«آموزش ممنوع، رویاها در بند»؛ سرنوشت دختران افغانستانی در روز جهانی آموزش

هم‌زمان با فرارسیدن روز جهانی آموزش، شماری از دختران افغانستانی، با ابراز نگرانی شدید از ادامه‌ی ممنوعیت آموزش برای دختران بالاتر از صنف ششم، وضعیت روانی خود را به شدت «بد و ناگوار» توصیف کرده‌اند. آنان می‌گویند که این محدودیت، نه تنها آینده‌ی آموزشی‌شان را تاریک کرده؛ بلکه سبب احساس ناتوانی و افسرده‌گی عمیقی در آنان شده است. هم‌چنان این دختران از جامعه‌ی جهانی و نهادهای بین‌المللی می‌خواهند که به مسوولیت خود عمل کرده و هرچه زودتر اقدام‌های مؤثر و جدی برای لغو این فرمان «غیرانسانی» طالبان اتخاذ کنند.

نوریه محسنی، دانش‌آموز صنف دهم مکتب بوده است. او بیش از سه سال می‌شود که به‌دلیل ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم، خانه‌نشین شده است. نوریه از این وضعیت به شدت رنج می‌برد و در دنیای غم و اندوهی فرورفته که سایه‌اش بر روح و روانش سنگینی می‌کند.

بانو محسنی می‌گوید پس از بسته شدن دروازه‌های مکتب، همواره در غم و ناامیدی به سر برده و هر روز بیش‌تر از پیش، احساس ناتوانی و درماندگی در وجودش اوج گرفته است. او گفت: «سه سال است که در کنج خانه نشسته‌ام. دروازه‌ها قفل اند و سوزش سرمای زمستان در بیرون از خانه در هر سمت در حرکت است. بغض دلم کم‌شدنی نیست و سوزش زخم‌هایم، بی‌تاب و ناتوانم کرده است».

نوریه با انتقاد از سکوت جامعه‌ی جهانی در برابر سیاست‌های طالبان می‌گوید که این بی‌تفاوتی سبب شده تا زنان و دختران، به‌ویژه آنانی که از دست‌رسی به آموزش محروم شده‌اند، به فراموشی سپرده شوند و حقوق ابتدایی‌شان نادیده گرفته شود. او معتقد است که جامعه‌ی جهانی باید در برابر این وضعیت واکنش نشان دهد و به مسوولیت‌های خود در حمایت از حقوق بشر و عدالت اجتماعی عمل کند. او ادامه می‌دهد: «حرفی از آموزش من زده نمی‌شود. انگار که کم کم به دست فراموشی سپرده شده‌ام».

این دختر بازمانده از آموزش می‌گوید که هنوز هم روز جهانی آموزش برایش گرامی‌ست و در این روز، با یاد و خاطرات دوران مکتب‌اش تلاش می‌کند تا دمی آرام بگیرد و خوشحال باشد. بانو محسنی می‌گوید: «روز آموزش برایم گرامی است. فکر می‌کنم به نوعی به آن مرتبط هستم؛ به کتابم، به قلمم و به مکتبم. هنوز هم تخته‌ی سفید، قلم و پاک‌کن را فراموش نکرده‌ام. هوای خوش‌نسیم صنف‌ام را به یاد می‌آورم و ناگهان لبخندی نامحسوس بر لبانم می‌نشیند. آن زمان چقدر خوشبخت بودم و چه رویاهایی در سر می‌پروراندم. آینده‌ام روشن به نظر می‌رسید. اکنون این روزها را به یاد می‌آورم و اشک‌هایم بی‌صدا مرا به سمت سوزش دردناک می‌کشانند».

هم‌چنان برخی دیگر از این دختران معتقدند که طالبان، با بستن دروازه‌های مکتب و دانشگاه‌ها، نه تنها امکان آموزش را از زنان و دختران سلب کرده‌اند؛ بلکه آرزوها و هدف‌های آنان را در میان «قفسی از میل‌های آهنی» محبوس کرده‌اند.

نازیلا رحمانی، یکی دیگر از دختران بازمانده از آموزش است که به‌دلیل محدودیت‌های طالبان در خانه با افسردگی و خانه‌نشینی دست‌و‌پنجه نرم می‌کند. او می‌گوید طالبان با ممنوعیت آموزش دختران، «آرزوهایش را از او گرفته‌اند و اجازه‌ی پرواز در آسمان‌ها را برایش نداده‌اند».

بانو رحمانی می‌‌افزاید که تحت حاکمیت طالبان، زنان و دختران نه تنها از بسیاری از حقوق ابتدایی خود محروم شده‌اند؛ بلکه تنها می‌توانند از دور به موفقیت‌ها و پیش‌رفت‌‌های زنان در سایر کشورهای جهان نگاه کنند و به‌جای این‌که خودشان از چنین فرصت‌هایی برخوردار شوند، تنها در حسرت آن‌ها بمانند.

هم‌چنان او بیان می‌کند که سیاست‌های طالبان سبب شده تا بسیاری از زنان از داشتن آینده‌ای روشن و فرصت‌های برابر با مردان در جامعه‌ی خود محروم شوند. نازیلا گفت: «در میان تاریکی گم شده‌ایم. از حق آموزش محروم شدند، مانند این است که بال‌های داشته باشی؛ اما آسمانی برای پرواز نباشد. انگار تمام آرزو‌های ما در میان قفس است و ما از دور تماشا می‌کنیم که دیگران چگونه اوج می‌گیرند».

با این حال، او در پیامی در صحبت با خبرگزاری بانوان افغانستان از زنان و دختران کشورش خواسته است که به مبارزات و اعتراض‌های خود در برابر عمل‌کردهای طالبان ادامه دهند و هرگز امیدشان را برای رسیدن به روزهای بهتر از دست ندهند. او ادامه می‌دهد: «شاید این درد و حسرت‌ها چراغی باشد که در درون ما شعله‌ور می‌شود تا هر روز بیش‌تر از گذشته برای آینده‌ی خود بجنگیم. ما هرگز خاموش نمی‌شویم».

هم‌چنان نازیلا از جامعه‌ی جهانی و سازمان‌های بین‌المللی می‌خواهد که به سکوت خود در برابر سیاست‌های طالبان پایان دهند و برای بازپس‌گیری حقوق زنان و دختران افغانستانی از هیچ نوع اقدامی دریغ نکنند.

نگرانی زنان معترض از دوام ممنوعیت آموزش دختران

شماری از جنبش‌های اعتراضی زنان نیز به‌مناسبت روز جهانی آموزش از تداوم محدودیت‌های «سرکوب‌گرانه‌ و زن‌ستیزانه‌ی» طالبان به‌ویژه‌ ممنوعیت آموزش دختران ابراز نگرانی کرده‌اند.

اعضای «جنبش زنان به‌سوی آزادی» از ادامه‌ی ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم در حاکمیت طالبان انتقاد کرده‌اند. آنان تاکید دارند که محرومیت دختران از آموزش «انکار هویت، توانایی» و آینده‌ی نیمی از جمعیت این کشور است.

جنبش زنان به‌سوی آزادی، با نشر اعلامیه‌ای می‌گوید که طالبان با سیاست‌های «زن‌ستیزانه» و مسدودکردن راه‌های آموزشی زنان و دختران را در «زنجیرهای جهل و تاریکی اسیر کرده است».

زنان معترض می‌گویند که محرومیت از آموزش نه تنها که بر زنان و دختران تاثیرهای عمیق چندبعدی گذاشته است؛ بلکه آینده‌ی افغانستان را نیز شدیدا متاثر می‌کند. به گفته‌ی اعضای جنبش زنان به‌سوی آزادی با ادامه‌ی وضعیت کنونی، افغانستان به‌سمت فقر، انزوای فکری و سیاسی به پیش خواهد رفت.

در اعلامیه‌ی جنبش زنان به‌سوی آزادی که نسخه‌ای از آن به خبرگزاری بانوان افغانستان نیز ارسال‌شده، آمده است که جامعه‌ی جهانی نباید در برابر این وضعیت سکوت کند.

آنان از جامعه‌ی جهانی و سازمان‌های حقوق بشری خواسته‌اند که بر طالبان فشارهای دیپلماتیک و سیاسی ایجاد کند تا این گروه حق آموزش دختران را بازگرداند. جنبش زنان به‌سوی آزادی افزوده که کشورهای جهان محرومیت آموزش دختران افغانستانی را باید به عنوان «نقض آشکار حقوق بشر» به‌رسمیت شناخته و برای پایان‌دادن آن اقدام‌های عملی روی دست ‌گیرند.

به گفته‌ی جنبش زنان به‌سوی آزادی، وضعیت کنونی در افغانستان و محدودیت‌های گسترده بر زنان، نیازمند اتحاد و هم‌بستگی جهان است. آنان از جهان می‌خواهند که برای دفاع از حق آموزش باید اقدام‌های قاطع انجام شود.

در بخشی از این اعلامیه آمده است: «این بی‌عدالتی، بزرگ‌ترین نقض حقوق بشری‌ست که وجدان جمعی جامعه‌ی جهانی را به چالش می‌کشد. مسوولیت تاریخی جامعه‌ی جهانی‌ست که از نسل‌های آینده‌ی افغانستان در برابر این تبعیض سیستماتیک حفاظت کند».

زنان معترض هم‌چنان به مناسبت روز جهانی آموزش، خواستار اتحاد و هم‌بستگی کشور‌ها برای احیای حقوق زنان و ختران در افغانستان شده است.

سازمان ملل؛ خواستار لغو ممنوعیت آموزش دختران از سوی طالبان

در همین حال، سازمان ملل متحد نیز در این روز خواهان لغو فوری فرمان ممنوعیت آموزش دخترن بالاتر از ۱۲ ساله از سوی طالبان شده است.

دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، از ادامه‌ی ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم ابراز «تاسف و نگرانی» کرده است. یوناما از طالبان خواسته است که به این «تراژدی» پایان دهد.

یوناما، با نشر بیانیه‌ای در صفحه‌ی اجتماعی فیس‌بوک نوشته است که به‌زودی چهار سال از محرومیت آموزش دختران بالاتر از ۱۲ ساله، در افغانستان می‌گذرد.

روزا اوتنبایوا، نماینده‌ی ویژه‌ی دبیرکل سازمان ملل متحد برای افغانستان، فرمان ممنوعیت آموزش دختران از سوی طالبان را امر «ناپسند و تراژدی‌» عنوان کرده که سبب محرومیت میلیون‌ها دختر از حق آموزش شده است.

رییس یوناما با انتقاد از سیاست‌های طالبان افزوده که هیچ کشوری با پشت‌سر گذاشتن نیمی از جمعیت خود پیش‌رفت نکرده است. او از طالبان خواسته که به‌گونه‌ی «فوری» این فرمان را لغو کند.

دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد در حالی خواهان لغو فرمان‌های طالبان شده است که اکنون هزار ۲۲۱ روز از محرومیت دختران بالاتر از صنف ششم می‌گذرد. افغانستان تنها کشوری در سطح جهان است که دختران از آموزش محروم شده‌اند.

روز جهانی آموزش همه‌ساله در ۲۴ جنوری از سوی مردم در تمام کشور‌های جهان تجلیل می‌شود. آنان در این روز بر نقش حیاتی آموزش و دست‌یابی به صلح، توسعه و برابری تاکید می‌کنند.

این در حالی‌ست که طالبان پس از بازگشت به قدرت در اگست ۲۰۲۱، محدودهای گسترده بر زنان و دختران صادر و اجرا کرده است. بربنیاد آمار سازمان ملل این گروه بیش از ۸۰ فرمان به هدف محدودکردن زنان و دختران صادر کرده است.

پیش از این نیز بارها سازمان ملل متحد و دیگر سازمان‌های حقوق بشری خواهان لغو فرمان‌های محدودکننده‌ی طالبان به‌ویژه ممنوعیت آموزش دختران شده است. گروه طالبان؛ اما تاکنون به هیچ‌یک از این خواست‌ها پاسخ مثبت نداده است.