روسپیگری؛ سیر تاریخی و تحول در عصر روشنگری
نگارنده: رویینا شهابی
قسمت اول
سابقه و پیشینهی روسپیگری بر خلاف باور نادرست برخی افراد و گروههای ایدیولوژیک افراطی و منتقدان، که این نابهنجاری را دستآورد مدرنیته و دموکراسی میدانند، به زیست بشری در عهد عتیق، تمدن هند، مصر، بابل و یونان و روم باستان و قرون وسطای اروپا برمیگردد. در جوامع طایفهای، این کهنترین حرفهی دوران باستان، رونق زیادی داشته است. این معضل انسانی و اجتماعی در اکثر جوامع پیشین وجود داشته است و مانند هر پدیدهی دیگر، تنها تعریف و شکل آن در گذر زمان تغییر یافته است. ویل دورانت، فیلسوف و تاریخنگار امریکایی در کتاب «تاریخ تمدن» آورده، هر چند روسپیگری در صور مختلف سابقه دیرینه دارد، تاریخ ظهور آن به عنوان حرفه و وسیلهی کسب منفعت و سود اقتصادی به زمان پیدایش مدنیت و مالکیت خصوصی و از بین رفتن آزادی عمل جنسی پیش از زناشویی برمیگردد. به عنوان مثال تا پیش از شکلگیری پیشرفت مالکیت خصوصی، زنا از گناهان صغیره به شمار میآمد و تنها پس از آن بود که گناه کبیره نام گرفت. در واقع هر چند در اجتماعات اولی گزارشهایی درباره دخترانی است که گاهگاهی خود را میفروختند تا جهیزیه فراهم کنند یا پولی برای پیشکشکردن به معابد به دست آورند، این کار آنها در آن زمان، اقدامات اخلاقی همچون فداکاری اجباری برای مساعدت به والدین یا سیرکردن خدایان گرسنه تلقی میشد. (ویل دورانت، تاریخ تمدن)اما با صرف نظر از فایدهی اقتصادی محض، میتوان گفت در عهد عتیق، میزبان، خود را به رسم مهماننوازی به مهمان پیشکش میکرده و در مقابل آن دستمزد و خواهشی هم نداشته و حتا استقبال زنان و دختران از مهمان بیگانه، نوعی خدمت اجتماعی به حساب میآمده است.
در متون تاریخی و کتیبههای کهن در مورد فحشا بین تمدنهای هندی، بابلی، آشوری و رومی و قرون وسطا هم اشارههایی شده و از میان عوامل مختلف، توجیه مذهبی یکی از آنها است.در بابل، رسم بر این بوده که هر زن بابلی در مدت عمرش یک بار در معبد زهره بنشیند و با مردی بیگانه ارتباط جنسی برقرار کند. در تمدن هندی هم روسپیگری از جمله شعایر مذهبی بوده است. در یونان قدیم، این پدیده پذیرفته شده بود و حتا روسپیان مالیات میپرداختند. آنان (روسپیان) در آتن معابدی میساختند و آنها را پشتیبان خود میدانستند. کنیزان یا زنانی که مردان و زنان ثروتمند به رسم پیشکش به معابد تقدیم میکردند، از جمله داراییهای گرانبهای معابد قلمداد میشد و درآمد روسپیان از عوامل رونق اقتصادی شهرهای بزرگ بود. روسپیگری در یونان، زمانی توسط شخصی به نام سولون رسمیت داده شد و بر آن مالیات وضع گردید.
در هند روسپیگری محدود به معابد بود و زنان روسپی معابد «دختران خدا» نامیده میشدند. دختران معابد دودسته بودند، یک دسته آنها که به رقص و آواز و دلربایی در داخل معابد مشغول بودند و دستهی دیگری که اجازه داشتند با کسانی آمیزش داشته باشند و در قبال آن پول دریافت کنند. اینان قسمتی از درآمدشان را به معبد و روحانیون آن واگذار میکردند. این زنان از چنان اهمیتی برخوردار بودند که تنها آنها میتوانستند در کنار زنان اشراف، از حق تحصیل و آموزش برخوردار شوند.
در مصر باستان، دختران و پسران نوجوان قبل از ازدواج میتوانستند آزادانه همدیگر را ببینند و با هم ارتباط داشته باشند. در این سرزمین همجنسگرایی مردانه هم رواج زیادی داشته است. در برخی آیینهای یهود و مسیحی رابطه جنسی با کاهنان معابد و کشیشان، موجب نزدیکی به خداوند تصور میگردیده و فحشای مذهبی، تا اندازهای رواج داشته است.
در تمدن رومی، روسپیگری با پیدایش شهرها به وجود آمد و قبل از آن عملی مخفیانه بود که به صورت پراکنده و پوشیده وجود داشت. زنان روسپی در روم، شمار اندکی بودند که با پوشیدن لباسهای متفاوت، مشخص و از زنان عفیفه و نجیب تفکیک میشدند، اما پس از پیدایش شهرها، زنان اشرافی طبقات بالا در روابط جنسی آزاد شرکت داشتند و روسپیگری گسترش آزادانهتری پیدا کرد و کم کم انحطاط اخلاقی و میل مفرط به همجنسگرایی، جامعهی رومی را از سایر تمدنهای اطراف مانند یونان و قسمتهایی از آسیا منزوی کرد.
این پدیده، پیش از مسیحیت و در آغاز آن رواج داشت و پس از آغاز مسیحیت هم بازار روسپیان داغ بوده و در گوشه و کنار شهرها روسپیخانهها فعالیت داشتند.
روسپیگری در ادیان ابراهیمی همواره نکوهش و تحریم شده و قوانین سختگیرانه علیه آن وضع شده است، اما باز هم همین ادیان مجراهایی را برای گریز از تحریمها باز میگذاشتند. به عنوان مثال در قانون یهود، فحشا تحریم شده و هیچ کدام از دختران بنی اسراییل حق خودفروشی نداشتند، اما معبد سلیمان بازار فحشا بود؛ زیرا زنان خارجی از این قانون برکنار بودند.
در شبهجزیرهی عربستان، قبل از ظهور اسلام محدودیتی برای پوشش زنان وجود نداشت و لباسپوشیدن تنها به عنوان تنپوش و زینت مفهوم داشته است. برهنهگی امری مرسوم و عادی بوده تا جایی که زنان عرب حتا هنگام طواف کعبه (که در آن هنگام بتخانه بود) لباس خود را در آورده و بر زمین میانداختند.
شهر مکه مرکز تجارتی و زیارتی شبهجزیره عربستان بوده و تنفروشی زنان نیز یکی از راههای کسب درآمد در این شهر بوده و نقش مهمی در درآمد برخی از خانوادهها داشته است، تا آنجا که شرط مسلمانشدن برخی سران قبایل عرب، حلالکردن زنا برای آنان بوده چرا که منبع درآمد و تجارت و کار اصلی آنها بوده است. زنان و مردان عرب، پیش از اسلام روابط آزادانهتر داشتند. دوستی و روابط جنسی میان زنان و مردان، امری رایج بوده اما آن را در محضر عام آشکار نمیکردند. در بسیاری از قبایل عربی قبل از اسلام، روابط زناشویی قاعده و استحکام درستی نداشته و روابط بیرون از ازدواج هم مورد نکوهش نبوده است. حتا در بین برخی قبایل رسم بوده که اگر زنی صاحب فرزند نمیشد، همسرش او را برای همخوابهگی نزد مرد دیگری میفرستاده تا زمانی که باردار شود. هنگام فقر و نیازمندی هم مردان برخی قبایل زنان خود را به خانهی ثروتمندان میفرستادند تا در ازای همبستری پول و مواد غذایی دریافت کنند.
اما علیرغم همهی اینها، نگاه ادیان ابراهیمی و اسلام به تنفروشی به معنای مصطلح و رایج آن، نگاه بسیار منفی بوده است. هم در انجیل و هم در تورات و هم در قرآن، میتوان نشانهها و اشارهها به آن را به وضوح یافت. روسپیگری به معنای رایج و مصطلحاش که دریافت امروزی ماست؛ طبیعتاً ممنوع است، اما نکته این است که در ادیان ابراهیمی، مساله تنها، نفس تنفروشی نیست، آن عواملی است که تنفروشی را تبدیل به یک ماجرای قبیح و زشت و ممنوع میکند. یک مبدای آن، مبدای انضباط جنسی است. طبیعتاً در گذشته با توجه به محدودیتهایی که در برقراری چنین انضباطی وجود داشت هم در مساله تولید مثل و هم در مسایل حقوقی و وراثتی و غیره، طبیعتاً قوانینی در ادیان ابراهیمی وضع شده اما به هر حال، این مبدای انضباط جنسی بسیار مهم است و مبدای قرارداد اخلاقی. ادیان ابراهیمی از آنجا که کسی وارد قرارداد اخلاقی با شخصی دیگر میشود و این قرارداد زمانش مهم است، شکل رابطه را بسیار مهم میدانند و چون میگویند تنفروشی به معنای رایج آن هم از انضباط جنسی خارج است و هم از قرارداد اخلاقی، در نتیجه عملی ممنوع به حساب میآید.
منبع: روزنامه هشت صبح
