تعلیق مهاجرت به آمریکا؛ زنان افغانستانی منتظر در پاکستان با چه چالشهایی روبهرو اند؟
آینور سعیدپور
پس از تعلیق پروندههای مهاجرتی به ایالات متحده توسط دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، هزاران زن و دختر افغانستانی که در انتظار سفر به این کشور بودند، در وضعیت بلاتکلیفی به سر میبرند. آنان نه امکان بازگشت به افغانستان را دارند و نه منابع مالی کافی برای ادامهی زندگی در کشورهای سوم. برخی از این زنان که در پاکستان به سر میبرند، با پایان یافتن مهلت ویزایشان، در معرض اخراج و بازگردانده شدن به افغانستان قرار دارند.
زینت یوسفی، یکی از این مهاجران افغانستانی، از دو سال پیش در اسلامآباد زندگی میکند و در انتظار تکمیل روند پروندهی مهاجرتی خود به آمریکا بوده است؛ اما با صدور فرمان تعلیق مهاجرت، او و خانوادهاش در وضعیت نامعلومی گرفتار شدهاند.
یوسفی، کارشناسی ارشد فلسفه دارد و پیش از سقوط دولت پیشین افغانستان با نهادهای داخلی و خارجی همکاری داشت. پس از تسلط طالبان، او و خانوادهاش ناچار به ترک افغانستان شدند و تلاش کردند از طریق برنامههای مهاجرتی، به یک کشور امن منتقل شوند.
او میگوید که پرونده مهاجرتی خود را تحت برنامهی اولویت یک (P1) دنبال کرده و تمام مراحل مصاحبه را پشت سر گذاشته بود؛ اما اکنون پس از تعلیق پروندههای مهاجرتی هیچ پاسخی دربارهی سرنوشت درخواست خود دریافت نکرده است.
بانو یوسفی افزون بر نگرانی از بیسرنوشتی در مورد پروندهی مهاجرتیاش، در جریان دو سال گذشته، همهی پساندازش را مصرف کرده است. در کنار چالشهای دیگر با تنگدستی در این کشور روبهرو است. در سوی دیگر، پس از پایان مهلت ویزای شان در خطر بازگشت به افغانستان نیز قرار دارد، از جای که او مجبور به فرار و مهاجرت شده است.
او ابراز نگرانی از وضعیت پیشآمده، در این باره چنین میگوید: «ما در یک فامیلی که سه دختر با یک پدر و مادر پیر و مریض زندگی میکنیم. در چند ماه اخر تمام پسانداز خود را مصرف کردیم. حتت برای فعلا تامین خوراکه هم برای مان مشکل شده است.»
پایان مهلت ویزا و خطر بازگشت اجباری
افزون بر نامشخص بودن سرنوشت پروندههای مهاجرتی، پایان مهلت ویزا در پاکستان و برخی از کشورهای دیگر، مهاجران را در آستانهی بازگشت اجباری قرار داده است. زینت یوسفی تأکید میکند که او و بسیاری دیگر از زنان افغانستانی، به دلیل فعالیتهای گذشتهشان، امکان بازگشت به کشور را ندارند و در صورت بازگردانده شدن، با خطرهای جدی روبهرو خواهند شد.
بیسرنوشتی، چالشهای اقتصادی، پایان مهلت ویزا، خطر بازگشت به افغانستان از جمله موردهای است که سبب نگرانی زینب و سایر زنانی شده است که در دورهی جمهوری در نهادهای مختلف داخلی و خارجی کار کرده؛ اما اکنون در کشورهای همسایه زندگی میکنند. زینب میافزاید: «نگرانی از بلاتکلیفی، افسردگی و شرایط دشوار که هر روز شاهد جگرخونی و تشویش در درون خانواده خود هستیم».
فاطمه کریمی، ۲۵ ساله دیگر فعال حقوق بشر است که پس از حاکمیت طالبان به پاکستان رفته است. او در انتظار طی مراحل پروندهی مهاجرتی و رفتن به امریکا است. او برای دریافت ویزای ویژه مهاجرتی (SIV) درخواست داده بود. فاطمه، اسآیوی دارد و به امید رفتن به امریکا در جریان سه سال گذشته چالشها و محدودیتهای روزافزون بر مهاجران را در اسلامآباد تحمل کرده است.
پس از آنکه فرمان تعلیق مهاجرت به امریکا از سوی رییس جمهور این کشور امضا شده است؛ او نیز مانند دیگر افغانستانی در بیسرنوشتی به سر میبرد و هنوز مشخص نیست که آیا آنان میتواند به مقصد برسند یا خیر؟
بانو کریمی میگوید که به امید رسیدن به امریکا در سه سال گذشته، همهی دارای شان را مصرف کرده است. او میافزاید که در این مدت هیچ کمک هزینهای از سوی نهادهای مهاجرتی یا امدادی دریافت نکرده است. پس از تعیلق مهاجرت، فاطمه کدام ایمیلی دریافت نکرده که برای آنان ثابت کند که پروندهای مهاجرتیاش تعلیق شده است.
او میافزاید که در هفتههای اخیر، فشار روانی شدیدی را تحمل کرده است. بیسرنوشتی، آینده نامعلوم و مشکلات اقتصادی، او و بسیاری دیگر را به شدت نگران کرده است. «متاسفانه این وضعیت، همهی کسانی را که پروندههای مهاجرتی به امریکا دارند را بیشتر از هر زمان دیگری نگران کرده است. بیسرنوشتی، آیندهی نامعلوم، در یکی تاریکی رها شده و ناامید هستیم.»
او تاکید دارد که توان بازگشت به افغانستان را ندارد، زیرا ممکن است با انتقامجوییهای افراد طالبان روبهرو شود. فاطمه میگوید که در ماههای اخیر دولت پاکستان نیز بر مهاجران فشارها را افزایش داده که این کشور را ترک کند و این بیشتر از زمان دیگر، وضعیت آنان را آَشفته کرده است.
ناامیدی و بلاتکلیفی
تعلیق پروندههای مهاجرتی، پایان مهلت ویزا، فشارهای دولت پاکستان و خطر بازگشت اجباری به افغانستان، چالشهای جدیای را برای زنان افغانستانی مهاجر ایجاد کرده است. بسیاری از آنان که در دوره جمهوری با نهادهای بینالمللی کار کردهاند، اکنون در شرایطی قرار دارند که بازگشت به افغانستان برای شان ممکن نیست و ادامه زندگی در کشور میزبان نیز هر روز دشوارتر میشود.
«احساس میکنم در تاریکی رها شدهایم. آیندهای برای ما قابل تصور نیست و تنها نگرانی و ناامیدی باقی مانده است.» این بخشی از سخنان فاطمه کریمی و سرنوشت مشترک هزاران زن و دختری است که با امید مهاجرت به کشوری امن، از افغانستان گریختند؛ اما اکنون در میان مرزها گرفتار شدهاند.
سیاستهای مهاجرتی آمریکا و سرنوشت مهاجران افغانستانی
پس از سقوط دولت پیشین افغانستان در آگوست ۲۰۲۱ و رویکار آمدن طالبان، هزاران شهروند افغانستان، بهویژه زنان و فعالان حقوق بشر، به دلیل تهدیدهای امنیتی ناچار به ترک کشور شدند. بسیاری از این افراد به کشورهای همسایه مانند پاکستان و ایران پناه بردند، در حالی که امید داشتند بتوانند از طریق برنامههای مهاجرتی کشورهای غربی، به یک مکان امن منتقل شوند.
ایالات متحده از سالها پیش برنامههای ویژهای برای پذیرش مهاجران افغان داشته است. ویزای ویژه مهاجرت (SIV): این برنامه برای افرادی طراحی شده که دستکم دو سال با دولت یا ارتش آمریکا در افغانستان همکاری داشته و به دلیل این همکاری در معرض تهدید قرار گرفته باشند.
اولویت یک (P1) برای افرادی که توسط نهادهای بینالمللی، سازمانهای غیردولتی، یا کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل معرفی شده باشند. اولویت دو (P2) برای افرادی که با رسانهها یا نهادهای وابسته به آمریکا همکاری کردهاند؛ اما واجد شرایط دریافت ویزای ویژه مهاجرت نیستند.
با رویکار آمدن دوبارهی دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۵، سیاستهای سختگیرانهتری در قبال مهاجران وضع شد. یکی از نخستین اقدامهای او، تعلیق پروندههای مهاجرتی و محدودسازی پذیرش پناهجویان بود. این تصمیم موجب شد هزاران افغانستانی که در کشورهای سوم منتظر تکمیل روند مهاجرت خود بودند، در شرایط نامعلومی قرار بگیرند.
در این میان، کشورهایی مانند پاکستان نیز با اعمال محدودیتهای بیشتر بر مهاجران افغانستانی، فشار بر آنان را افزایش دادهاند. در ماههای اخیر، دولت پاکستان اخراج گروهی مهاجران بدون مدرک را در دستور کار قرار داده و بسیاری از افرادی که ویزای آنان به پایان رسیده، در خطر بازگشت اجباری به افغانستان قرار دارند. این وضعیت، بهویژه برای زنانی که در دوران جمهوری با نهادهای بینالمللی کار کردهاند، بسیار نگرانکننده است، زیرا بسیاری از آنان در افغانستان تحت تعقیب قرار دارند و بازگشت به این کشور، جان شان را به خطر میاندازد.
این ترکیب از سیاستهای سختگیرانه در کشورهای مقصد و افزایش فشار در کشورهای میزبان، هزاران زن و دختر افغانستانی را در برزخ بیسرنوشتی قرار داده است؛ جایی که نه امکان بازگشت به افغانستان را دارند و نه امیدی به آیندهای روشن در کشوری امن.
