فرار از طالبان و ترس اخراج از پاکستان؛ زنان افغانستانی در مرز دو تهدید

پس از تسلط دوباره‌ی طالبان بر افغانستان، زنان بسیاری از ترس سرکوب و تهدیدهای مداوم این گروه، به پاکستان پناه بردند؛ اما اکنون با افزایش فشارهای دولت پاکستان برای اخراج مهاجران افغانستانی، این زنان و کودکان با خطر بازگشت به افغانستان و مواجهه با وضعیت بحرانی‌تر روبه‌رو هستند، جایی که حقوق اولیه‌شان به شدت نقض می‌شود و تهدیدهای طالبان هم‌چنان سایه‌سنگین خود را بر زندگی‌شان دارد.

*مروه عزیزی، یکی از زنان معترض که به‌دلیل تهدیدهای فزآینده‌ی طالبان، سه سال پیش کشورش را ترک کرده و به پاکستان پناه برده؛ اما در این کشور نیز به همه‌ی حقوق شهروندی دست‌رسی ندارد.

بانو عزیزی و خانواده‌اش، برای زندگی در این کشور مدرک قانونی دارد؛ اما با آن‌هم از آزار و اذیت و خطر بازگشت اجباری در امان نیستند. اکنون با فشارهای تازه‌ی که دولت این کشور برای اخراج افغانستانی‌ها روی دست گرفته، مروه نگران بازگشت داده‌شدن است.

بازرسی خانه‌به‌خانه در اسلام آباد

شماری از شهروندان افغانستان در پایتخت پاکستان می‌گویند که در چند روز گذشته، پولیس برای بازداشت افغانستانی‌ها، تلاشی خانه‌به‌خانه را آغاز کرده و این وضعیت به‌ویژه سبب ترس زنان و کودکان شده است.

مروه عزیزی که از ترس بازداشت طالبان به پاکستان پناه برده؛ اکنون در آن‌جا نیز نگران بازداشت و بازگشت‌داده شدن به افغانستان تحت سلطه‌‌‌ی طالبان است. او می‌گوید که از ترس اخراج اجباری از خانه‌های شان بیرون شده نمی‌تواند هم‌چنان حق گشت‌وگذار آزادانه ندارند.

زمانی‌که طالبان فرمان‌های محدود کننده بر زنان و دختران صادر و آنان را از حقوق شان محروم کرده؛ مروه در برابر این سیاست‌ها فعالیت‌‎های اعتراضی داشته و سپس از ترس بازداشت و زندانی شده به پاکستان مهاجرت کرده است.

بانو عزیزی در حال که از وضعیت کنونی ابراز ناراحتی می‌کند، می‌گوید در صورت بازگشت به افغانستان، از سوی طالبان بازداشت و زندانی می‌شود. در پاکستان نیز به فعالیت‌های اعتراضی و حقوق بشری‌اش ادامه داده و می‌گوید که طالبان بارها پیام‌های تهدیدآمیزی فرستاده است.

بازداشت زنان و کودکان

روز گذشته (یک‌شنبه، ۱۶ جدی) پولیس‌های پاکستان به بلاک رهایشی‌ای که مروه زندگی می‌کند؛ رفتند و خانه‌های مهاجران افغانستانی را بازرسی کرده اند. او می‌گوید که پولیس‌ها کودکان و زنان را نیز باخودشان به مرکزهای انتقال مهاجران به افغانستان انتقال داده است.

مروه ویدیوهایی را به خبرگزاری بانوان افغانستان فرستاده که نشان می‌دهد؛ پولیس کودکان زنان را از این بلاک با خودشان انتقال می‌دهد.

بانو عزیزی می‌گوید که زنان و کودکان باوجود داشتن مدرک معتبر اقامتی چون ویزا از سوی پولیس بازداشت شده است. به گفته‌ی او، پولیس حتا سندهای اقامتی مهاجران را بررسی نکرده است.

او وضعیت را چنین روایت می‌کند: «تمام خانم‌ها را همرای اطفال شان به موتر بالا می‌کردند و مرکز پولیس انتقال می‌دادند. هر قدر که کودکان ترسیده بودند و همرای خانم‌ها گریه می‌کردند که ما نمی‌رویم. این اسناد ماست و نمی‌رویم.»

هما شجاعی، یکی از نظامیان پیشین که به دلیل تهدیدهای طالبان به گونه‌ی غیرقانونی به پاکستان رفته؛ نیز می‌گوید که پولیس حتا از طرف شب نیز به خانه‌ها یورش می‌آورد و آرامش شان سلب شده است.

بانو شجاعی می‌گوید که همکاران زیاد خود را در جنگ میان طالبان و نظام جمهوری از دست داده، سال‌ها در برابر «تروریزم» مبارزه کرده؛ اما بالاخره مجبور به فرار شده است. از این وضعیت ابراز ناراحتی کرده و می‌گوید که افغانستانی‌ها حق زندگی کردن را نه در کشورشان دارند و نه مکان دیگر.

باوجودی‌ که هما، بدون ویزا به پاکستان رفته؛ اما مدرکی از سوی سازمان ملل دریافت کرده که اجازه‌ی بودوباش در پاکستان را می‌دهد. بانو شجاعی می‌گوید که پولیس بدون در نظر داشت این سندها، مهاجران را بازداشت و به مرکزهای تجمع و انتقال به افغانستان می‌ برند.

تا اکنون هیچ سازمان جهانی حقوق بشری و سازمان ملل در مورد موج تازه‌ی از فشارهای دولت پاکستان بر مهاجران افغانستان واکنش نشان نداده است.

با این حال، شماری از افغانستانی‌‌ها که در پاکستان منتظر رسیدگی به پرونده‌های مهاجرتی شان در کشورهای سومی هستند، از این نهادها می‌خواهد که به قضیه‌های شان توجه شود.

هما شجاعی، نیز از سازمان ملل و دیگر نهادهای حقوق بشری می‌خواهد که زودتر با پاکستان گفت‌وگو کند تا از اخراج اجباری زنان و کودکان جلوگیری شود.

برخورد خشونت‌آمیز پولیس پاکستان به زنان و کودکان

مهاجران و زنان افغانستانی‌ای که در این کشور زندگی می‌کنند، می‌گویند که با بدرفتاری‌ها و خشونت‌ از سوی پولیس پاکستان روبه‌رو هستند.

مروه عزیزی که شاهد بازداشت دست‌کم ۴۰ زن از بلاک رهایشی خودشان است؛ می‌گوید که پولیس با زنان و کودکان با خشونت رفتار کرده و آنان را به زور باخودشان به موتر انتقال می‌دادند. «از ساحه‌ی بی‌۱۷، پولیس حدود ۴۰ را همراه با کودکان به مرکز پولیس انتقال دادند».

به گفته‌ی مروه، هنگامی که مهاجران افغانستانی در این کشور ویزای شان را تمدید می‌کنند نیز با بدرفتاری کارمندان ملکی این کشور قرار می‌گیرند. در سوی دیگر، پولیس این کشور نیز با مهاجران در فضاهای عمومی برخورد مناسب ندارد.

ترس و نگرانی زنان از اخراج به افغانستان

بیش‌تر زنان و دخترانی که در سه سال گذشته به پاکستان رفته‌اند، از ترس طالبان فرار کرده یا هم برای آموزش و کار به این کشور آمده‌اند. اکنون که پاکستان بار دیگر فشارها بر مهاجران را افزایش داده، شماری از زنان می‌گویند که نگران بازگشت به جای اند که حقوق شان نقض می‌شود.

سونیلا رحمانی، دیگر زن معترض و فعال حقوق بشر که هشت ماه پیش به پاکستان مهاجر شده، می‌گوید که به‌دلیل فعالیت‌های اعتراضی و محرومیت از حقوق ابتدایی‌اش به این کشور آمده؛ اما کنون نگران بازگشت داده شدن به افغانستان است.

«در روزهای اخیر وضعیت خیلی وخیم شده است. پولیس‌های پاکستان اول فقط مردان را از کوچه‌ها و خانه‌های شان جمع‌آوری می‌کردند؛ اما اکنون تلاشی‌ها خیلی جدی جریان دارد». خانم رحمانی وضعیت مهاجران افغانستان در این کشور را «وخیم» عنوان کرده و می‌گوید که آنان در معرض بدرفتارهای و بازگشت قرار دارند.

این فعال حقوق بشر نیز می‌گوید که پولیس‌ بازرسی خانه‌های افغانستانی‌ها و اخراج آنان را تشدید کرده است. سونیلا وضعیت را نگران‌کننده عنوان کرده و می‌گوید که تعدادی از فعالان حقوق بشر و زنان معترض که تجربه‌ی زندان طالبان را دارند با خطر اخراج از پاکستان قرار دارند.

در سوی دیگر، خانم رحمانی می‌گوید که زنان از ابتدایی‌ترین حقوق شان در افغانستان محروم شده و به کشورهای همسایه آمده‌اند؛ در صورت اخراج شدند، به وضعیت مشابه باز می‌گردند. «در افغانستان وضعیت زنان خیلی خراب است. مکتب و دانشگاه نیست… اگر دوباره به افغانستان بروند، خانواده‌های شان آنان را به زور به ازدواج دهند، یا مشکل‌های روانی دچار شوند و یا هم دست به خودکشی خواهند زد».

بازگشت اجباری به حاکمیت طالبان فاجعه‌ی بشری

شماری از فعالان حقوق بشر با اشاره به حاکمیت طالبان در افغانستان و سیاست‌های این گروه در برابر فعالان مدنی، حقوق بشر و زنان می‌گویند که این کنش‌گران مجبور به فرار از وطن شان شده و بازگشت اجباری سبب «فاجعه‌ی بشری» دیگر در حاکمیت طالبان می‌شود.

نرگس سادات، فعال حقوق زن و بنیان‌گذار جنبش آینده‌ی نوین زنان افغانستان در واکنش به تشدید فشارها بر مهاجران می‌گوید که این وضعیت خلاف اصول و قانون‌های مهاجرتی است.

بانو سادات می‌گوید که بیش‌تر افغانستانی‌ها در معرض خطر برای مهاجرت به کشورهای سوم، در پاکستان زندگی می‌کنند که با چالش‌های جدی تمدید ویزا روبه‌رو هستند. این فعال حقوق بشر می‌افزاید که برای جلوگیری از خطر اخراج اجباری، سازمان‌ها و کشورها به پرونده‌های مهاجرتی افغانستانی‌ها رسیدگی کنند.

نرگس سادات، نیز از پاکستان می‌خواهد که از مهاجران استفاده‌ی سیاسی نکرده و برای حل چالش‌های شان راه‌های دیگری را جست‌وجو کند. «اقدامی که پاکستان در برابر مهاجران دارند باید موضوع‌های سیاسی و اخراج اجباری مهاجران را متوقف کند».

پس از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان در سال ۲۰۲۱، زنان و دختران این کشور با محدودیت‌های گسترده‌ای در زمینه‌های آموزشی، شغلی و اجتماعی مواجه شدند.

همین سیاست‌ها موجب شده است که بسیاری از زنان و فعالان حقوق بشر از ترس آزار و اذیت و حتیا بازداشت، افغانستان را ترک کرده و به کشورهای همسایه، به‌ویژه پاکستان، پناه ببرند. با این حال، شرایط مهاجران افغانستانی در پاکستان نیز به‌دلیل سیاست‌های سخت‌گیرانه دولت این کشور وخیم شده است.

از نوامبر ۲۰۲۳، دولت پاکستان موجی از اخراج اجباری مهاجران افغانستانی را آغاز کرده است. بر اساس آمار سازمان جهانی مهاجرت، در این مدت نزدیک به ۸۰۰ هزار مهاجر، عمدتاً زنان و کودکان، به افغانستان بازگشت داده شده‌اند؛ اقدامی که نگرانی‌های گسترده‌ای در مورد امنیت و حقوق این افراد ایجاد کرده است.

*مروه عزیزی، در گزارش نام مستعار است.