حکم روزه برای سالمندان

روزه‌ی ماه رمضان، از آداب مذهبی است که برای مسلمانان وسیله‌ی تقرب به خداوند و پالایش روح  و جسم انسان به شمار می‌رود، طبق احکام دین اسلام روزه برای مسلمان عاقل و بالغ فرض است، اما استثناهای نیز وجود دارد که یکی از این استثناها افراد سالمند و پیر اند؛ برای وضاحت بیشتر در این مورد با فضل‌الرحمن فقیهی، استاد دانشگاه هرات و آگاه امور دینی گفت‌وگوی انجام دادم، که در ادامه می‌خوانید.

پرسش: حکم روزه برای زنان سالمند و پیر چیست؟

پاسخ: زنان سالمند و هم‌چنان مردان، از دو حالت خارج نیستند، یا توانایی روزه گرفتن را به خوبی دارند، یا توانایی وجود شان به حدی نیست که روزه گرفته بتوانند.

در صورتی که توانایی روزه گرفتن را داشته باشند و مشکلی در گرفتن روزه متوجه شان نشود، باید روزه بگیرند. اما در صورتی که توانایی روزه گرفتن را نداشته باشند، از آنجا که مبنای شریعت اسلام، آسانی است و بر دشواری بنا نشده، برای چنین اشخاصی، اعم از زن و مرد، جواز داده شده که روزه نگیرند و فدیه بپردازند.

 البته علت این جواز، مریضی نیست، فقط ناتوانی است؛ یعنی فرد بزرگ‌سال، اگرچه مریض هم نباشد به علت ناتوانیِ که از بزرگ‌سالی متوجه وی شده، می‌تواند روزه نگیرد و فدیه‌اش را بپردازد، البته فدیه‌ی هر روز روزه، به اندازه‌ی دو کیلو گندم یا قیمتش است که باید آن را برای فقیران بپردازد.

پرسش: آیا سن مشخصی وجود دارد که پس از آن زن سالمند، بتواند روزه نگیرد و فدیه بپردازد؟

پاسخ: در این باره سن مشخصی قید نشده است. بلکه بر زن و مرد پیری که نتواند به خاطر بالا بودن سن و ناتوانی خود روزه بگیرد، و اگر روزه گیرد به مشقت بیافتد، رواست که روزه اش را بخورد و فدیه بدهد و سن مشخصی از نگاه فقهای عالم اسلام مطرح نشده است.

پرسش: در صورتی که زن یا مردی پیر است و در اثر مریضی نتواند روزه بگیرد، مجبور است روزه‌ی جبرانی بگیرد؟

پاسخ: نه خیر، اگر عدم توانایی وی از اثر پیری و بزرگ‌سالی باشد، لازم نیست که روزه‌ی جبرانی یعنی قضایی بگیرند. بلکه لازم است که به عوض هر روز فدیه بپردازد.

پرسش: در صورتی که زنی توانایی گرفتن روزه را نداشته باشد و هم‌چنان توانایی پرداخت فدیه را هم نداشته باشد، حکم اش چیست؟

پاسخ: در این صورت برای چنین شخصی رواست که روزه نگیرد و چون چیزی ندارد که فدیه بپردازد، لذا باید از خداوند متعال فقط آمرزش و مغفرت بخواهند و الله متعال بنا به ناتوانی و ناداری وی او را مورد بخشش خود قرار خواهد داد.

پرسش: در صورتی که زنی معتقد به گرفتن روزه باشد و توانایی آن را هم داشته باشد، اما از سوی شوهرش منع شود، حکم آن چیست؟

پاسخ: شوهر چنین حقی را ندارد که او را از روزه گرفتن منع کند. روزه از فرایض اسلام و از پنج بنای مسلمانی است لذا شوهر حق ندارد که او را از روزه گرفتن باز دارد. شوهر می‌تواند هرگاه خانمش روزه‌ی نفل بگیرد ابراز نظری داشته باشد؛ اما در قسمت روزه‌ی ماه مبارک رمضان که از فرایض شریعت است، نمی‌تواند مانع شود و خانم در این امر مستقل است و نباید تحت تأثیر شوهر قرار گیرد.

ترتیب: سیمین صدف