دختران در چرخهی ازدواج اجباری؛ «بدون رضایت با مردی ۳۰ساله نکاح کردم»
گزارشگر: هدیه احمدی | ویراستار: آینور سعیدپور
ثنا ۱۳ساله بود که بدون رضایتش به عقد مردی ۳۰ساله درآمد؛ ازدواجی که به گفتهی او، نه آغاز یک زندگی مشترک، بلکه شروع سالهایی از ترس، خشونت و محرومیت از انتخاب بود. داستان او تنها روایت یک دختر نیست؛ بلکه بازتاب سرنوشت دخترانی است بدون خواست خود مجبور به ازدواج میشوند.
ازدواج اجباری همچنان یکی از چالشهای جدی فراروی دختران و زنان در افغانستان است؛ پدیدهای که بسیاری از آنان را از حق تصمیمگیری دربارهی آیندهیشان محروم کرده و پیامدهای سنگین روانی و اجتماعی بر زندگی آنان بر جای میگذارد. فقر، مشکلهای اقتصادی، سنتهای نادرست، پایینبودن سطح آگاهی خانوادهها و نبود حمایت کافی از حقوق زنان و دختران از جمله عاملهایی دانسته میشود که زمینهی تداوم این پدیده را فراهم کرده است.
ثنا، ۲۰ساله باشندهی بادغیس، یکی از قربانیان این پدیده است. او با چشمانی اشکبار از روزی سخن میگوید که خانوادهاش تصمیم گرفتند زندگی او را بدون رضایت خودش تغییر دهند. او میگوید که خانوادهاش به دلیل مشکل اقتصادی، او را بدون رضایتش به عقد مردی ۳۰ساله درآوردند؛ تصمیمی که به گفتهی او، مسیر زندگیاش را به کلی تغییر داد.
در بسیاری از خانوادهها در افغانستان تصمیم دربارهی ازدواج دختران، مسوولیتیست برعهدهی پدر و مادر. زمانی که آنان تصمیمی در این باره بگیرند، مخالفت دختران نیز، در این زمینه پذیرفتنی نیست. ثنا نیز، با وجود بارها مخالفت بالاخره مجبور شده با مردی ازدواج کند که دوبرابر او سن دارد. «وقتی فهمیدم میخواهند مرا شوهر بدهند، مخالفت کردم. بارها گفتم این ازدواج را قبول ندارم، اما هیچکس به حرفم گوش نداد. همه چیز به اجبار بود و مرا وادار کردند که این ازدواج را بپذیرم.»
به گفتهی ثنا، اکنون چهار سال از ازدواجش میگذرد و در این مدت، آرامش و خوشبختی را تجربه نکرده است. ثنا سومین همسر مردی است که حدود دو برابر او سن دارد. «اگر بخواهم جدا شوم، مردم مرا سرزنش میکنند و میگویند از شوهرش جدا شده است. در جامعهی ما طلاق برای یک زن آسان نیست. خیلی سخت است. آرزو دارم هنگام ازدواج، نظر دختران هم پرسیده شود، اما افسوس که کمتر کسی به خواست آنان اهمیت میدهد.»
ثنا، میگوید که در سالهای زندگی مشترک، بارها خشونت خانوادگی و لتوکوب را تجربه کرده است؛ خشونتهایی که به گفتهی او، سلامت جسمی و روانیاش را آسیب زده است. در حالی که خودش هر روز خشونتهای خانگی را تجربه میکند، آرزو دارد که دختران دیگر به سرنوشت او دچار نشود. «کاش هیچ دختری مانند من مجبور به ازدواج اجباری نشود. هیچکس نباید آینده یک دختر را بدون رضایت خودش تعیین کند.»
روایت ثنا تنها یک نمونه از تجربهی دخترانی است که در برابر تصمیمهای خانوادگی، سنتهای اجتماعی و مشکلهای اقتصادی، امکان انتخاب آزادانه را از دست میدهند. بسیاری از فعالان حقوق زنان باور دارند که ازدواج اجباری نه تنها حق انتخاب دختران را نقض میکند، بلکه پیامدهای طولانیمدتی بر سلامت روان، آموزش، استقلال اقتصادی و روابط اجتماعی آنان دارد.
نوریه بخشی، فعال حقوق زن، به خبرگزاری بانوان افغانستان میگوید که ازدواج اجباری یکی از آشکارترین موارد نقض حقوق دختران و زنان است و پیامدهای گستردهای بر سلامت روان، روابط خانوادگی و آینده آنان بر جای میگذارد.
او، دربارهی دلیلها و عاملهای ازدواج زودهنگام دختران در افغانستان میافزاید: «فقر، چالشهای اقتصادی، پایینبودن سطح آگاهی خانوادهها و حاکمیت برخی سنتهای نادرست، از عاملهای اصلی گسترش ازدواجهای اجباری است. برای کاهش این پدیده، باید خانوادهها از طریق رسانهها، نهادهای آموزشی و برنامههای آگاهیدهی، با حقوق دختران و پیامدهای ازدواج اجباری آشنا شوند.»
به گفته او، احترام به حق انتخاب دختران و تغییر نگرش خانوادهها، از مهمترین گامها برای کاهش این پدیده در جامعه است.
در همین حال، برخی آگاهان امور دینی نیز تاکید میکنند که رضایت زن و مرد از شرایط اساسی عقد نکاح است و هیچ فردی نباید خلاف خواست خود به ازدواج مجبور شود.
عبدالصمد قاضیزاده، آگاه امور اسلامی، میگوید: «بر بنیاد اصول اسلامی، طرفین عقد قبل از بستهشدن نکاح باید در مورد مسایل زندگی با هم گفتوگو داشته باشند و اگر راضی به ازدواج نباشند، هیچکس حق ندارد با اجبار دختر یا پسر را وادار به ازدواج کند. وادارساختن فرد به ازدواج به گونهای اجباری، مخالف اصول اسلامی بوده و فرد باید از سوی نهادهای ذیربط مورد بازپرس قرار داده شود»
سازمانهای بینالمللی و نهادهای حقوق بشری، فقر، ناامنی، محدودیتهای آموزشی برای دختران و وابستگی اقتصادی زنان را از عاملهایی میدانند که میتواند زمینهی آسیبپذیری دختران را افزایش دهد.
برای ثنا، خاطره آن روزی که بدون رضایتش به ازدواج مجبور شد، هنوز پایان نیافته است. او میگوید تنها آرزویش این است که دختران دیگر مجبور نباشند سرنوشتی مشابه او را تجربه کنند. «هیچ دختری نباید مجبور شود با کسی زندگی کند که خودش انتخاب نکرده است. باید به خواست و نظر دختران احترام گذاشته شود.»
با گذشت سالها از ازدواج اجباری ثنا، او همچنان با پیامدهای این تصمیم زندگی میکند؛ تصمیمی که به گفته خودش، بدون رضایت او گرفته شد و مسیر آیندهاش را تغییر داد.
بر اساس دادههای سازمان ملل متحد، ازدواج زودهنگام و اجباری همچنان از نگرانیهای مهم در افغانستان به شمار میرود. دادههای سازمان ملل نشان میدهد که نزدیک به ۲۹ درصد زنان ۲۰ تا ۲۴ ساله در افغانستان پیش از رسیدن به ۱۸ سالگی ازدواج کرده یا وارد زندگی مشترک شده و حدود ۱۰ درصد آنان پیش از ۱۵ سالگی ازدواج کردهاند.
