جوهر اعتراض و خواست رهایی و آزادی زنان هرگز ازبین نخواهد رفت. چرا که زنان و دختران افغانستانی امروز با جانودل شان برای عدالتخواهی و حقوق شان به مبارزهی شان از هر راه ممکن ادامه خواهد داد.
