جنسیت و جنسیت زدگی از نگاه «ایریگاری»

لوس ایریگاری (متولد 1932)، فیلسوف، جامعه شناس و زبان­ شناس است. او آثار متعددی در زمینه­‌های مختلف از قبیل  فلسفه، نقد ادبی، نقد فیلم و نقد هنر دارد، همچنین او یکی از چهره­‌های برجسته فمینیسم است. هر­چند خودش باوری به برچسپ فمینیست و درکل تقابل دوتایی بین انسان­‌ها یا اجسام ندارد. او هدف خود را از حمایت از زنان در نهایت رهایی نوع بشر عنوان می‌­کند. ایریگاری در کتابش با نام (آیینه زن دیگر ) فلسفه‌ی لاکانی را که اساس فلسفه­‌ی غرب است به نقد می­‌گیرد که همین باعث اخراجش از تدریس در سوربن و مشکلات عدیده‌ی دیگری برای او می­‌شود. از نظر ایریگاری فلسفه از زمان افلاطون و پیش ­تر از آن بر مبنای نظریه‌ی تنها سوژه‌ی کنش­گر بنا شده است. مرد به عنوان تک سوژه کنش­گر به جهان و رابطه­‌ها معنا می­‌دهد. زن در جهان مردانه با واژگان مردانه معنا پیدا می­‌کند. او این فلسفه را ساختارشکنی می­‌کند و تقابل دوتایی که در آن همواره یک قطب بر دیگری برتری دارد را زیر سوال می‌برد و به دنبال راهکار­هایی است که به واسطه‌ی آن باورپذیری و احترام به تفاوت‌­های جنسی را ترویج دهد. متن زیر برگردانی است از تحلیل یکی از مقاله­‌های معروف و تاثیرگذار ایریگاری با نام «آن اندام جنسی که یک اندام جنسی نیست».

«آن اندام جنسی که یک اندام جنسی نیست» مقاله‌ای است با قلم لوس ایریگاری که همه‌ی زنان باید آن را بخوانند. عنوان مقاله دو معنی دارد. معنای اول به اندام جنسی زنان به مثابه­‌ی یک «فقدان» اشاره دارد، چیزی که او باور ندارد اما از آن استفاده می­‌کند تا تحلیل فروید از اندام جنسی زنان را به عنوان اندامی فاقد تنها عضو لذت بخش رد کند. معنای دوم بر می‌گردد به تحلیل خود ایریگاری که زنان تنها یک اندام جنسی ندارند. نه تنها اندام جنسی آن­‌ها از دو لب که از طریق تماس با یک­دیگر تولید لذت می­‌کنند، تشکیل شده است بلکه اندام جنسی چندگانه در سراسر بدن­شان وجود دارد.
الگوی روانکاوی کلاسیک فروید بر اساس آناتومی مردانه شکل گرفته است. او بر این باور بود که مادونی زنان به این دلیل است که آن‌ها فاقد قضیب هستند. در مرحله پیشا ادیپی و ادیپی دختر و پسر هر دو، مادر را رها می­‌کنند و به سمت پدر متمایل می‌شوند زیرا متوجه می‌شوند که مادر نه تنها فاقد اندام مردانه است بلکه فاقد قدرتی است که به همراه آن  وجود دارد. طبق نقد ایریگاری از این تحلیل خام، «اندام جنسی‌ای که یک اندام جنسی مردانه نیست، اندام جنسی محسوب نمی­‌شود. این اندام منفی، مخالف، برعکس و نقطه‌ی مقابل تنها اندام جنسی قابل رویت یعنی قضیب است» (نقل از لوربر.386)، دلیل این که در کارهای مطرح فروید، زنان دچار «عقده قضیب» هستند همین مسئله است. زنان به عنوان «دیگری» پایین ­تر و از نظر قدرت و جایگاه در مرتبه دوم  در جامعه باقی می­‌مانند چون آن‌ها خود را فاقد چیزی می­‌دانند که مردها به طور طبیعی با آن متولد می‌شوند. مشکل اساسی این است که این نوع تفکر حتا تا امروز رایج است. دیدگاه فروید نسبت به مادونی زنان در کارهایش مشهود است و نظریه­‌ی جبرگرایی بیولوژیکی نیز یک مکانیزم متداول است که از آن استفاده می‌شود تا تلاش زنان برای ترفیع جایگاه اختصاص داده­ شده به آن‌ها را از مسیر خارج کند.
مقاله‌ی لوس ایریگاری از آن جهت مهم است که ادعا‌ی آن را دارد که دیدگاه تئوری فروید در مورد جنسیت و جایگاه اجتماعی زنان و هر چیزی که ما در مورد تمایلات جنسی زنان و مردان می­‌دانیم همواره از طریق پارامترهای مردسالارانه سنجیده شده است. به عبارت دیگر از ادبیات گرفته تا پزشکی، حقوق، روانشناسی و سیاست، مردان به طور مداوم سعی در تعریف زنان، جنسیت­ و جایگاه اجتماعی­ شان داشته ­اند، زیرا مردان در تمام این رشته­‌های تحقیقی و اکتشافی تفوق داشته­ اند. هر چیزی را که زنان در مورد خودشان می‌دانند از طریق مردان به دست ­آورده­ اند حتا خروسه به عنوان قضیبی کوچک توصیف می‌شود زیرا مردان به آن واژه‌ای مانند آلت تناسلی خودشان اطلاق کرده ­اند. از لحظه ‌ای که یک دختر متولد می‌شود به او گفته می‌شود که فاقد قضیب است که چیز مهمی است و در این کمبود طبیعی و ذاتی آن‌ها ناکافی و ناقص انگاشته شده­ اند زیرا در جایی که الگوی متعارف مردانگی است زنان نا متعارف هستند.
ایریگاری از دیدگاه مردان درباره‌ی زنان فاصله می­‌گیرد و چندگانگی لذت­‌گرایی زنانه را به نمایش می­‌گذارد، «زنان در همه جای بدن­شان اندام جنسی دارند. نقاط لذت­ گرایی زنان متفاوت ­تر، پیچیده­‌تر و دقیق­ تر از چیزی است که با تفکر قضیب محور تصور می‌شود». او مقاله­‌اش را با دعوت زنان به بازخوانی مفهوم زنانگی و بدن، و ابراز هویت خود به مثابه سوژه‌ای مستقل بدون در نظر گرفتن دیدگاه مردان پایان می­‌دهد. به باور ایریگاری قبل از آن زنان نیاز به واکاوی چیزی که به عنوان حقیقت پذیرفته اند دارند، آن‌ها باید دستگاه‌های چندگانه‌ی ستم را که برای تعریف و محدود کردن نه تنها بدن و تمایلات جنسی­ شان بلکه نقش اجتماعی و سیاسی ­شان وجود دارد مورد بررسی قرار دهند. تا زمانی که این اتفاق نیفتد، «نه اندام جنسی زنان، نه تخیل و نه زبان­شان امکان وجود ندارد.».
نوشته: مارینا دلوچیو
برگردان: ماری موسوی