تکدیگری زنان جلوی مسجد؛ «طالبان آنان را به صف گدایی تبعید کرده است»
آینور سعیدپور
انتشار ویدیویی از صف زنان با برقعهای آبی در برابر مسجدی در افغانستان که در انتظار دریافت کمک از نمازگزارن مرد نشستهاند، واکنشهای گستردهای در شبکههای اجتماعی برانگیخته است. فعالان حقوق زن، خبرنگاران و کاربران شبکههای اجتماعی، این تصویر را بازتابی از وضعیت دشوار اقتصادی زنان و پیامد محدودیتهای اعمالشده از سوی طالبان بر آنان دانستهاند.
در این ویدیو که بهتازگی در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشود، گروهی از زنان در برابر یک مسجد نشسته و برای دریافت کمک از مردان منتظر ماندهاند. محل دقیق و زمان ثبت این تصویر بهطور رسمی تأیید نشده است.
گلچهره یفتلی، فعال حقوق زن و بنیانگذار نهاد همیاری، با انتشار این ویدیو نوشته است: «از مدرسه تا مسجد؛ تبعید زنان به صف گدایی.» او در ادامه، محرومیت زنان از تحصیل و کار را عامل سوقدادن آنان به فقر دانسته و افزوده که بستهشدن درهای مکتبها، دانشگاه، همچنان کار زنان در بسیاری از نهادها و ادارهها در عمل «دروازههای فقر» را به روی زنان گشوده است.
یفتلی، با اشاره به دروازههای که از سوی طالبان بهروی زنان بسته شده، گفته که سیاستهای این گروه، دروازههای ناداری و تکدیگری را به روی آنان گشوده است. به گفتهی او، محدودیتهای وضعشده بر زنان، آنان را مجبور کرده که دست نیاز خود را در مقابل مردان در ورودی مساجد دراز کنند. «این نه دین است و نه عدالت؛ این محو نیمی از جامعه و نابودی آینده یک ملت است.»
در همین حال، صنم کبیری، دیگر فعال حقوق زن، نیز با اشاره به بستهماندن مکتبها و دانشگاهها بهروی دختران و محدودیتهای شغلی برای زنان، در شبکهی اجتماعی اکس خود پرسیده است: «چرا کارکردن برای یک زن ممنوع است، اما گدایی کردن نه؟»
او تأکید کرده هزاران زن بیوه و بیسرپرست در افغانستان، در وضعیت دشوار اقتصادی زندگی میکنند و محرومیت از اشتغال، آنان را در معرض گرسنگی و فقر شدید قرار داده است. کبیری تاکیدکرده که زنان با وجود چالشهای فراوان در 20 سال گذشته برای درس و کار تلاش کرده؛ اما به حاکمیت طالبان آنان مجبور اند همه چیز را صفر شروع کرده و برای زندهمانده حتا مجبور به تکدیگری میشوند.
کبیری در بخشی از پیام خود نوشته است: «در بیست سال گذشته، با وجود چالشهای بیشمار، دختران درس خواندند، تحصیل کردند و تلاش کردند تا روی پای خود بایستند. اما امروز، همه چیز از ما گرفته شده است. جامعهای که زنان تحصیلکرده و مستقل را متهم میکند؛ اما زمانی که زنان وابسته و در ناامیدی هستند، به آنها بیتوجهی میکند، از عدالت بسیار فاصله دارد. این خود بیعدالتی است.»
یک نهاد حقوق بشری نیز، در واکنش به این ویدیو، وضعیت کنونی زنان افغانستان را «تبدیلشدن به بردگی» توصیف کرده و افزوده که زنان پس از محرومیت از زندگی اجتماعی، اکنون به تکدیگری در خیابانها سوق داده شدهاند.
لاله عثمانی، فعال حقوق بشر، این صحنه را در تضاد با وضعیت زنان در دو دههی گذشته دانسته و در صفحهی اجتماعی خود نوشته زنانی که برای استقلال اقتصادی تلاش کرده بودند، اکنون برای بقا به کمکهای وابسته شدهاند. او همچنان از گسترش «مردسالار» انتقاد کرده است.
در میان واکنشها، شماری از خبرنگاران نیز به این موضوع پرداختهاند. سمیع یوسفزی، خبرنگار، در پیامی در اکس نوشته است: «افغانستان به سرعت در حال تبدیلشدن به گدایی برای زنان است.»
حامد حیدری، دیگر روزنامهنگار نیز، این تصویر را «نمونهای کوچک از عمق بحران انسانی و فشار مضاعف بر زنان» توصیف کرده است. بهرم امان با عبارت «تحقیر یک ملت» به این ویدیو واکنش نشان داده و کریم امینی آن را نشاندهندهی «اوج فقر و تنگدستی» در افغانستان زیر کنترل طالبان خوانده است.
در کنار این دیدگاهها، یک کاربر شبکهی اکس با اشاره به وضعیت زنان اوزبیک، نوشته که آنان با «تبعیض مضاعف» روبهرو استند و صدای شان کمتر شنیده میشود.
پس از بازگشت دوباره طالبان به قدرت در اگست ۲۰۲۱، محدودیتهای گستردهای بر آموزش و اشتغال زنان اعمال شد؛ محدودیتهایی که همواره با انتقاد فعالان حقوق زن و نهادهای حقوق بشری همراه بوده است.
محدودیتهای وضعشده بر زنان، زندگی اجتماعی آنان را محدودیت کرده و بیش از هر زمان دیگر آنان را در معرض فقر قرار داده است. نهادهای ملل متحد، بارها هشدار داده که محدودیتهای کاری زنان، بهویژه سرپرست خانوادهها را شدیدا متاثر کرده است.
دادههای ملل متحد، نشان میدهد که در سال روان میلادی ۲۱.۹ میلیون شهروند افغانستان به کمکهای انساندوستانه نیاز دارند. با این حال، کمبود بودجه و ممنوعیت کار زنان در نهادهای امدادی، روند کمکرسانی به نیازمندترین افراد بهویژه زنان را چالشبرانگیز کرده است.
